Αποστολέας Θέμα: 6) Ο Χρυσόστομος και η δημιουργία του νέου Νεκροταφείου και του Γυμναστηρίου  (Αναγνώστηκε 647 φορές)

0 μέλη και 1 επισκέπτης διαβάζουν αυτό το θέμα.

Αποσυνδεδεμένος Μέλος Φόρουμ

  • Moderator
  • ***
  • Συγχαρητήρια
  • -Δώσατε: 7
  • -Λάβατε: 36
  • Μηνύματα: 108
  • Τόπος: Φιλοθέη
  • Επιβράβευση του μέλους απο : 36
  • Φύλο: Άντρας
Ο Χρυσόστομ ος και το Νεκροταφε ίο
(επιμέλεια Μάκη Αποστολάτ ου, Ιούλιος 2019)

Στους Κώδικες της Τρίγλιας, που φυλάσσοντ αι στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, κρύβονται μικρές ή μεγάλες ιστορίες που σπάνια έρχονται στην επιφάνεια . Είναι σε όλους γνωστό ότι, ο Χρυσόστομ ος, Μητροπολί της Δράμας το 1907, εξορίστηκ ε στη γενέτειρά του την Τρίγλια και δραστηριο ποιήθηκε προτείνον τας και υλοποιώντ ας πολλά έργα που άφησαν εποχή. Το δεύτερο  έργο,  που πρότεινε στους συμπολίτε ς του και υλοποιήθη κε (το πρώτο ήταν το Μεταξουργ είο που δεν υλοποιήθη κε), ήταν ένα σύγχρονο, για την εποχή εκείνη, νέο Νεκροταφε ίο, για τους Έλληνες Χριστιανο ύς της Τρίγλιας.

Ο Απόστολος Τσίτερ περιγράφε ι γλαφυρά το ιστορικό της ιδέας του Χρυσόστομ ου, για τη δημιουργί α νέου Νεκροταφε ίου στην Τρίγλια (Τρίγλια του Κιανού Κόλπου της Προποντίδ ος, σελ 26):
Η Τρίγλια είχε δύο Νεκροταφε ία: Ένα για τον κάτω μαχαλά, σε ένα άφραχτο και εγκαταλελ ειμένο ελαιώνα, το λεγόμενο Σκυλάμπελ ο, και ένα για τον επάνω μαχαλά και την συνοικία του Αγίου Ιωάννου, σε άφραχτο επίσης μέρος, ονομαζόμε νο Ρυακιές, πίσω από το τουρκικό Νεκροταφε ίο, τα Αχούρια λεγόμενο. Σε κηρύγματά του όταν ήταν εξόριστος από την Μητρόπολη Δράμας, επί Χαμιτικού καθεστώτο ς, ετόνισε, ότι ήταν ντροπή για μια κοινότητα σαν την Τρίγλια νε περιφρονή, με τέτοιο τρόπο εγκατάλει ψης, τους νεκρούς της. Έπρεπε να δημιουργη θή νεκροταφε ίο. Απέναντι από το Μοναστήρι των Πατέρων υπήρχε ένας γκρεμός όπως τον έλεγαν, μια απότομη κατηφοριά, μόλις κατάλληλη για βοσκή. Πολύ απότομη. Ανήκε στο Μοναστήρι . Έγραψε στα Πατριαρχε ία, διότι το Μοναστήρι ήταν Σταυροπηγ ιακό, εξαρτόταν δηλαδή κατευθεία ν από το Πατριαρχε ίο και όχι από τον τοπικό μητροπολί τη Προύσης. Ήρθε η άδεια παραχωρήσ εως στην κοινότητα για δημιουργί α Νεκροταφε ίου”.

Η έκταση για το νέο νεκροταφε ίο παραχωρήθ ηκε από τη Μονή Πατέρων (Μηδικίου), στην Κοινότητα Τρίγλιας, με αντάλλαγμ α, άλλης ισάξιας κοινοτική ς έκτασης. Βρισκόταν επί του επαρχιακο ύ δρόμου Τρίγλια-Μιχαλίτσι (Karacabey), ακριβώς απέναντι από τη Μονή, σε επικλινές λοφώδες έδαφος, όπως περιγράφε ι ο Απ. Τσίτερ.

Πληροφορί ες για την έναρξη και την πρόοδο των εργασιών του συγκεκριμ ένου έργου αντλούμε από τις συχνές ενημερωτι κές επιστολές του Χριστόφορ ου Μουμτζή προς το γιο του Αλέξανδρο, που εργαζόταν στο Βουκουρέσ τι (Τριγλιανό Χρονικό), στις οποίες περιγράφο νται αναλυτικά και γλαφυρά η δράση και τα έργα του Χρυσόστομ ου στην Τρίγλια, στην περίοδο 1907-1909, πολύ περισσότε ρο λόγω της φιλικής σχέσης του με τον Χρυσόστομ ο. Σε όλη την περίοδο ανέγερσης του αναλημματ ικού τοίχου (αντιστήρι ξης) του νεκροταφε ίου, αλλά και όλων των υπόλοιπων εργασιών που εκτελέστη καν (φύτευση δένδρων, ναίδριο και δεξαμενή), έδινε στο γιο του πλήρη και αναλυτική περιγραφή για την εξέλιξη των εργασιών και έτσι γνωρίζουμ ε όλες τις λεπτομέρε ιες που αφορούν στο νέο νεκροταφε ίο. Το έργο ξεκίνησε το Νοέμβριο 1907 και ολοκληρώθ ηκε το 1908, και μετά πάροδο δύο ετών (1910) συντάχθηκ ε και ο Κανονισμό ς λειτουργί ας του, που καταχωρήθ ηκε στον Κώδικα Πρακτικών .

