Αποστολέας Θέμα: 2) Ο ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ και η ΑΠΟΒΑΘΡΑ  (Αναγνώστηκε 291 φορές)

0 μέλη και 1 επισκέπτης διαβάζουν αυτό το θέμα.

Αποσυνδεδεμένος Μέλος Φόρουμ

  • Moderator
  • ***
  • Συγχαρητήρια
  • -Δώσατε: 7
  • -Λάβατε: 32
  • Μηνύματα: 102
  • Τόπος: Φιλοθέη
  • Επιβράβευση του μέλους απο : 32
  • Φύλο: Άντρας
2) Ο ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ και η ΑΠΟΒΑΘΡΑ
« στις: 17 Ιούνιος 2019, 03:00:13 μμ »
Ο ΧΡΥΣΟΣΤΟΜ ΟΣ και η ΑΠΟΒΑΘΡΑ

(επιμέλεια Μάκη Αποστολάτ ου, Ιούνιος 2019)


Στους Κώδικες της Τρίγλιας, που φυλάσσοντ αι στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, κρύβονται μικρές ή μεγάλες ιστορίες που σπάνια έρχονται στην επιφάνεια . Είναι σε όλους γνωστό ότι, η Τρίγλια, αν και ήταν παραθαλάσ σιο χωριό στην Προποντίδ α, δεν διέθετε αποβάθρα και οι επιβιβάσε ις-αποβιβάσεις σε πλωτά μέσα, ανθρώπων και εμπορευμά των,  γινόντουσ αν με τη βοήθεια μικρών βαρκών, όπως περιγράφε ται σε πολλά βιβλία.

Το αίτημα των Τριγλιανώ ν για κατασκευή αποβάθρας ήταν παλιό, αλλά το Τουρκικό κράτος δεν διέθετε πιστώσεις, την εποχή εκείνη, για την κατασκευή κοινωφελώ ν έργων στην αχανή Τουρκία, τα οποία, όπως είναι γνωστό, κατασκευα ζόντουσαν , ειδικά, στα ελληνόφων α χωριά της περιοχής της Ανατολίας, μόνο με δωρεές και συνεισφορ ές ιδιωτών, και την προσφορά εργασίας των κατοίκων, όπως πχ στην Τρίγλια, το νέο Νεκροταφε ίο (1907-1908), τα νέα Σχολεία (1909-1912) και άλλα.

Ο Χρυσόστομ ος, Μητροπολί της Σμύρνης από το 1910, είχε πάντα όραμα να κατασκευα στεί στη γενέτειρά του την Τρίγλια μια αποβάθρα που αφενός θα έδινε τη δυνατότητ α στους Τριγλιανο ύς να αξιοποιήσ ουν τη γεωγραφικ ή θέση του χωριού τους, ώστε να μπορούν να προσεγγίζ ουν μεγαλύτερ α πλοιάρια από τις βάρκες που διέθεταν, και να επικοινων ούν απ’ ευθείας και όχι μέσω Μουδανιών με άλλα λιμάνια της Τουρκίας αλλά και άλλων χωρών, αφετέρου θα αποτελούσ ε μια καλή πηγή εσόδων, για την ενίσχυση των οικονομικ ών της Κοινότητα ς. Μέχρι και την περίοδο της Ελληνικής Διοίκησης στη Μ. Ασία (1919), το σχέδιο παρέμενε απραγματο ποίητο και η ευκαιρία παρουσιάσ τηκε κατά την επίσκεψη του βασιλιά Κωνσταντί νου στην Τρίγλια.

Ο Χρήστος Σωκρ. Σολομωνίδ ης γράφει στο βιβλίο του “Ο Σμύρνης Χρυσόστομ ος”, εκδόσεις Ειρμός, Αθήνα 1993 (σελ. 318): «Μια Παρασκευή της Μεγάλης Σαρακοστή ς το 1921, ο Χρυσόστομ ος βρισκόταν στην Τρίγλια και χοροστατο ύσε στους Χαιρετισμ ούς.  Ο Βασιλεύς Κωνσταντί νος που βρισκόταν για επιθεώρησ η στρατιωτι κών μονάδων στην Προύσα, όταν πληροφορή θηκε την παρουσία του Χρυσοστόμ ου στην Τρίγλια, χωρίς καμμιά προειδοπο ίηση φτάνει εκεί και πορεύεται στο ναό όπου ο Χρυσόστομ ος διάβαζε τους ύμνους για τη Θεοτόκο. Ο Χρυσόστομ ος που αντελήφθη τον Βασιλέα, διακόπτει την ανάγνωση, σπεύσει σε υποδοχή του Άνακτα, ανταλλάσσ ει μ’ αυτόν ασπασμό και διατάσσει το χορό να ψάλει το «Πολυχρόνιον». Το φρουραρχε ίο των Μουδανιών, που πληροφορή θηκε τη μετάβαση του Βασιλέως στην Τρίγλια, στέλνει αμέσως τιμητικό στρατιωτι κό απόσπασμα μ’ επικεφαλή ς το λοχαγό τότε του μηχανικού Κωνσταντί νο Μανιαδάκη . Μετά το τέλος της ακολουθία ς των Χαιρετισμ ών ο Βασιλεύς και ο Χρυσόστομ ος βγήκαν στον περίβολο του ναού όπου αποθεώθηκ αν από το λαό. Ο Βασιλεύς συγκινημέ νος από τις λαϊκές εκδηλώσει ς ζήτησε από τους δημογέρον τες της Τρίγλιας ποιο έργο είχε ανάγκη η κωμόπολή τους για να δώσει εντολή και πραγματοπ οιηθεί «εις ανάμνησιν, καθώς είπε, της ευτυχούς συναντήσε ώς του με τον Μητροπολί την Σμύρνης, τον αδάμαντα αυτόν της Ορθοδόξου Εκκλησίας». Οι δημογέρον τες από κοινού υπέβαλαν την ευχή και παράκληση κατασκευής αποβάθρας  για το πλεύρισμα των πλοίων, που η έλλειψή της δυσχέραιν ε πολύ την επιβίβαση κι αποβίβαση των επιβατών και την φόρτωση και εκφόρτωση των εμπορευμά των. Ο Βασιλεύς έδωσε αμέσως εντολή στον παριστάμε νο Κωνσταντί νο Μανιαδάκη να συντάξει σχετική μελέτη κι επιβλέψει την εκτέλεση του έργου». Η συνάντηση του Βασιλέως με τον Μητροπολί τη επιβεβαιώ νεται και από τον Θαν. Πιστικίδη, στο βιβλίο του “Τρίγλια Βιθυνίας” (σελ. 69), όπως του το διηγήθηκε ο πρόεδρος του Συλλόγου Τριγλιανώ ν καθηγητής Ιορδάνης Στεργίου: «Ήταν κι ο Δεσπότης, ο Χρυσόστομ ος Σμύρνης, στην Τρίγλια την ημέρα που ήλθε ο Βασιλιάς»).

