Αποστολέας Θέμα: ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ:"Καλικάντζαροι" Θ. Πιστικίδη, "Λαναράδες"-" Ενύπνια" Κ. Σαρρή  (Αναγνώστηκε 1448 φορές)

0 μέλη και 1 επισκέπτης διαβάζουν αυτό το θέμα.

Αποσυνδεδεμένος Μέλος Φόρουμ

  • Global Moderator
  • ****
  • Συγχαρητήρια
  • -Δώσατε: 68
  • -Λάβατε: 39
  • Μηνύματα: 649
  • Τόπος: Ραφήνα
  • Επιβράβευση του μέλους απο : 51
  • Φύλο: Άντρας
     
    Οι αείμνηστο ι,  Κατίνα Σαρρή και  Θανάσης Πιστικίδη ς ήταν δύο πολυγραφό τατοι Τριγλιανο ί. Ήταν από τη γενιά των Τριγλιανώ ν που με τα γραπτά τους διατήρησα ν ζωντανές της μνήμες από την αλησμόνητ η πατρίδα. Μεταφέρω  κείμενα αυτούσια που έχουν σχέση με τις παραδόσει ς  των γιορτών του Δωδεκαημέ ρου. Παραθέτω σημειώσει ς και σχόλια.
 
  ΟΙ ΚΑΛΙΚΑΝΤΖ ΑΡΟΙ

Θανάση Πιστικίδη, «Τρίγλια Βιθυνίας»,σελ. 229-230, Ραφήνα Οκτώβρης 1983.
 
…Δεν ξέρω, ούτε θυμάμαι από την Τρίγλια, αν οι Τριγλιανο ί είχαν σχέση ή πίστευαν στην κωμική δεισιδαιμ ονία των καλικατζά ρων (1). Θυμάμαι όμως χρόνια στην Ραφήνα, ύστερ’ από τον αγιασμό των υδάτων τα Θεοφάνεια, ή μάλλον την παραμονή των Θεοφανείω ν το βράδυ αρκετές παλιές Τριγλιανέ ς νοικοκυρέ ς (όχι όμως η μητέρα μου), σκορπούσα ν γύρω στο σπίτι και σ΄όλα τα κτίσματα του σπιτιού, στάχτη και το πρωϊ των Θεοφανείω ν έβγαιναν και κοίταζαν τη στάχτη.
Τη νύχτα ασφαλώς κάποια γάτα ή κάποιος σκύλος θα πατούσαν τη στάχτη ίσως και καμιά αδέσποτη κατσίκα, και τότε επιβεβαιω νόταν η φευγάλα του τρισκατάρ ατου καλικάτζα ρου, γιατί αν δεν είχε φύγει μόνος του θα τον σκότωνε την άλλη μέρα ο παπάς με την αγιαστούρ α του που γύριζε ν’ αγιάσει τα σπίτια.
Θυμάμαι που ρώτησα μια γειτόνισσ α, από τις τελευταίε ς της γενιάς της, που δεν άφησε το έθιμο  μέχρι που άφησε το έθιμο και πέθανε.
-   Γιατί κυρά Πολυξένη, τη ρώτησα βάζεις  τη στάχτη γύρω- γύρω στο σπίτι σου; Ήταν μέρα Θεοφανείω ν θυμάμαι και η κυρά Πολυξένη μου απαντάει:
-   Έλα δω βρε αχρόνιαστ ε, εσείς η νεολαία (τότε ήμουν και εγώ νεολαία) που δεν πιστεύετε τίποτα, έλα εδώ να δεις  και  μου δείχνει  πάνω στην στάχτη μερικά πατήματα από γάτες και σκύλους… Το βλέπεις βρε;  γιομάτο ήταν το σπίτι, φύγανε τώρα και πάνε στον αγύριστο.
-   Κυρά Πολυξένη, της λέω, αυτά είναι πατήματα από γάτες και μην ξεχνάς ότι είναι Γενάρης, και  για τις γάτες είναι καιρός ξέρεις γιατί….
-   Άντε βρε άπιστε Θωμά , αυτά τα ξέρουμε και τα κάνουμε από την Τρίγλια και παντού οι γάτες το Γενάρη το ίδιο πανηγύρι έχουνε.
-   Άντε, άντε εσείς οι νεολαίοι θα μας χαλάσετε τον κόσμο. Αυτοί βρε οι καλικάτζα ροι  δεν όλοι σόι, αυτοί είναι γατοπόδαρ οι και σκυλοπόδα ροι και κατσικοπό δαροι. Οι καλικάτζα ροι είναι λογιών ντο λογιών και δεν είναι όλοι κακοί, έχει και καλούς καλικάτζα ρους.
Ταυτά έφη η κυρά Πολυξένη και εγώ έφυγα γελώντας  και ….σοφότερος….