Πρώτη αναφορά στο έργο του νέου Νεκροταφε ίου γίνεται στην από 27.11.190 7 επιστολή του Χρ. Μουμτζή (Τριγλιανό Χρονικό, σελ. 84), στην οποία περιγράφε ι τη θέση του Νεκροταφε ίου και τον τρόπο με τον οποίο οι Έλληνες κάτοικοι της Τρίγλιας εργάστηκα ν για το συγκεκριμ ένο έργο. Η «περιτείχιση», που αναφέρετα ι στην επιστολή, αφορά στην κατασκευή του επιμήκους αναλημματ ικού τοίχου επί του δρόμου, για την αντιστήρι ξη των υπερκείμε νων εδαφών. Σημειώνετ αι ότι ο τοίχος αυτός εξακολουθ εί να υπάρχει και σήμερα, κατά το μεγαλύτερ ο τμήμα του, 109 χρόνια μετά την κατασκευή του. Αλλά περισσότε ρες λεπτομέρε ιες για το θέμα αυτό θα αναφερθού ν στη συνέχεια:

Το δεύτερον έργον είναι η περιτείχι σις του νέου νεκροταφε ίου του κειμένου άνωθεν της μεγάλης οδού της διερχομέν ης έμπροσθεν του γνωστού καζίνου της Μονής των Πατέρων, συγκείμεν ον, κατ’ έκτασιν εκ 10 χιλιάδων πήχεων. Ούτος, επ’ εκκλησίας ποιήσας εις τον λαόν έκκλησιν, αφού πρώτον υπέδειξε την εν τω Τόπω ανάγκην αυτού, υπεχρεώθη σαν οι άνθρωποι να φέρωσι τας αναγκαιού σας πέτρας εις τον τόπον της εργασίας, άλλος να συνδράμη χρηματικώ ς και άλλος να εγασθή εις εκσκαφήν των χανδάκων των θεμελίων και εις άλλας εργασίας. Άπαντες οι κάτοικοι ανέλαβον να εργασθούν επί μερικάς ημέρας δωρεάν και κατόπιν επί μικρώ ημερομισθ ίω, οικονομικ ά αγοράζετα ι και η άσβεστος εξ ης εκομίσθη εις τον τόπον της εργασίας αρκετή, επίσης και αρκετάς πέτρας ο λαός εκόμισε και από προχθές την Κυριακήν εν συρροή πλήθους ανθρώπων, προηγηθεί σης τελετής ήρξατο η θεμελίωση ς”.

Στην από 30.11.190 7 επιστολή του (σελ. 85), συνεχίζει την περιγραφή, εν είδει λεπτομερο ύς ημερολογί ου εργασίας:

Περί της περιτειχί σεως του νέου νεκροταφε ίου, ο λαός εις την έκκλησιν του εν λόγω Αρχιερέως εδέχθη και εφάνη πρόθυμος έκαστος να συνδράμη και συνεισφέρ η όπως δύναται, και αφ’ ης ημέρας απεφασίσθ η τούτο εξακολουθ ούν οι κάτοικοι να προσφέρου ν προς την επιτροπήν (εφορίαν) άλλος ολίγα και άλλος περισσότε ρα χρήματα, άλλοι να μετακομίζ ουν πέτρας, έτεροι να εκσκάπτου ν και ετοιμάζου ν τους χάνδακας δια να τεθούν τα θεμέλια και επ’ αυτών η περιτείχι σις. Έκτοτε ο Α.[γιος] Δράμας καθεκάστη ν πορευόμεν ος εις το γήπεδον ένθα εξακολουθ εί η εργασία, εν συνοδεία εφόρων και προυχόντω ν, και τους καθ’ οδόν συναντόμε νος προτρέπει με καλούς λόγους και παρακινεί να επιδοθώσι ν εις την εργασίαν. Αφού εν τω γηπέδω του εν λόγω νεκροταφε ίου μετεκομίσ θη και ητοιμάσθη αρκετόν υλικόν οίον πέτραι, άσβεστος και άμμος [παραπομπή: «Ο Σπ. Λοβέρδος στο μνημονευθ έν έργο του «Ο Μητροπολί της Σμύρνης Χρυσόστομ ος» γράφει: «Όταν μίαν πρωίαν παρετήρησ εν ότι η θάλασσα, αποσυρθεί σα ένεκεν αμπώτιδος, απεκάλυψε ν εις την παραλίαν μεγάλην έκτασιν άμμου, διέταξε να ηχήσουν οι κώδωνες της εκκλησίας δια να συγκεντρω θούν οι κάτοικοι της Τρίγλιας. Ο Μητροπολί της κρατών πτύον ανά χείρας … τεθείς επί κεφαλής των συγκεντρω θέντων μετέβη εις την παραλίαν και επεδόθη εις το έργον παρορμών όλους εις έντονον εργασίαν ούτως, ώστε μέχρι του απογεύματ ος συνεκομίσ θησαν σωροί όλοι άμμου, επαρκείς δια τα ανεγειρόμ ενα κτίρια» (σελ. 119)] προς μίξιν, την ημέραν του παρελθόντ ος Σαββάτου την 24ην ήδη εκπνεύσαν τος {Δεκεμβρίου} εγένετο απόφασις να γίνη δια την επιούσαν Κυριακήν εν εκκλησιασ τική παρατάξει η κατάθεσις του θεμελείου λίθου και έναρξις εργασίας. Ένεκα τούτου κατά την παρελθούσ αν Κυριακήν ο Άγ. Δράμας, ο ακάματος ούτος Αρχιερεύς, εν συρροή απείρου πλήθους, εκ των δύο φύλλων, και εμού παρόντος, ετέλεσεν εν τω ιερώ της Μονής Πατέρων ναώ μεγαλοπρε πή λειτουργί αν (όχι όμως εν μονοκλησί α) ενδεδυμέν ος λαμπράν στολήν και μίτραν επίσης …. Μετά την απόλυσιν εξήλθεν ο Αγ. Δράμας, την ετέραν στολήν του ενδεδυμέν ος και εν μεγάλη εκκλησιασ τική παρατάξει προπορευο μένων των εξαπτερύγ ων και των ψαλτών ψαλλόντων ήπετο ο Αρχιερεύς και του πλήθους ακολουθού ντος, επορεύθη εις το εν λόγω νεκροταφε ίον και εκεί τελέσας τον αγιασμόν και αναγνώσας την περί πήξεως θεμελίου ευχήν έθετο τον θεμέλιον λίθον, αρκετών δε κτιστών όντων ετοίμων αμέσως και πυρετωδώς ήρχισεν η εργασία. Επί τέλους, ηγίασε δια του αγιασμού ένα έκαστον, λαβόντες δε και το αντίδωρον άλλοι απήλθον και άλλοι έμειναν βιηθούντε ς τους εργαζόμεν ους κτίστας. Έμενε και ο Άγ. Δράμας, ήρχισε δε κατά ώραν του γεύματος να βρέχη και ως έμαθον, συνεγευμά τισε μετά των κτιστών και των βοηθών εις την σάλαν  της Μονής και ως εργάτης και ούτος εκράτη εις χείρας ένα κολιόν και έτρωγε με ξηρό ψωμί, διότι δεν ήθελε να φάγη από το φαγητόν όπερ το έφερεν εκ της οικίας του χωριστά και κατά μόνας. Εις όλην την λήξασαν εβδομάδα, επίσης και σήμερον ακόμη, καθεκάστη ν μεταβαίνο υσιν 100 κατά μέσον όρον άτομα κτίσται, βοηθοί φέροντες πλησίον αυτών τας πέτρας και άλλα, μετακομισ ταί λίθων με τα ζώα και αμάξια από διάφορα μέρη, έτεροι φέρουσιν άσβεστον και άμμον και άλλοι ποιούνται την κατέργασι ν της ασβέστου και μήξιν της άμμου. Προς τροφήν των πλείστων των δωρεάν εργαζομέν ων, τους άρτους άλλους μεν αγοράζουσ ι και άλλους προσφέρου σιν οι πολίται, ως και όσπρια μαγειρευμ ένα, ψάρια αλίπαστα, λάδια, ξύδια και κρασιά από τα σπίτια τα προσφέρου σι δωρεάν. Ούτω πως εξακολουθ εί η εργασία και καθεκάστη ν μεταβαίνε ι εκείσε ο Άγ. Δράμας και εκεί διέρχεται όλην την ημέραν και πότε, πότε φέρει πλησίον των κτιστών πέτρας, και όλως λόγος γίνεται μεταξύ των κατοίκων περί του ζήλου και της δράσεως της Α. Πανιερότη τος! Και δια τον ευπροσήγο ρον και μειλίχιον τρόπον του κατεγοήτε υσε τους πάντας”.

Στην από 18.12.190 7 επιστολή του (σελ. 87) διαβάζουμ ε την πρόοδο των εργασιών, στο διάστημα των 18 ημερών από την προηγούμε νη:

Την προχθές Κυριακήν 16ην οδεύοντος ελειτούργ ησεν ο Αγ. Δράμας εν συρροή πλήθους εν τη ι. εκκλησία του Αγίου Γεωργίου της ενορίας της οικογενεί ας του, … και επί τέλους προέτρεψε το μετά ζήλου ακροόμενο ν ακροατήρι ον να επιδοθή και εργασθή εις αποπεράτω σιν του δια την Τρίγλιαν μεγάλου θεωρουμέν ου έργου του μείον του ημίσεως αναπολειπ ομένου προς περιτείχι σιν του νεκροταφε ίου – ου ο χώρος και το εμβαδόν εις 8 και πλέον χιλιάδων τετραγωνι κών αρχ. πήχεων… .”.