Ας δούμε, όμως, πως έχουν καταγραφε ί τα γεγονότα, για την κατασκευή της αποβάθρας, στον Κώδικα Πρακτικών (427) της Τρίγλιας. Την 21.2.1921 πραγματοπ οιήθηκε Γενική Συνέλευση με θέμα συζήτησης το συγκεκριμ ένο (Κώδικας Πρακτικών, 21.2.1921, σελ 358-359). Αρχικά, αναφέρθηκ ε ότι είχαν αναπτυχθε ί στο παρελθόν πολλές σκέψεις, αλλά δεν είχε ληφθεί οριστική απόφαση. Με την άφιξη του συμπατριώ τη και μηχανικού κ. Αποστόλου Πιστίκα και την ύπαρξη «γεφυροσκαφίου ναυαγίου», το οποίο έκρινε ως μόνο κατάλληλο για να χρησιμοπο ιηθεί ως αποβάθρα, έγινε συζήτηση, εγκρίθηκε και αποφασίστηκε να κατασκευα στεί αποβάθρα, για την οποία θα χρησιμοπο ιηθεί ως βάση, το «γεφυροσκάφιο». Για το οικονομικ ό μέρος της κατασκευή ς αποφασίστ ηκε να χρησιμοπο ιηθούν οι 25 μετοχές του Εθνικού Δανείου που υπήρχαν στο ταμείο της Κοινότητα ς και αγοράστηκ αν με χρήματα που έστειλαν οι ομογενείς της Αμερικής [σ.σ. υπενθυμίζ εται ότι στο (προηγούμε νο) πρακτικό της 3.2.1921, σελ 357, αναφέρετα ι ότι, ο Ευγένιος Καλαφάτης, αδελφός του Μητροπολί τη Σμύρνης Χρυσόστομ ου, παρέδωσε, για λογαριασμ ό του, και επ’ ονόματι των Σχολών της Τρίγλιας (στον ταμία των Σχολών Αλέξανδρο Μαστραντώ νη), α) 25 μετοχές του μεγάλου λαχειοφόρ ου δανείου της μεγάλης Ελλάδος των τριακοσίω ν εκατομμυρ ίων δραχμών και 2) μετρητά 100 λίρες]. Αποφασίστ ηκε, ακόμη, να εκποιηθού ν οι μετοχές και να εκλεγεί δωδεκαμελ ής επιτροπή που θα διαχειριζ όταν το θέμα με πλήρη πληρεξουσ ιότητα και εξελέγησα ν οι Β. Βασιλειάδ ης, Ν. Καλπάκης, Ε. Ορφανίδης, Γ. Κασούρης, Δημ. Θεοκτίστο υ, Ν. Τσάκωνας, Α. Σιρκίογλο υ, Α. Στεργίου, Ζ, Γιαζιτζόγ λου, Δ. Καλεμκερή ς, Α. Μαστραντώ νης, υπό τη διεύθυνση του μηχανικού Αποστόλου Πιστίκα, ο οποίος προϋπολόγ ισε τη δαπάνη για το έργο στις 600 λίρες, με την ξυλεία από τα κοινοτικά δάση. Επειδή οι 600 λίρες δεν επαρκούσα ν, εγκρίθηκε να μελετήσει  η διαχειρισ τική επιτροπή, σε συνεργασί α με την Εφοροδημο γεροντία, τρόπους εξεύρεσης του υπολοίπου ποσού.

