Αποστολέας Θέμα: Τα έθιμα των Φώτων στη Παλιά Τρίγλια και τη Ραφήνα  (Αναγνώστηκε 1523 φορές)

0 μέλη και 1 επισκέπτης διαβάζουν αυτό το θέμα.

Αποσυνδεδεμένος Μέλος Φόρουμ

  • Global Moderator
  • ****
  • Συγχαρητήρια
  • -Δώσατε: 0
  • -Λάβατε: 72
  • Μηνύματα: 218
  • Age: 71
  • Τόπος: Πάτρα
  • Επιβράβευση του μέλους απο : 82
  • Φύλο: Γυναίκα
  • Γονείς: Στράτος & Γεωργία Μυτιληναίου/ Πιστικίδου
Τα έθιμα των Φώτων στη Παλιά Τρίγλια και τη Ραφήνα

Πάει και η Πρωτοχρον ιά. Μας μένουν τα Θεοφάνεια και μετά ξαναπιάνο υμε τη ρουτίνα…

Από μικρή που πήγαινα στη Ραφήνα θυμάμαι μερικά έθιμα που έχουν σχέση με την εορτή των Φώτων: Τα κάλαντα, τις λαμπάδες με τα πορτοκάλι α και τα καλικατζά ρια.
Για να τα αναπολήσο υμε …

Τα κάλαντα των Φώτων,
«…Εν αρχή που έκαμεν ο Θεός
Έκαμε την γη και τον ουρανό.»…
στη συνέχεια περιγράφο υν την δημιουργί α του κόσμου σε επτά ημέρες
«…Σήμερα τα Φώτα και ο φωτισμός
Και του Ιησού μας ο βαφτισμός»…
και στη συνέχεια περιγράφε ι τα γεγονότα της βάφτισης

Όλο τα κάλαντα θα τα βρείτε:
Θανάσης Πιστικίδη ς: «Τρίγλια Βιθυνίας», 1983, σελ. 219 και στη σχετική ενότητα αυτού του ιστότοπου: http://www.triglianoi.gr/index.php?topic=357.0

Τις λαμπάδες των Φώτων, μου τις θύμισε η Σοφία Χρ. Γιαρένη στο βιβλίο της: «Η ιστορία μου», Αθήνα 1984 (Εκδόσεις Δρυμός) σελ. 15:

«Την παραμονή το βράδυ η νονά μας έφερνε ένα κερί μεγάλο άσπρο, μπηγμένο μέσα σε ένα πορτοκάλι που ήταν περασμένο με χαλκάδες κουφέτα. Αυτό το βάζαμε στο εικονοστά σι και το πρωί το παίρναμε και πηγαίναμε μαζί με τους γονείς μας στην εκκλησία».
Επειδή εγώ δεν είχα νονά Τριγλιανή, αναλάμβαν ε η γιαγιά και ο θείος μου τον ρόλο αυτό και έτσι όταν ανεβαίναμ ε με τον αδελφό μου στη Ραφήνα τα Φώτα, μας περίμενε από μια λαμπάδα με ένα πολύ μεγάλο στρογγυλό πορτοκάλι, πολύ μεγαλύτερ ο από τα συνηθισμέ να που ήξερα. Πρέπει να ήταν «Μέρλιν», που τότε είχαν μάλλον πρωτοβγεί στην αγορά (όπως είδα, άρχισε δοκιμαστι κά η καλλιέργε ια τους στην Ελλάδα το 1925). Όπως λοιπόν το κράταγα, μου φαινότανε πάρα πολύ μεγάλο-όλα είναι σχετικά, όπως έχουμε πει. Στο πάνω μέρος του είχε ένα πολύχρωμο «φουστανάκι φουρό», που ήταν και της μόδας τότε, από πολύχρωμε ς καραμέλες με όμορφα χρυσόχαρτ α. Για να είναι όμως σίγουρη η γιαγιά ότι θα φτάσει σώα η λαμπάδα την άλλη μέρα στην εκκλησία, μας έδινε πάντα και μερικές καραμέλες χύμα…

Το άλλο έθιμο, είναι πιο διαδεδομέ νο στην Ελλάδα και έχει να κάνει με τα καλικατζαράκια που βγαίνουν το Δωδεκαήμε ρο.
Ας δούμε τι γράφει ο Θανάσης Πιστικίδη ς στο άρθρο του «Χριστουγεννιάτικα Τριγλιανά έθιμα», στα «Τριγλιανά Νέα», Φύλλο 29, 1980 σελ. 2
http://www.triglianoi.gr/trigliana%20nea%20pdf/%d4%e5%fd%f7%ef%f2%20%cd=29-20-12-80.pdf
που αργότερα αναδημοσι εύτηκε στο βιβλίο του: «Τρίγλια Βιθυνίας», 1983, σελ. 229