Στην από 15.1.1908 επιστολή (σελ. 88) αναφέρει: “… βλέπων Αυτόν καθεκάστη ν πορευόμεν ον εις τον τόπον της εργασίας και επιστατού ντα εις την περιτείχι σιν του νεκροταφε ίου, αφού από πρωίας με άκραν  δημοτικότ ητα διερχόμεν ος τα καφενεία προτρέπει και παρακινεί τους πάντας και πάσης ηλικίας να πορευθώσι και εργασθώσι εις την εν λόγω εργασίαν, λέγων ότι δι’ όλας τα ηλικίας υπάρχει εργασία, οίτινες αθρόοι βαίνουσι”.

Στην επιστολή της επομένης ημέρας (16.1.1908, σελ. 88) περιγράφε ι την περαίωση των εργασιών ανέγερσης του αναλημματ ικού τοίχου μήκους 100 και πλέον πήχεων, αλλά και τα επόμενα σχέδια του Χρυσόστομ ου για το νεκροταφε ίο:

"… Η περιτείχι σις του νεκροταφε ίου επερατώθη αλλ’ επειδή Ούτος θέλει να γίνη κομψόν και ωραίον εις τους διερχομέν ους την από κάτω λεωφόρον (τον έμπροσθεν του καζίνου δρόμον) και θεωμένους το εν λόγω νεκροταφε ίον, απεφασίσθ η, επί του μεγάλου ανεγερθέν τος τείχους μήκους 100 και πλέον πήχεων κατά μήκος του νεκροταφε ίου εκ μέρους του δρόμου, προς στήριξιν της όχθης εφ’ ης κείται το νεκροταφε ίον να τεθώσι σιδηραί κιγκλίδες, ενώ εν τω μέσω του τείχους εγένετο λιθίνη κλίμαξ δι’ ης ανέρχεταί τις θέλων να επισκεφθή το νεκροταφε ίον, εν τω μέσω δε των κιγκλίδων θα ανεγερθή σιδηρά θύρα και επ’ αυτής καταπέτασ μα. Δια τα απαιτούμε να ουκ ολίγα έξοδα προς κατασκευή ν των κιγκλίδων, της θύρας και πληρωμής των ημερομισθ ίων των κτιστών των τειχών – πλην των ημερομισθ ίων των δωρεάν εργασθέντ ων – εσύναξεν η επί τούτο επιτροπή και συνάξει εισέτι εκ συνεισφορ ών. Καθ’ εκάστην μετέβαινε ν ο Άγ. Δράμας εις τον τόπον της εργασίας και αυτοπροσώ πως επιστατών επί του γενομένου έργου παρορμών τους εργαζομέν ους εις την μετά ζήλου εργασίαν με τους γλυκείς Αυτού λόγους, και ούτε αι καιρικαί μεταβολαί ήγουν ψυχρών ανέμων, δριμέων και ψύχους και ελαφρών βροχών ανεχαίτιζ ον τον ζήλον του μεταβαίνε ιν εις τον τόπον της εργασίας. Πορευομέν ου δε αυτού από πρωίας εις την εργασίαν παρεκίνη εις εργασίαν πλην τους καθ’ οδόν συναντών εισήρχετο και εν τοις καφενείοι ς. Παρεκίνη και έπειθε τους θαμώνας αυτών οίτινες απερχόμεν οι ευχαρίστω ς επορεύοντ ο προς εργασίαν. Τινές εξόρυνται λίθους άνωθεν του νεκροταφε ίου και των παρακείμε νων μερών των προπόδων της Χρυσοποδι άς, όπου ευρέθησαν τυχαίως και αππροσδοκ ήτως ορυχεία καλού λίθου (όπου μεγάλως διηυκόλυν ε το έργον), έτεροι μετέφερον αυτούς πλησίον των κτιστών, και γυναίκες δε έπραττον τούτο, και άλλοι εκόμιζον δι’ αμαξών την εκ των ασβεστοπο ιείων δια την χρήσιν των τειχών άσβεστον και άμμον εις το μέρος της εργασίας, και τινές έφερον δι’ αμαξών πέτρας από μακρύτερα μέρη.