Έξι μήνες αργότερα, (Κώδικας Πρακτικών, 20.6.1921, σελ 362), η Εφοροδημο γεροντία αποφάσισε: “όπως εκφράση τας ευχαριστί ας και την βαθείαν αυτής ευγνωμοσύ νιν προς τον Διοικητήν Βάσεως Πανόρμου κ. Ιωάννην Πετρίδην Συνταγματ άρχην ως και προς τον κ. Ιωάννην Χαλκιόπου λον Διοικητήν του Ναυτικού ορμητηρίο υ Μουδανίων, δια την προθυμίαν μεθ’ ης επελάβοντ ο, όπως χάριν της Κοινότητο ς προσπαθήσ ωσι παντί μέσω και τρόπω να φέρωσι εκ της θέσεως αγίων Θεοδώρων πλησίον Καπαντζά ναυαγισμέ νον γεφυροσκα φίον προς χρησιμοπο ίησιν αυτού δια  την κατασκευή ν αποβάθρας . Επί τούτω ενεκρίθη όπως αποσταλώσ ι προς τους ειρημένου ς κυρίους αρμόδιοι ευχαριστή ριοι επιστολαί διότι τοιαύτοι αξιωματικ οί τιμώσι τον Ελλ. Στρατόν και σύμπαν το Ελλ. Έθνος διότι πραγματικ ώς είναι οι φορείς του Ελληνικού Πολιτισμο ύ, επίσης δε εις τον πλοίαρχον του ρυμουλκού Κενταύρου κ. Ε. Παλαιοκρα σάν όστις προθύμως συνετέλεσ εν εις τούτο”. Είναι αξιοσημεί ωτο ότι, μόνον από την τελευταία φράση του κειμένου αυτού του πρακτικού προκύπτει ότι, η ρυμούλκησ η του ναυαγίου στην Τρίγλια είχε ήδη πραγματοπ οιηθεί, πριν από την 20.6.1921 .

Στην κατεύθυνσ η υλοποίηση ς του έργου, και με δεδομένο ότι τα διατιθέμε να χρηματικά μέσα ήταν ελάχιστα, η Εφοροδημο γεροντία αποφάσισε, ένα μήνα αργότερα (Κώδικας Πρακτικών, 4/17.7.1921, σελ 363), να επιβάλει «υποχρεωτική εις τους δυναμένου ς να εργασθώσι μίαν ημέραν έκαστος και οι έχοντες ζώα μετ’ αυτών οι δε μη έχοντες εργαζόμεν οι οι ίδιοι. Οι δε μη δυνάμενοι να εργασθώσι και οικονομικ ώς … να καταβάλλω σι το αντίτιμον του ημερομισθ ίου». Επίσης, εγκρίθηκε να παρακληθε ί ο υπίλαρχος  κ. Ριζόπουλο ς να αναλάβει την εκτέλεση της απόφασης αυτής.

Με ημερομηνί α 19.7.1921, έχει καταχωρηθ εί στα Πρακτικά, η ιδιόχειρη επιστολή του Χρυσόστομ ου προς «τα Εντιμότατ α Μέλη της Δημογερον τίας Τριγλίας» (Κώδικας 427, πρακτικό 19.7.1921, σελ. 367), στην οποία αναφέρετα ι, ίσως για πρώτη φορά, το θέμα των δωρεών σε χρήμα για τα κοινωφελή έργα. Συγκεκριμ ένα, ο Χρυσόστομ ος αναφέρει, ότι εκτός από το ποσό των 500 λιρών που συνεισέφε ρε ο ίδιος και των 1500 λιρών του κ. Καβουνίδη, δεν γνωρίζει πόσα κατέθεσε ο κ. Σάπαρης. Τα χρήματα, για τα οποία ρωτάει η Δημογερον τία, βρίσκοντα ι στον κ. Θεοφάνη (σ.σ. εννοεί τον Γκικάδη) στην Κωνσταντι νούπολη. Στέλνει 500 λίρες, για την εξακολούθ ηση των εργασιών (σ.σ. εννοεί της αποβάθρας) και όταν θα έρθει στην Τρίγλια θα κανονίσει τα υπόλοιπα. Συστήνει στην Εφοροδημο γεροντία να προτρέψει τους κατοίκους της Τρίγλιας, άνδρες και γυναίκες, να συνεισφέρ ουν με προσωπική εργασία για το μέλλον της Τρίγλιας και τη πατρίδας. Το θέμα αυτό συζητήθηκ ε αναλυτικά σε επόμενη συνεδρίασ η στην οποία προήδρευε ο Χρυσόστομ ος (πρακτικό 18.10.192 1, σελ. 378).

Στο πρακτικό της 9.10.1921 (Κώδικας Πρακτικών σελ. 377) η Εφοροδημο γεροντία, με τη συμμετοχή και επικύρωση του πρακτικού από τον Χρυσόστομ ο, συζήτησε το θέμα της επέκτασης και αποπεράτω σης της αποβάθρας κατά την οποία ο Χρυσόστομ ος ανακοίνωσ ε νέα χορηγία, διαπιστώθ ηκε η ανάγκη εξεύρεσης και άλλων χρηματοδο τήσεων, συζητήθηκ ε η πρόθεση του Φιλ. Καβουνίδη να δανειοδοτ ήσει το έργο μέχρι του ποσού των 1000 ΛΤ και αποφασίστ ηκε να ζητηθεί δάνειο 500 ΛΤ και εκδόθηκε χρεωστικό έγγραφο.

Λίγες μέρες αργότερα (18.10.192 1), ο Χρυσόστομ ος προήδρευσ ε συνεδρίασ ης της Εφοροδημο γεροντίας (Κώδικας Πρακτικών σελ. 379) στην οποία αποφασίστ ηκε να ζητηθούν συνδρομές από τους κατοίκους για την αποπεράτω ση του έργου.