«Δεν ξέρω, ούτε θυμάμαι από την Τρίγλια, αν οι Τριγλιανο ί είχαν σχέση ή πίστευαν στην κωμική δεισιδαιμ ονία των καλικατζά ρων, θυμάμαι όμως τα πρώτα χρόνια στην Ραφήνα, ύστερ΄ απ΄ τον αγιασμό των υδάτων τα Θεοφάνεια, ή μάλλον την παραμονή των Θεοφανείω ν το βράδυ αρκετές παλιές Τριγλιανέ ς νοικοκυρέ ς (όχι όμως η μητέρα μου) σκορπούσα ν γύρω-γύρω στο σπίτι και σ΄ όλα τα κτίσματα του σπιτιού, στάχτη και το πρωί των Θεοφανείω ν έβγαιναν και κοίταζαν τη στάχτη.
Τη νύχτα ασφαλώς κάποια γάτα ή κάποιος σκύλος θα πατούσαν τη στάχτη ίσως και καμιά αδέσποτη κατσίκα, και τότε επιβεβαιώ νονταν η φευγάλα του τρισκατάρ ατου καλικάτζα ρου, γιατί αν δεν είχε φύγει μόνος του θα τον σκότωνε την άλλη μέρα ο παπάς με την αγιαστούρ α του που γύριζε ν’ αγιάσει τα σπίτια.
Θυμάμαι που ρώτησα μια γειτόνισσ α, από τις τελευταίε ς της γενιάς της, που δεν άφησε το έθιμο μέχρι που πέθανε.
-Γιατί κυρά Πολυξένη, τη ρώτησα, κάθε χρόνο βάζεις τη στάχτη γύρω-γύρω στο σπίτι; Ήταν ημέρα Θεοφανείω ν θυμάμαι, και η κυρά Πολυξένη μου απαντάει:
-Έλα δω βρε αχρόνιαστ ε, εσείς η νεολαία (τότε ήμουν και εγώ νεολαία) που δεν πιστεύετε τίποτα, έλα δω να δεις, και μου δείχνει πάνω στη στάχτη μερικά πατήματα από γάτες και σκύλους. Τα βλέπεις βρε; Γιομάτο ήταν το σπίτι, φύγανε τώρα και πάνε στον αγύριστο.
-Κυρά Πολυξένη, της λέω, αυτά είναι πατήματα από γάτες και μην ξεχνάς ότι είναι Γενάρης και για τις γάτες τώρα είναι καιρός ξέρεις γιατί…
-Άντε βρε άπιστε Θωμά, αυτά τα ξέρουμε και τα κάνουμε από τη Τρίγλια, τα πήραμε από τις μάνες μας.
-Ε, κυρά Πολυξένη, και στην Τρίγλια και παντού οι γάτες τον Γενάρη το ίδιο πανηγύρι έχουνε.
-Άντε, άντε σεις οι νεολαίοι θα μας χαλάσετε τον κόσμο. Αυτοί βρε οι καλικάτζα ροι δεν είναι όλοι ένα σόι, αυτοί είναι γατοπόδαρ οι και σκυλοπόδα ροι και κατσικοπό δαροι. Οι καλικάντζ αροι είναι λογιών ντολογιών και δεν είναι όλοι κακοί, έχει και καλούς καλικάτζα ρους.»

Πίστευω ότι το έθιμο αυτό προέρχετα ι κατ’ ευθείαν από την αρχαιότητ α. Έριξα μια ματιά στη έγκυρη (κατά τη γνώμη μου) ηλεκτρονι κή εγκυκλοπα ίδεια «Wikipedia»: http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CE%AC%CE%BD%CF%84%CE%B6%CE%B1%CF%81%CE%BF%CE%B9
και είδα ότι υπάρχουν, ούτε λίγο ούτε πολύ, έξη διαφορετι κές εκδοχές της προέλευση ς αυτού του εθίμου που οι περισσότε ρες είναι συνδεδεμέ νες με την αρχαιότητ α.
Πάντως, αν πιστέψεις ή καταγράψε ις μόνο την εκδοχή της κυρά Πολυξένης, με τους κατσικοπό δαρους κλπ… σίγουρα θα βγάλεις το συμπέρασμ α για την κατ’ ευθείαν προέλευση του εθίμου από τους Σάτυρους και τον Πάνα!

Καλή μας Χρονιά

Αποσυνδεδεμένος Μέλος Φόρουμ

  • Global Moderator
  • ****
  • Συγχαρητήρια
  • -Δώσατε: 0
  • -Λάβατε: 72
  • Μηνύματα: 218
  • Age: 71
  • Τόπος: Πάτρα
  • Επιβράβευση του μέλους απο : 82
  • Φύλο: Γυναίκα
  • Γονείς: Στράτος & Γεωργία Μυτιληναίου/ Πιστικίδου
Απ: Τα έθιμα των Φώτων στη Παλιά Τρίγλια και τη Ραφήνα
« Απάντηση #1 στις: 04 Ιανουάριος 2014, 03:20:20 μμ »
  • Publish
  • Τώρα είδα ότι υπάρχει και ένα άλλο άρθρο με έθιμα της Παλιάς Τρίγλιας, που φυσικά εξακολουθ εί και στις μέρες μας στη Ραφήνα και σε όλη την Ελλάδα. Το κολύμπι στα παγωμένα νερά για να πιάσεις το Σταυρό.

    http://www.triglianoi.gr/index.php?topic=822.0