Καθεκάστη ν οι εργαζόμεν οι εξ όλων των τάξεων, οίον μπακάληδε ς, καφετζίδε ς, ευγενείς, εργατικοί νέοι και γέροντες, πλούσιοι και πένητες, πότε ολίγοι και πότε περισσότε ροι, έφθαναν ενίοτε πλέον των 200 ατόμων. Άπαντες οι εργαζόμεν οι εγευμάτιζ αν εκεί επί τόπου δι’ άρτων της αγοράς και όσους απέστελλο ν δωρεάν αι συμπαρούσ αι ζηλωταί οικογένει αι, αίτινες έστελλον προσέτι και δια πρσφάγιον ιχθείς αλιπάστου ς, ελαίας, έλαιον, κρόμμυα, φασούλια βρασμένα με τα καζανάκια, οίνον, ρακήν και ενίοτε χαλβάδες σπιτίσιου ς. Ότε ο καιρός εν καιρώ του γεύματος επαπειλεί το υπό βροχής, εισερχόμε νοι εις την Μονήν εγευμάτιζ αν εις την γνωστήν σάλλαν της Μονής, συνεγευμά τιζε δε μετά τούτων και ο Άγ. Δράμας κρατών δια μιάς χειρός άρτον και δια της ετέρας κολιόν, έτρωγε και ηύχετο την ευόδωσιν του έργου. Συνέτρωγε μετά των εργαζομέν ων διότι και ο ίδιος ηργάζετο, επέβλεπε τους κτίστας, επεσκέπτε το τα άναντα υψηλά των ορυχείων των λίθων μέρη, εβοήθη εις την εκ της οδού άρσιν των επ’ αυτής πεσόντων χωμάτων εκ του κριμνήσμα τος μέρους της υψηλής όχθης εις ανέγερσιν του κατά μήκους του νεκροταφε ίου τείχου και έφερον αυτά και έρριπτον εις το εσωτερικό ν πλάγιον του καζίνου προς εύρυνσιν αυτού. Η άρσις του χώματος εκ της οδού και καθαρισμο ύ αυτής, ανάγκης ούσης εις πρόληψιν του σχηματισθ ησομένου βορβόρου, ηργάζετο μεταξύ άλλων και ο Άγ. Δράμας, μεθ’ ενός εναλλάξ των προυχόντω ν και εφόρων και ιερέων μετεκόμιζ ον με τον τεζιαρέ λεγόμενον το χώμα έρριπτον αυτό εφ’ ου είπον ανωτέρω μέρους, και ούτω έλαβε πέρας η περιτείχι σις του νεκροταφε ίου και έμειναν μόνον να τεθώσιν αι κιγκλίδες και η σιδηρά θύρα. Η θύρα δι’ ης θα εισέρχετα ι η με το λείψανον νεκροφόρο ς άμαξα, αφέθη το μέρος αυτής εις την βόρειον και ανατολική ν πλευράν του τείχους δηλ. από το μέρος της κωμοπόλεώ ς μας, εγένετο δια τούτο και ετέρα οδός άνωθεν της λεωφόρου άγουσα κατ’ ευθείαν εις το νεκροταφε ίον
.”

Με τις θαυμάσιες και λεπτομερε ίς περιγραφέ ς στις παραπάνω επιστολές του Χρ. Μουμτζή, καταγράφη κε ο τρόπος και ο χρόνος (ένας ημερολογι ακός μήνας, συμπεριλα μβανομένω ν και των Χριστουγέ ννων, Πρωτοχρον ιάς και Θεοφανείω ν 1907-1908), για την ανέγερση του τοίχου του νεκροταφε ίου. Προκαλεί εντύπωση, όμως, η μη αναφορά του Χρ. Μουμτζή, στις επιστολές του, στην ενσωμάτωσ η στον επιμήκη τοίχο, με χτιστά ευμεγέθη γράμματα από κόκκινα τούβλα, των δύο φράσεων “ΣΑΛΠΙΣΗ ΚΑΙ ΕΓΕΡΘΗΣΟΝ ΤΑΙ ΟΙ ΕΝ ΤΟΙΣ ΜΝΗΜΕΙΟΙΣ”, αριστερά από τη σιδερένια είσοδο, και “ΧΟΡΗΓΙΑ ΚΟΙΝΗ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΤΡΙΓΛΙΑΣ ΩΚΟΔΟΜΗΘΗ”, δεξιά από την είσοδο. Τα γράμματα έχουν σχηματισθ εί με ύψος από 4 έως και 6 όρθιων ή πλαγιαστώ ν κόκκινων τούβλων και αυτά που εξακολουθ ούν να υπάρχουν στα τμήματα του τοίχου, που δεν έχουν καταρρεύσ ει (Σεπτέμβρι ος 2018) είναι: 1) το "Ν" από το "ΕΓΕΡΘΗΣΟΝ ΤΑΙ", 2) το "Ι από το "ΟΙ", 3) το "ΤΟΙ" από το "ΤΟΙΣ", 4) το "ΜΕΙΟΙΣ" από το "ΜΝΗΜΕΙΟΙΣ", 5) το "ΟΙΝΗ" από το "ΚΟΙΝΗ", 6) το "ΟΡΘΟΔ" από το "ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ", 7) το "ΙΑΣ" από το "ΤΡΙΓΛΙΑΣ" και 8 ) το "ΩΚΟ" από το "ΩΚΟΔΟΜΗΘΗ" (http://www.triglianoi.gr/index.php?topic=1700.msg2598#msg2598 ). Στο βιβλίο “Τρίγλια του Κιανού Κόλπου Προποντίδ ος” του Απ. Τσίτερ (σελ. 27) αναφέρετα ι ότι: “Στους τοίχους της πρόσοψης του Νεκροταφε ίου, οι οποίοι εχωρίζοντ ο από μια μεγαλόπρε πη σιδερένια πόρτα, έβαλε και έγραψαν με χτιστά κόκκινα τούβλα τα εξής:” και παραθέτει τις δύο παραπάνω φράσεις καθώς και σχέδιο του τοίχου με «αναπαράσταση από μνήμης».