Την επομένη, ο Χρυσόστομ ος προήδρευσ ε συνεδρίασ ης της Εφοροδημο γεροντίας (Κώδικας Πρακτικών, 19.10.192 1, σελ. 380), στην οποία διαπιστώθ ηκε ότι είναι αδύνατη η συλλογή συνδρομών για την αποβάθρα, εκ 1000 ή και 500 λιρών, όπως αναφέρει το προηγούμε νο πρακτικό, και αποφασίστ ηκε να συναφθεί δάνειο 500 λιρών, από τη Μοναστηρι ακή επιτροπή, το οποίο θα εξοφληθεί είτε εκ των χρημάτων των 1000 λιρών του μεγάλου Ευεργέτου Σάπαρη είτε εκ των εισοδημάτ ων της αποβάθρας .

Η αποβάθρα κατασκευά στηκε και λειτούργη σε, όπως προκύπτει από το πρακτικό της 6.11.1921 (Κώδικας Πρακτικών, 6.11.1921, σελ 382-383), στο οποίο αναφέρετα ι, εκτός του κυρίως θέματος που ήταν η επιβολή «φόρου εισαγωγής και εξαγωγής», και “9) Προς τούτοις ή τε Εφοροδημο γεροντία και οι Πακτωταί έχοντες πάντοτε υπ’ όψιν των το συμφέρον της Κοινότητο ς απεφάσισα ν και συνεφώνησ αν όπως εν η περιπτώσε ι ήθελον φορτωθεί πρόβατα προερχόμε να εκ του εσωτερικο ύ και προοριζόμ ενα δια την Κων/πολιν ή αλλαχού, δια το εξωτερικό ν εκ τούτων να μην εισπράττη ται φόρος προς λειτουργί αν της αποβάθρας της ήδη ανεγερθεί σης και προς όφελος αυτής”.

Στα γεγονότα εκείνης της περιόδου έχει αναφερθεί ο Ηρακλής Α. Τσίτερ στις Σημειώσει ς του «ΔΙΑΦΟΡΑ-Σημειώσεις του Ηρ. Τσίτερ», επιμέλεια Εριφύλης Κοντοπούλ ου, εκδόσεις ΠΑΚΕΘΡΑ, Ξάνθη 2006, σελ. 137, “Αφού υπεχώρησε ν ο στρατός εις τας θέσεις κατέχων όλα τα επίκαιρα σημεία και την σιδηροδρο μικήν γραμμήν, αι αποφάσεις της Κυβερνήσε ως  Γούναρη μετεστράφ ησαν αποφασίσα ντες την εγκατέλει ψιν της Μ. Ασίας, ως εκ των υστέρων απεδείχθη, εν Ευρώπη δε ουδεμία υποστήριξ ις της Κυβερνήσε ως Δημητρίου Γούναρη υπήρχεν, ενταυτώ εθεώρησαν ως ύποπτον και τον Στρατηγόν Παπούλιαν, διότι ήρχισεν αλληλογρα φίαν με τον Στρατηγόν Ιωάννου εκ Κ/πόλεως και ανεκλήθη εις Αθήνας. Ο δε Βασιλεύς Κωνσταντί νος κατήλθεν εις Μουδανιά προς αναχώρησι ν δι’ Αθήνας. Αναχωρών επί της αποβάθρας Μουδανίων, έφθασεν εκ της πατρίδος του, Τριγλίας, ένθα επί μηνιαίον διάστημα είχε διατρίψει ο Μητροπολί της Σμύρνης Χρυσόστομ ος επιστατών δια την ανέγερσιν εν τη Πατρίδι αποβάθρας δια την προσέγγισ ιν ατμοπλοίω ν και η οποία κατόπιν πολύ ωφέλησε προς μεταφοράν μας κατά τον διωγμόν”.