ΟΙ ΛΑΝΑΡΑΔΕΣ

   Οι Λαναράδες,  Κατ. Σαρρή από τα « Τριγλιανά Νέα», αρ. φύλλου 14, 1/3/1978

Πέρασαν τα δωδεκάμερ α με τις ωραίες γιορτές και μας ξύπνησαν παλιές αναμνήσει ς.
Τα παιδικά μας χρόνια που λέγαμε τα Κάλαντα από σπίτι σε σπίτι. Τη βασιλόπιτ α , που η δραχμούλα της είχε τόσο μεγάλη αξία στην παιδική μας συνείδηση σαν να κερδίζαμε βασίλειο. Τα Φώτα με της νουνάς τη λαμπάδα περασμένη σε πορτοκάλι με σύκα της ρομαθιάς και ζαχαρένιο υς χαλκάδες, σε χρώμα πεμπελίδι κο (ροζ).
Τα Φώτα με τον Σταυρό στη θάλασσα, τα παλικάρια βουτούσαν στα παγωμένο νερό ποιος θα πάρει το σταυρό να τον παραδώσει στον παπά να έχει όλο το χρόνο την χάρη του. Μα ήταν ένα άλλο έθιμο που σήμερα εξέλιπε εντελώς . Τα Φώτα πρωι- πρωι οι μητέρες μας πριν φύγουν για την εκκλησία έριχναν στάχτη γύρω- γύρω στο σπίτι να φύγουν οι Λαναράδες (2), οι Καλικάντζ αροι.
Το έλεγαν και το πίστευαν. Όλα τα δωδεκάμερ α έπρεπε να μαζεύοντα ι νωρίς στο σπίτι πρίν τα μεσάνυχτα . Μετά τα μεσάνυχτα ώσπου να  λαλήσουν οι πετεινοί γυρνούσαν οι Λαναράδες και αλοίμονο σε όποιον  τους συναντούσ ε.  Έπαιρναν τη μορφή συγγενικο ύ προσώπου και μπορούσαν να σε παρασύρου ν σε κακοτοπιέ ς ή να σου πάρουν τη φωνή. Οι παλιές Τριγλιανέ ς είχαν πάντα κάτι να διηγηθούν και εμείς τις ακούγαμε με ανοιχτό το στόμα: «Ένα βράδυ ο κουμπάρος μου άκουσε να ντο φωνάζου. Ξέβηγκε όξω και ντονέ πήρανε οι Λαναράδες και ντονε πήανε στην Καροκοφωλ ιά (3)να ντονέ γκρεμίσου . Λαλήσασι οι πετεινοί, εφύασι οι Λαναράδες και γλύτωσε ο κουμπάρος».
Επίσης πίστευαν στα ενύπνια (4).Έλεγαν «ντον αξαδεφό μου ντο Γρηγόρη ντονέ νύπνιανε». Τάχα είδε στον ύπνο του κάποιον να του λέει να πάη νύχτα στο Λάμαρη(5)  στο χτήμα τους και κάτω απ΄το μεγαλύτερ ο ελιόδεντρ ο να σκάψη και να βρη βυτίνα με φλουριά- μόνος του όμως.
Το όνειρο  αυτό το είδε πολλές φορές και αποφάσισε να πάη με κάποιον συγγενή του, γιατί φοβόταν μόνος του.
Όμως τα φλουριά έγιναν κάρβουνα, γιατί το φανέρωσε  και σε άλλο πρόσωπο (6). Τώρα πως γινόταν να πιστεύουν σε τέτοια πράγματα; ….
Ίσως όχι όλοι, μα αρκετοί. Όλα τα κακά όμως φεύγαν με τον αγιασμό των νερών.   
   
       Σημειώσει ς- Σχόλια
       
(1)Οι καλικάντζ αροι ήταν περιεργότ ατα πλάσματα της φαντασίας του ελληνικού λαού, ήταν «δαιμόνια», που ανέβαιναν στη γη για να πειράξουν τους ανθρώπους, κατά τις νύχτες του Δωδεκαημέ ρου, από την παραμονή των Χριστουγέ ννων ως την παραμονή των Θεοφανείω ν. Εμφανίζον ταν σύμφωνα με τις λαϊκές δοξασίες σ τα σπίτια, στις στέγες , στους καπνοδόχο υς των τζακιών κ.α. Τα δαιμόνια αυτά είχαν διάφορες ονομασίες κατά τόπους τόσο στο πανελλήνι ο όσο και στα Βαλκάνια και την Τουρκία.
Το γνωστότερ ο και ευρύτερα διαδεδομέ νο όνομα στο πανελλήνι ο ήταν το καλλικάντ ζαρος, με διάφορες παραλλαγέ ς του.    και κατά τόπους: «Καλκάνι»,», «Καλκατζόνι» ή «Καλκατζάνι», «Καρκάτζολος, «Καλιτσάντερος», «Καρκάντζαρος», «Καρκαντζέλι», «Σκαλικαντζέρι», «Σκαντζάρι»,  «Λυκοκάντζαρος», «Κωλοβελόνης» κ.α. Ανάλογα τέτοια πλάσματα της φαντασίας  μάλλον δανείστηκ αν από εμάς και σχημάτισα ν λέξεις για αυτά όπως καρκατζόλ ι οι Αλβανοί, κοροκόντζ ερε  οι Βούλγαροι, καρακότζα οι Σέρβοι , καρακοντζ όλ οι Τούρκοι.
Στην Τρίγλια, όπως αναφέρει η αείμνηστη Τριγλιανή Κατίνα Σαρρή τους καλικάντζ αρους τους έλεγαν και λαναράδες .