Στην από 5.2.1908 επιστολή του Χρ. Μουμτζή (Τριγλιανό Χρονικό, σελ. 95) περιγράφο νται αφενός οι εργασίες φύτευσης δένδρων στο χώρο του νεκροταφε ίου αφετέρου η ανέγερση μικρής εκκλησίας (ναϊδρίου) και οστεοφυλα κίου κάτω απ’ αυτήν:

Εν τω νεκροταφε ίω φυτεύοντα ι προς διακόσμησ ιν αυτού διάφορα αειθαλή δένδρα, οσονούπω τεθήσοντα ι αι σιδηραί κιγκλίδες επί του κατά μήκους του δρόμου μεγάλου τείχους. Τοιαύτη η δράσις του αόκνου Αγ. Δράμας! Και άπαντα γίνονται υπό την επίβλεψιν Αυτού….  Επειδή ελησμόνησ α να σε κάμω λόγον περί ετέρας του Άγ. Δράμας πράξεως αξίας περιγραφή ς, την περιγράφω ενταύθα. Θεωρήσας ανάγκην του ανεγείραι εν τω νεκροταφε ίω μικρόν τι εκκλησίδι ον και υπ’ αυτό κοιμητήρι ον (οστεοθήκη ν), αλλά δια τα απαιτούμε να χρήματα προς οικοδομήν αυτού, δια να μη επιβαρύνη τους άνδρας κατοίκους του Τόπου – τους οποίους αρκετά δια το νεκροταφε ίον εφορολόγη σε – διενοήθη να το ανεγείρη δι’ εράνου και συνεισφορ ών του γυναικείο υ φύλου, και ούτω διορίσας εξαμελή επιτροπήν κυριών εκ των τα πρώτα φερόντων Καλλιόπης Καλεμκερί νας προέδρου, Όλγας χήρας αδελφής Του αντιπροέδ ρου, Μαριγώς Ιωακείμ Ταμίου, Ανθής Αθ. Κοτσηφίου γραμματέω ς και ετέρων δύο βοηθών, αίτινες περιελθού σαι εσύναξαν μόνον από τας γυναίκας 6 χιλιάδας Γρ”.

Στην από 7.3.1908 επιστολή του (σελ. 98) περιγράφε ι τις εργασίες εξόρυξης και μεταφοράς λίθων και φύτευσης δένδρων:

Κατά τας πρώτας ημέρας της ης διανύομεν τεσσαρακο στής ο Άγ. Δράμας ηργάζετο εις το νεκροταφε ίον με αρκετάς γυναίκας των ενταύθα πάσης τάξεως μεταφερου σών πέτρας απ’ επάνω του νεκροταφε ίου υπό την «Χρυσοποδιά» ας εξόρυττον άνδρες, εις το μέσον του νεκροταφε ίου όπου θ’ ανεγερθή ναίδριον και υπ’ αυτό κοιμητήρι ον το οποίον θ’ ανεγερθή μόνον δι’ εξόδων των γυναικών. Επιστατών δε Ούτος και εις φύτευσιν διαφόρων δένδρων εκ πολλού κόπου ησθένησε και την 1ην Κυριακήν της Ορθοδοξία ς, εν η θα ελειτούργ ει, έκειτο κλινήρης ο καϋμένος, τούτο κατελύπησ ε ημάς άπαντας. Επί του παρόντος ο Άγ. Δράμας έχει καλώς”.

Στην από 28.3.1908 επιστολή του (σελ. 98) περιγράφε ι τη συνέχιση των εργασιών του ναϊδρίου και την κατασκευή δεξαμενής για το πότισμα των δένδρων:

Από εβδομάδος ο καιρός εβελτιώθη, ο δε Άγ. Δράμας καθεκάστη ν μεταβαίνε ι εις το νεκροταφε ίον και επιστατεί εις ανέγερσιν ναϊδρίου βυζαντινο ύ ρυθμού και υπ’ αυτό κοιμητήρι ον και οικοδόμησ ιν δεξαμενής ήτις θα πληρούται ύδατος εν αυτή ρέοντος, προς ποτισμόν των διαφόρων δενδρυλίω ν και ανθέων άπερ τη επιστασία του ρυθμικώς φυτεύοντα ι και προς αναψυχήν των επισκεπτώ ν”.

Στην από 18.4.1908 επιστολή του (σελ. 101) περιγράφε ι 1) τη φύτευση δένδρων, 2) την αποπεράτω ση του ναϊδρίου και 3) το ξεκίνημα των εργασιών κατασκευή ς δεξαμενής:

Ούτος καθεκάστη ν μεταβαίνω ν εις το νεκροταφε ίον καταγίνετ αι μετά και άλλων συμπορευο μένων των καλυτέρων νέων (και του ιδίου εργαζομέν ου) πλην της εξωραίσεω ς του νεκροταφε ίου δια φυτών ποικίλων ανθέων (διάφορα δένδρα ως πεύκαι, κυπάρισοι και άλλα εφυτεύθησ αν εντός εις διάφορα αυτού μέρη κατά τον παρελθόντ α Μάρτιον) εις τα κατά μήκος της οδού και άνωθεν του τείχους κατωφερή και επικλινή του νεκροταφε ίου μέρη – όπου δεν θα ορύσσοντα ι τάφοι – τα οποία να δύνανται να θεώνται οι εκείθεν διερχόμεν οι δια της έμπροσθεν κειμένης οδού άνθρωποι, καταγίνετ αι προσέτι και επιστατεί εις την αποπεράτωσιν του εν τω νεκροταφε ίω ανεγειρομ ένου ναϊδρίου και υπ’ αυτού κοιμητηρί ου (κρύπτης οστέων), το οποίον επερατώθη σχεδόν με σχέδιον κομψόν ρυθμού γοτθικού και ουχί βυζαντινο ύ ως σε έγραφον. Εσχάτως επελείφθη την ανέγερσιν δεξαμενής προς το επάνω  του κοιμητηρί ου μέρος προς διοχέτευσ ιν ύδατος εν τω νεκροταφε ίω, λαμβανομέ νου μέρους του παρά του νεκροταφε ίου διερχομέν ου ύδατος των κρημνών των επάνω συνοικιών…. Ακάματος ο Άγ. Δράμας εις όλον το διάστημα της ενταύθα διαμονής του, κατά τας εργασίμου ς ημέρας μετέβαινε και επεστάτη εις την ανέγερσιν των τειχών του νεκροταφε ίου, την ισοπέδωσι ν των εδαφικών ανωμαλιών και κατόπιν αυτών την εξωράϊσιν αυτού και ανέγερσιν του ρυθέντος ναϊδρίου, εις δε τας εκ  κακοκαιρί ας μη εργασίμου ς ημέρας ειργάζετο εν τη Μητροπόλε ι μετά επιτροπής συντάσσων κανονισμο ύς και συγκροτών συνελεύσε ις προς συζήτησιν και απόφασιν …  ”.

Αυτή ήταν η τελευταία επιστολή του Χρ. Μουμτζή, στην οποία γίνεται λόγος για το νεκροταφε ίο.

Δύο χρόνια αργότερα, σε πρακτικό (Κώδικας Πρακτικών, σελ. 102-103), χωρίς ημερομηνί α, αλλά μετά την 10.6.1910 (ημερομηνί α του πρακτικού 104) έχει καταγραφε ί ο «Κανονισμός του εν Τριγλία κοινοτικο ύ νεκροταφε ίου»:

“Άρθρον Α’) Φροντίδι και επιστασία του Σεβασμιωτ άτου Μητροπολί του Σμύρνης κ.κ. Χρυσοστόμ ου και χορηγία των ορθοδόξων Ελλήνων Τριγλίας ιδρύθη κατά το έτος 1907 εν τη ορθοδ. Ελλην. Κοινότητι Τριγλίας νεκροταφε ίον, ούτινος το γήπεδον αντηλλάγη μετά της ιεράς Μονής Μηδικίου απέναντι άλλου ισοτίμου κτήματος της κοινότητο ς παραχωρηθ έντος τη Μονή όπως το ειρημένον νεκροταφε ίον ανήκη αδιαφιλον ικήτως και συναπαλλο τριώτως τη ειρημένη Ελληνική Κοινότητι .

Άρθρον Β’) Εν τω νεκροταφε ίω τούτω θάπτονται πάντες οι ορθόδοξοι νεκροί εντόπιοι και ξένοι ως και πας Χριστιανό ς κατόπιν σχετικής αδείας της Διοικούση ς Εκκλ. Αρχής.

Άρθρον Γ’) Αι εν τω νεκροταφε ίω θέσεις είνε κατά προδιαγεγ ραμμένου και επισυνημμ ένου ώδε σχεδίου ωρισμέναι και διαιρούντ αι εις τρεις τάξεις ούτω: Η Α’ σειρά των τάφων κατά την πρόσοψιν απ’ άκρου εις άκρον, αι 4 πρώται σειραί εκατέρωθε ν κατά την εγκάρσιαν και μεσαίαν οδόν ως και έτεραι 4 σειραί αι εκατέρωθε ν της οδού της αγούσης εις το Γυμναστήρ ιον μέχρι της δεξαμενής, ορίζονται δια την Α’ τάξιν. Το μέρος το κείμενον όπισθεν των 4 σειρών των εκατέρωθε ν της οδού της αγούσης εις το Γυμναστήρ ιον και εκτεινόμε νον από της παραλλήλο υ οδού της Αναπαύσεω ς μέχρι της δεξαμενής, ορίζεται δια την Β’ τάξιν. Το δε υπόλοιπον μέρος του νεκροταφε ίου, πλην του Γυμναστηρ ίου, δια την Γ΄ τάξιν.

Άρθρον Δ’) Ο επιθυμών να ταφή ο νεκρός του εις την Α’ τάξιν κατά την υπάρχουσα ν σειράν υποχρεούτ αι εις την καταβολήν ημισείας οθ. λίρας υπέρ του κοινοτικο ύ ταμείου, ο δε επιθυμών να ανεγείρη μνημείον ή οικογενει ακόν τάφον υποχρεούτ αι να πληρώνη τρεις (αρ. 3) οθ. λίρας δι’ έκαστον τετραγωνι κόν μέτρον.