Φαίνεται, όμως, ότι η αποβάθρα που κατασκευά στηκε το φθινόπωρο 1921, έπαθε σοβαρές ζημιές από τις καιρικές συνθήκες το χειμώνα που ακολούθησ ε (1921-1922), όπως αναφέρουν οι πληροφορη τές του Κέντρου Μικρασιατ ικών Σπουδών (ΚΜΣ):  “Στα 1919 με ’20, ο Χρυσόστομ ος Σμύρνης που έκαμε πολλά έργα στην Τρίγλια, έκαμε και μιαν αποβάθρα. Είχε έρθει και ο ελληνικός στρατός, τότε, δούλεψε και το ελληνικό μηχανικό. Μπροστά βάλαν μια ντούμπα (υδροφόρο ή πετρελαιο φόρο πλοίο), που τη φέραν οι καπεταναί οι μας από την Πόλη, τη φορτώσαν με πέτρες και την καθίσαν. Έκοψαν και κάτι κυπαρίσσι α από τα τούρκικα νεκροταφε ία, τα βάλαν συνέχεια. Αλλά δεν την κάναν καλά και μια πρωία την πήρε η τρικυμία, δεν είχαμε λιμάνι να κόβη τον καιρό. Βερανιασμ ένη (κατεστραμ μένη) την αφήσαμε όταν φύγαμε” (σ.σ. η μαρτυρία αυτή δεν ταυτίζετα ι σε μερικά σημεία με τα πραγματικ ά στοιχεία των πρακτικών της Τρίγλιας, αλλά αυτό εκτιμάται ως αναμενόμε νο αφού οι μαρτυρίες αυτές, δόθηκαν στο ΚΜΣ το 1964, μετά από 42 χρόνια από το Μεγάλο διωγμό).  Η ζημιά στην αποβάθρα αναφέρετα ι και στο κείμενο «Αναμνήσεις: Περιπέτει ες της Ρωμιοσύνη ς» του Αριστείδη Ασθενίδη, που δημοσιεύτ ηκε στο φύλλο 77/ Ιούνιος 1992 των Τριγλιανώ ν Νέων, και περιγράφε ι, εκτός των άλλων, και τα γεγονότα λίγο πριν από την αναχώρηση των Τριγλιανώ ν, προσδιορί ζοντας την περίοδο της αποκοπής της μισής περίπου αποβάθρας στη άνοιξη του 1922: “… Έτσι βρισκόμασ τε ξανά στα Μουδανιά αλλά αυτή τη φορά η σκάλα είναι γεμάτη από πρόσφυγες που κατεβαίνο υν εκεί από την Ανατολή. Έτσι αποφασίστ ηκε να φύγουμε κι εμείς. Ένα μοτόρι το πρώτο και καμάρι του χωριού ξεκίνησε από το χωριό. Όλος ο κόσμος ήταν στο γιαλό. Το μοτόρι ήταν  του Κασούρη ενός αρχοντάνθ ρωπου με την βράκα και γιλέκο σταυρωτό. Την άλλη μέρα ήρθε και το πρώτο καράβι του Φίλιππα Καβουνίδη . Κάθε χρόνο θα πρέπει να γίνεται μνημόσυνο γι’ αυτόν τον ευεργέτη και να μνημονεύε ται γι’ αυτή την αφιλοκερδ ή προσφορά του στην ιδιαίτερή του πατρίδα. Το καράβι αγκυροβόλ ησε ανοιχτά μια που η σκάλα του χωριού την άνοιξη έσπασε στη μέση από μια φουρτούνα κι έτσι έπρεπε μα πάμε στο καράβι με τις βάρκες. Όμως οι βάρκες και τα ψαροκάικα του χωριού ήταν λίγα κι έτσι αργούσαμε και τρώγαμε ώρες και μέρες στη σκάλα. Άσε που οι ιδιοκτήτε ς από τις βάρκες αφού πήγαιναν στο καράβι άφηναν τις βάρκες σε ανεύθυνου ς. Ευτυχώς το τρίτο καράβι που έφθασε επειδή ήταν ελαττωματ ικό το ρυμουλκού σε ένα ρυμουλκό. Το ρυμουλκό αυτό χρησιμοπο ιήθηκε κι επί ένα μερόνυχτο κουβαλούσ ε από τη μισογκρεμ ισμένη σκάλα στο καράβι. Έτσι πήρε όλο τον ανθρώπινο πληθυσμό ακόμη κι από το Πιστικό και το Γιαλί-Τσιφλίκι …

Από τα παραπάνω διατιθέμε να στοιχεία, μέχρι το τέλος του 1921, δεν προκύπτει η θέση κατασκευή ς της πρώτης αποβάθρας, αλλά από την από 20.4.1922 επιστολή του Χρυσόστομ ου, ο οποίος δεν έπαψε να μεριμνά για το έργο αυτό, προς τον πρόεδρο της Εφοροδημο γεροντίας , προκύπτου ν στοιχεία, για τη θέση και τον τρόπο κατασκευή ς τη νέας (δεύτερης) αποβάθρας, η οποία αποδεικνύ εται, από τις υπόλοιπες επιστολές του ιδίου, ότι δεν είχε κατασκευα στεί μέχρι και τον Ιούνιο του 1922. Συγκεκριμ ένα, στην από 20.4.1922 επιστολή του (Χρήστος Σωκρ. Σολομωνίδ ης, σελ. 319), ο Χρυσόστομ ος γράφει, 4 μήνες πριν από το Μεγάλο διωγμό, ότι: “Πιστεύω να Σας έλθω λίαν προσεχώς και ν’ αρχίσωμεν και την σιδηράν αποβάθραν. Εάν όμως αργήσω ολίγον και η διαταγή της ενάρξεως του έργου έλθη ενωρίτερο ν, εν τοιαύτη περιπτώσε ι να γνωρίζητε ότι το έργον θα γίνη εν είδει λιμενοβρα χίονος προς την Καρουλού και όχι προς το μέρος του σπιτιού μας, όπως μοι έδωκεν ο λοχαγός κ. Μπάρμπατσ ος τα σχέδια, όχι, θα γίνη προέκτασι ς της Καρουλούς και θα τεθώσιν οι σιδηραί δοκοί και πάσσαλοι, και αργότερον θα ρίψωμεν πέτρας, ίνα σχηματισθ ή τοιουτοτρ όπως ο λιμενοβρα χίων ούτος. Από το Κεστέλ θα φέρωμεν σιδηράς σιδηροδρο μικάς ράβδους Δεκωβίλ, όπως ωμίλησα τω Αρχηγώ του Μηχανικού, Συνταγματ άρχη κυρίω Μοσχονησί ω όστις θα έλθη κατ’ αυτάς εις Μουδανιά εκ Σμύρνης και θα επισκεφθή και την Τρίγλιαν κα να τον περιποιηθ ήτε στο σπήτι μας, όσον ειμπορείτ ε καλλίτερα, είνε καθώς πρέπει αξιωματικ ός, κόσμημα των αξιωματικ ών μας. Από αυτόν εξαρτάται όλη η υπόθεσις και η ευτυχία της πατρίδος μας Τριγλίας, διότι ό,τι διατάξη, τούτο θα γίνη. Θα γίνη δε η αποβάθρα η σιδηρά προς το μέρος, ως είπον, της Καρουλούς και το επαναλαμβ άνω, ως βλέπετε, διότι  μόνον εκεί θα κατορθιωθ ή να έχωμεν κάτι τέλειον”.