(2)Λαναράδες= Εριουργοί . Λαναράς = αυτός που ξαίνει το μαλλί  ή το βαμβάκι με τη λανάρα,  από το λατινικό lanarius= εριουργός . Λανάρι ή λανάρα= μηχανή ή εργαλείο για το ξάσιμο του μαλλιού για κλώσιμο.

(3) Η Τρίγλια ήταν χτισμένη αμφιθεατρ ικώς μεταξύ δύο αντικριστ ών λόφων: του Σταυροπηγ ίου (Σταυροπήδ ι), αριστερά βλέποντας από τη θάλασσα  και της Κορακοφωλ ιάς, δεξιά βλέποντας από τη θάλασσα . Η Κορακοφωλ ιά  ήταν   απόκρημνη περιοχή με μεγάλο ύψος.  Η τοποθεσία λεγόταν Κορακοφωλ ιά, γιατί  στους βράχους έκαναν φωλιές τα κοράκια.

(4)Ενύπνιο= το όνειρο, αυτό που  εμφανίζετ αι  κατά τον ύπνο, η διαδοχή παραστάσε ων κατά την διάρκεια του ύπνου.

5)Λάμαρης: Τοπωνύμιο της Τρίγλιας, το οποίο  πήρε το ονομά του από κτηματία της εποχής.  Στην Τρίγλια υπήρχαν τοπωνύμια (τοποθεσίε ς), προερχόμε να από κτηματίες:Οι Λαμάρηδες (του Λάμαρη),  του Λούτζογλη, τα Γιάννικα, τα Ψαθινά, οι Μιχαλάκοι κ.α.
Στην περιοχή του Λάμαρη είχε λιόδεντρα και μουριές.
 
(6)Η πίστη περί  «κρυμμένων θησαυρών» ήταν παλαιότερ α και ισώς είναι ακόμη σε μερικούς τόπους εξαιρετικ ά διαδεδομέ νη. Η πίστη αυτή ενισχυότα ν κατά καιρούς με την ανακάλυψη αγγείων με νομίσματα ή άλλων χρυσών αντικειμέ νων μέσα σε αρχαίους τάφους.
Έτσι έγιναν «άνθρακες ο θυσαυρός».  Ο «όρκος της σιωπής» ήταν απαραίτητ ος για να μη γίνει «κάρβουνα ο θησαυρός» (τα φλουριά).


Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακό ς


Πηγές: 1. Θανάσης Πιστικίδη ς, «Τρίγλια Βιθυνίας», Ραφήνα 1983.
2. Εφημερίδα «Τριγλιανά Νέα», Συλλόγου Απανταχού Τριγλιανώ ν, Θεσσαλονί κη, αρ. φύλλου 14, 1/3/1978.
3.Απόστολ ος  Τσίτερ, «Τρίγλια του Κιανού Κόλπου Προποντίδ ος», Σύλλογος Απανταχού Τριγλιανώ ν, Θεσσαλονί κη 1979.
4. Ελένη  Παπαδοπού λου, Τοπωνύμια της Τρίγλιας Βιθυνίας, Αθήνα1996 .
5. Νικολάου Γ. Πολίτη, «Παραδόσεις», Τόμος Β’, εκδόσεις Γράμματα, Αθήνα 1994.
6. Καθημεριν ή, Επτά ημέρες, 2/12/2001, Αφιέρωμα Δεκέμβριο ς, «Απολογία των Καλικαντζ άρων» του Βιτάλη Zαϊκόφσκι .         
             

Αποσυνδεδεμένος Μέλος Φόρουμ

  • Global Moderator
  • ****
  • Συγχαρητήρια
  • -Δώσατε: 0
  • -Λάβατε: 72
  • Μηνύματα: 216
  • Age: 71
  • Τόπος: Πάτρα
  • Επιβράβευση του μέλους απο : 82
  • Φύλο: Γυναίκα
  • Γονείς: Στράτος & Γεωργία Μυτιληναίου/ Πιστικίδου
Χρόνια Πολλά. Πολύ καλή δουλειά. Απόλαυσα τα σχολια σου!

Αποσυνδεδεμένος Μέλος Φόρουμ

  • Φίλοι Τριγλιανών
  • *
  • Συγχαρητήρια
  • -Δώσατε: 16
  • -Λάβατε: 29
  • Μηνύματα: 192
  • Age: 51
  • Τόπος: ΑΘΗΝΑ
  • Επιβράβευση του μέλους απο : 35
  • Φύλο: Άντρας
"Καλικάντζαροι" Θ. Πιστικίδη, "Λαναράδες"-" Ενύπνια" Κ. Σαρρή
« Απάντηση #2 στις: 04 Ιανουάριος 2018, 11:22:05 μμ »
  • Publish
  • Ας θυμηθούμε όσα έγραψαν ο Θανάσης ο Πιστικίδη ς και η Κατίνα Σαρρή περί Καλικαντζ άρων και Λαναράδων .......