Αλλά, και 2 μήνες αργότερα, παρά τη δυσάρεστη εξέλιξη των στρατιωτι κών επιχειρήσ εων, την ανώμαλη πολιτική κατάσταση και την απόφαση  των Συμμάχων να εκκενώσει ο Ελληνικός Στρατός τη Μ. Ασία, ο Χρυσόστομ ος δεν χάνει την αισιοδοξί α του, δεν συμμερίζε ται τους φόβους «που έχουν οι δειλοί», και έστειλε την από 17.6.1922 επιστολή του από τη Σμύρνη προς τον πρόεδρο κ. Κονδυλένι ο και τους Εφοροδημο γέροντες (Χρήστος Σωκρ. Σολομωνίδ ης, σελ. 320), στην οποία 1) τους ενημερώνε ι ότι λόγω των πολιτικών ανωμαλιών, δεν μπορεί να απομακρυν θεί 40-50 μέρες και θα επισκεφθε ί την Τρίγλια μέχρι τον Αύγουστο ή το Σεπτέμβρι ο, 2) προσπαθεί να τους διαλύσει τις όποιες φήμες για την κατάρρευσ η του μετώπου με τη χαρακτηρι στική φράση “δεν είνε ποτε δυνατόν να γίνη εκκένωσις της Μικράς Ασίας και να αφεθώσι οι Χριστιανο ί εις το έλεος του Θεού”, και 3) επιδεικνύ ει το συνεχές ενδιαφέρο ν του για την αποβάθρα και τους χάρτες και τα αντικείμε να που έστειλε για τα Σχολεία με τον Ευστράτιο Καβουνίδη .

Αλλά, και λίγες μέρες πριν από την είσοδο των Τούρκων στη Σμύρνη και το σφαγιασμό του, έστειλε την από 7.8.1922 επιστολή του προς τον ανεψιό του Ευστράτιο Καβουνίδη (Χρήστος Σωκρ. Σολομωνίδ ης, σελ. 321), στην οποία συνιστά, μεταξύ άλλων να φροντίσει για την ανάρτηση των βοτανολογ ικών και ζωολογικώ ν πινάκων στα Σχολεία της Τρίγλιας.

Στο βιβλίο «ΔΙΑΦΟΡΑ-Σημειώσεις του Ηρ. Τσίτερ», επιμέλεια Εριφύλης Κοντοπούλ ου, εκδόσεις ΠΑΚΕΘΡΑ, Ξάνθη 2006, έχουν δημοσιευτ εί οι ακόλουθες δύο φωτογραφί ες


Φωτογραφία 74 της αποβάθρας (ΔΙΑΦΟΡΑ-Ερ. Κοντοπούλ ου, σελ. 175)

Η Εριφ. Κοντοπούλ ου αναφέρει και στις δύο φωτογραφί ες ότι το έργο πραγματοπ οιήθηκε το 1910 από τον Χρυσόστομ ο, τότε Μητροπολί τη Δράμας, αλλά από τα διατιθέμε να στοιχεία αποδεικνύ εται ότι η αναφορά στο έτος 1910 είναι εσφαλμένη . Από την προσεκτικ ή μελέτη των δύο φωτογραφι ών προκύπτου ν σημαντικά στοιχεία, όπως πχ 1) ότι εικονίζον ται δύο διαφορετι κές αποβάθρες, ως προς την κατασκευή τους, 2) η αποβάθρα της 73 φαίνεται α) να έχει πολύ πιο σωστή και στερεή κατασκευή, β) να διακρίνετ αι το φυσικό ανάγλυφο του εδάφους, με τα βουνά ανατολικά της Τρίγλιας (Βαϊνού και Μύτη), γ) να έχει τοποθετηθ εί στην επέκταση του ντερέ της Τρίγλιας (διακρίνον ται δεξιά και παραλιακά κτίρια), δ) να επιβεβαιώ νει τη θέση ο τίτλος «Souvenir de Triglia-Quai” (Ενθύμιον Τρίγλιας-Αποβάθρα), ε) να μην υπάρχει βεβαία χρονολογί α λήψης της φωτογραφί ας, και στ) να μοιάζει κατασκευα στικά με τις αποβάθρες που έχουν αποτυπωθε ί σε φωτογραφί ες επόμενων χρονικά περιόδων, δηλαδή μετά το 1922 (βλ. μελέτη των κτιρίων του παραλιακο ύ μετώπου της Τρίγλιας), 3) η αποβάθρα της φωτογραφί ας 74 αποτυπώνε ι τελείως διαφορετι κή και μάλλον πρόχειρη κατασκευή, σε σχέση με εκείνη της 73, με ιστό και σημαία μάλλον ελληνική, κολώνα με φανάρι, τρεις ναύτες και στο βάθος του ορίζοντα μεγάλου μήκους πλοία που μοιάζουν με πολεμικά. Από το γεγονός ότι στο βάθος του ορίζοντα φαίνονται τα πλοία και μάλιστα στο δεξί άκρο του κάδρου της φωτογραφί ας, και όχι το φυσικό ανάγλυφο του εδάφους, όπως στην 73, εκτιμώ ότι, η συγκεκριμ ένη φωτογραφί α δεν αντιστοιχ εί στην Τρίγλια.

Η αποβάθρα που εικονίζετ αι στη φωτογραφί α 73 μοιάζει πολύ, στο μεγαλύτερ ο τμήμα της, με τις αντίστοιχ ες που έχω στη διάθεσή μου, για τη μελέτη των κτιρίων του παραλιακο ύ μετώπου της Τρίγλιας, περιόδων 1939-1976, που συντάσσω. Έτσι, καταλήγω στο συμπέρασμ α ότι στη φωτογραφί α 73 εικονίζετ αι η αποβάθρα που κατασκευά στηκε, από την Ελληνική διοίκηση, το φθινόπωρο 1921, με το πρώτο τμήμα της από ξυλεία που περιγράφο υν οι πληροφορη τές του ΚΜΣ, το οποίο, μάλλον, καταστράφ ηκε τον επόμενο χειμώνα.

Στο βιβλίο “Πορεία Ζωής” του Λαζ. Βελησσάρη (σελ.66), αναφέρετα ι ότι: “Το φθινόπωρο του ’21, ήρθε στο χωριό ένας λόχος μηχανικού με σκοπό να μακραίνει τη σκάλα της θάλασσας”.  Μάλλον,  ο συγγραφέα ς εννοούσε ότι το ναυαγισμέ νο γεφυροσκά φιο, που ρυμουλκήθ ηκε το καλοκαίρι του 1921 και χρησιμοπο ιήθηκε ως βάση για την κατασκευή της πρώτης αποβάθρας, επεκτάθηκ ε, με το ξύλινο τμήμα της, από το λόχο μηχανικού .

Από το σύνολο των παραπάνω στοιχείων εκτιμώ ότι, η πρώτη αποβάθρα, που κατασκευά στηκε από τον Ελληνικό Στρατό, το φθινόπωρο του 1921, καταστράφ ηκε, μάλλον, κατά ένα τμήμα της, τον επόμενο χειμώνα (1921-1922) και στη συνέχεια (άνοιξη του 1922) ο Χρυσόστομ ος προσπάθησ ε να πείσει την Εφοροδημο γεροντία ότι η νέα αποβάθρα έπρεπε να κατασκευα στεί στη θέση του βράχου Καρουλού, και όχι προς την πλευρά του σπιτιού της οικογενεί ας του, δηλαδή στην προέκταση του ντερέ, με σιδερένιο σκελετό αυτή τη φορά, προκειμέν ου να αντέξει τις δύσκολες καιρικές συνθήκες.

Στο φύλλο 5/28.6.1976 των Τριγλιανώ ν Νέων http://www.triglianoi.gr/trigliana%20nea%20pdf/%d4%e5%fd%f7%ef%f2%20%cd=5.pdf έχει δημοσιευτ εί άρθρο του Χρυσόστομ ου Καβουνίδη, σχετικά με τις ενέργειες του πατέρα του Φιλίππου, για να σωθούν οι Τριγλιανο ί από τους Τούρκους τον Αύγουστο του 1922, στο οποίο αναφέρει ότι: “Το «Βιθυνία»-μεγάλο πλοίο- δεν μπορούσε να πλησιάση στην παραλία. Και ούτε βάρκες ούτε καίκια υπήρχαν πια, να μεταφέρου ν τον κόσμο στο πλοίο. Η θεία πρόνοια όμως, όπως ανέφερα προηγουμέ νως, είχε βάλει το χέρι της. Το ρυμουλκό, που συνόδευε το Βιθυνία, για λόγους μόνον ασφαλείας, άρχισε να πλησιάζη στη στεριά και να πλευρίζη την προβλήτα – που πριν από λίγα χρόνια είχε κατασκευά σει ο Ελληνικός Στρατός στην Τρίγλια ύστερα από παράκληση του Δεσπότη της Σμύρνης …”.

Με πρώτη ανάγνωση αυτής της περιγραφή ς («να πλευρίζη την προβλήτα») προκύπτει ότι εξακολουθ ούσε να υπάρχει αποβάθρα/προβλήτα στην Τρίγλια τον Αύγουστο του 1922, μετά τις ζημιές του χειμώνα 1921-1922, αλλά, αν την συνδυάσου με με εκείνη της φωτογραφί ας 73 στο βιβλίο της Ερ. Κοντοπούλ ου, συμπεραίν εται ότι ίσως να είχε ζημιωθεί ή καταστραφ εί, το χειμώνα 1921-1922, το πρώτο τμήμα της αποβάθρας που φαίνεται κατασκευα σμένο από ξυλεία (κυπαρίσσι α από τα τούρκικα νεκροταφε ία το περιγράφο υν οι πληροφορη τές του ΚΜΣ) και είχε απομείνει το βυθισμένο τμήμα του «γεφυροσκαφίου», που χρησιμοπο ιούσαν τα πλοιάρια, για φόρτωση-εκφόρτωση αγαθών και ζώων, αλλά και το ρυμουλκό του «Βιθυνία» για την επιβίβαση των προσφύγων Τριγλιανώ ν.

Ο Θανάσης Πιστικίδη ς περιγράφε ι στο βιβλίο του «Τρίγλια Βιθυνίας-Οι χαμένες Πατρίδες», (σελ. 73), τα γεγονότα των τελευταίω ν ημερών στην Τρίγλια και, συγκεκριμ ένα ότι,: “Στις 26 ή 27 Αυγούστου τα’ απόγευμα αναστατωμ ένος ο κόσμος ζητά να μάθει νέα του πολέμου, νέα της κατάρρευσ ης … Στο καφενείο της Κυψέλης ο Δήμαρχος και μερικοί δημογέρον τες και πρόκριτοι συζητούν με τους Τούρκους για το θέμα της αλληλοπρο στασίας, όταν μπαίνει στο καφενείο ο Τριγλιανό ς στρατιώτη ς Ιορδάνης Μπαρμπής, κατασκονι σμένος από την ταλαιπωρί α κι αναγγέλλε ι ότι και στην Προύσα και στην Κίο και στα Μουδανιά ο στρατός συγκεντρώ νεται για να χτυπηθεί και να υποχωρήσε ι. Τους συνιστά να φροντίσου ν, όσο μπορούν, να κάνουν ότι είναι δυνατό για να φύγει ο κόσμος…. Μέσα στο καφενείο βρίσκεται κι ο παλιός γερο-Δήμαρχος ο Στεφανής ο Κασούρης, ακούει και παρακολου θεί τα πάντα. Μόλις λοιπόν μίλησε ο στρατιώτη ς κι έφυγε, σηκώνεται ο γερο-Δήμαρχος  και λέει: Άκουσε δώ Δήμαρχε, τι κάθεσαι και συζητάς μ’ αυτούς; Τι θα μπορέσουν να μας προσφέρου ν αυτοί οι 30 Τούρκοι; Αν αυτοί κινδυνέψο υν από τους δικούς μας, εμείς είμαστε σε θέση να τους κρύψουμε και στον κόρφο μας ακόμη, αυτοί τι μπορούν να κάμουν για μας, που είμαστε χιλιάδες; Πήγαινε στη Δημαρχία και γράψε και στείλε ένα γράμμα στην Πόλη στον Καβουνίδη να στείλει τα βαπόρια του να μας πάρει να σωθούμε, γιατί αλλιώς σωσμός δεν υπάρχει. … Και ο Δήμαρχος σηκώθηκε, πήρε μαζί του τον δάσκαλο Γιώργο Νικόπουλο, πήγαν στη Δημαρχία κι έγραψαν το γράμμα. Κατεβαίνο υν και στο λιμάνι να βρουν μοτόρι για να το στείλουν, αλλά που να βρεθεί μοτόρι. Συγκεντρω μένοι στην παραλία περιμένου ν κι αγωνιούν, είναι περίπου η ώρα που το μοτόρι του γερο-Δημάρχου πρέπει να γυρίσει από την Πόλη, εκτελώντα ς το δρομολόγι ό του. … Και να! Το μοτόρι φάνηκε στ’ Αρμουτζή στον πέρα κάβο, είναι φορτωμένο εμπορεύμα τα του Αρμόδιου Στεργίου. Φτάνει στη μικρή σιδερένια σκάλα (μόλο), ο καπετάνιο ς πετά τον κάβο (παλαμάρι) να του τον δέσουν, αλλά εκείνοι τον πετούν πίσω. Πάρε το γράμμα αυτό και φύγε αμέσως για την Πόλη, να το πας στον Καβουνίδη, να στείλει τα βαπόρια να σωθούμε. Νε ξεφορτώσω, να πάρω και πετρέλαιο, λέει ο Καπετάνιο ς. Μη ξεφορτώνε ις, φύγε όπως είσαι, του φωνάζουν, και κάψε το πετρέλαιο του Στεργίου….  Φύγε καπετάνιο και κάψε το πετρέλαιο, του φωνάζει κι ο ίδιος ο Αρμόδιος Στεργίου… Το μοτόρι ξαναβάζει πλώρη για την Πόλη και πηγαίνει το μήνυμα της σωτηρίας στον Καβουνίδη”.

Σε άλλο κεφάλαιο και αναφερόμε νος στα έργα του Χρυσόστομ ου (σελ. 190), γράφει: “Με σιδηροδοκ ούς κατασκευά ζει προβλήτα στο λιμανάκι της Τρίγλιας, αρκετών μέτρων μήκους για το πλεύρισμα των επιβατηγώ ν πλοίων (μοτόρια) και για τα ψαροκάικα[/u]”.

Οι περιγραφέ ς του Πιστικίδη για την αποβάθρα αναφέροντ αι σε σιδερένια κατασκευή, η οποία, όμως, δεν πραγματοπ οιήθηκε, μέχρι και τον Ιούνιο 1922, όπως προκύπτει από τις επιστολές του Χρυσόστομ ου (20.4.1922 και 17.6.1922) και ήταν πρακτικά αδύνατο να είχε κατασκευα στεί μέχρι το τέλος Αυγούστου, δεδομένων των γεγονότων της εποχής εκείνης. Ίσως, ο Πιστικίδη ς αναφερότα ν στο τμήμα της αποβάθρας που είχε απομείνει, δηλαδή το βυθισμένο τμήμα του «γεφυροσκαφίου».

Όπως αναφέρθηκ ε, φωτογραφί ες του παραλιακο ύ μετώπου της Τρίγλιας, των περιόδων 1939-1976, εικονίζου ν την αποβάθρα στην ίδια θέση και με την ίδια μορφή περίπου της φωτογραφί ας 73 στο βιβλίο της Εριφ. Κοντοπούλ ου, εκτός του πρώτου τμήματος που αποτελείτ αι από ξύλινη κατασκευή . Από το 1976 και μεταγενέσ τερα η αποβάθρα άλλαξε με τα έργα επέκτασης της χερσαίας ζώνης προς τη θάλασσα και το λιμάνι που κατασκευά στηκε στην Τρίγλια.