Άρθρον Ε’) Ο επιθυμών να ταφή ο νεκρός του εις την Β’ τάξιν κατά την υπάρχουσα ν σειράν υποχρεούτ αι εις την καταβολήν ενός τετάρτου  οθ. λίρας υπέρ του κοινοτικο ύ ταμείου, να ανεγείρη δε μνημείον ή οικογενει ακόν τάφον υποχρεούτ αι να πληρώνη δύο (αρ. 2) οθ. λίρας δι’ έκαστον τετραγωνι κόν μέτρον.

Άρθρον ΣΤ’) Εν τη Γ’ τάξει η ταφή του νεκρού γίνεται δωρεάν, αλλά και κατά σειράν ως φαίνεται εν τω επισυνημμ ένω σχεδιαγρά μματι (σ.σ. δεν βρέθηκε στον Κώδικα), μη επιτρεπομ ένων επ’ ουδενί λόγω υπερπηδήσ εων. Αλλά και εν τη Γ’ τάξει, εάν θελήση τις να ανεγείρη μνημείον είτε τάφον, υποχρεούτ αι να πληρώνη μίαν (αρ. 1) οθ. λίρας δι’  έκαστον τετραγωνι κόν μέτρον.

Άρθρον Ζ’) Αι διαστάσει ς των μνημείων ή οικογενει ακών τάφων και δια τας τρεις τάξεις δεν δύνανται να είνε ολιγώτερα ι των τριών τετραγωνι κών μέτρων.

Άρθρον Η’) Οι τάφοι εν τη Α’ και Β’ τάξει πρέπει να απέχωσι αλλήλων κατά εν μέτρον.

Άρθρον Θ’) Μετά την συμπλήρωσ ιν τριετίας από της ταφής του νεκρού η Διοικούσα Αρχή του νεκροταφε ίου συνεννοεί ται μετά των ενδιαφερο μένων, όσον αφορά  την εκσκαφήν δια την ανακομιδή ν ή την ανέγερσιν τάφου. Μετά παρέλευσι ν δε 6 μηνών από της κοινοποιή σεως δικαιούτα ι η Διοικ. Κοινοτική Αρχή να προβή αυτεπαγγέ λτως εις την εκσκαφήν και ανακομιδή ν του τάφου και κατάθεσιν των οστών εντός κιβωτίου εν τω Κοιμητηρί ω.
Άρθρον Ι’) Η διεύθυνσι ς του νεκροταφε ίου επαφίεται, το γε νυν, εις την Εφορο/ντίαν Τριγλίας ήτις οφείλει να διατηρή εν αυτώ επιστάτην εκτελούντ α και χρέη κηπουρού προς περιποίησ ιν του κήπου του νεκροταφε ίου.

Άρθρον ΙΑ’) Ο επιστάτης του νεκροταφε ίου κρατεί διπλότυπο ν, εν ω σημειούτα ι η θέση, ο αριθμός και η χρονολογί α εκάστου νεκρού, δικαιούτα ι δε να λαμβάνη δικαίωμα εκσκαφής δια τάφον νεκρού δέκα (αρ. 10) γρ., ως και δικαίωμα δι’ ανασκαφήν προς ανακομιδή ν λειψάνων έτερων δέκα (αρ. 10) γρόσια. Οι άποροι εξαιρούντ αι.

Άρθρον ΙΒ’) Η Διοικούσα Αρχή θα φροντίζη να τίθενται επί εκάστου τάφου σιδηρούς σταυρός με αύξοντα αριθμόν εισπράττο υσα επί τούτω γρ. 5 λόγω αξίας του σταυρού δι’ όλας τας σειράς.

Άρθρον ΙΓ’) Η εκτέλεσις και εφαρμογή του παρόντος Κανονισμο ύ ανατίθετα ι τη εκάστοτε Εφοροδημο γεροντία Τριγλίας
”.

Τον Κανονισμό υπέγραψαν οι Εφοροδημο γέροντες Ευγ. Ν. Καλαφάτης, Αρμόδιος Στέργιος, Δημήτριος Κ. Τακάς και Φίλιππος Ε. Καβουνίδη ς
και οι πολίτες Λυκούργος Ν. Τσάκωνας, Φίλιππος Σ. Κάρατζης, Δημοσθένη ς Τακάς, Νικ. Καλπάκης, Μενέλαος Ε. Χ’’Μελ…, Βασίλειος Κατουπάς?, Θεοδόσιος Σ. Ορφανίδου, Αντώνιος Α. Χαστόγλου, Θεμιστοκλ ής Δ. Παλληκαρά ς, Αναστάσιο ς Ν. Πόλκας, Σωτήρης Σ. Μαθιάς, Στυλιανός Στέργιος, Κων/νος Στέργιος, Θεολόγος Φούντας, Γεώργιος Α. …, Γεωρ. Δ. Πινιοτίδη ς, Α. Κελάδης.

Στο πρακτικό της 10.1.1911 (Κώδικας Πρακτικών, σελ. 111) αποφασίστ ηκε η προσθήκη άρθρου στον Κανονισμό του Νεκροταφε ίου:

Η Κοινότης προκειμέν ου περί του κανονισμο ύ του Νεκροταφε ίου απεφάσισε να προσθέση και το εξής άρθρο εις συμπλήρωσ ιν:

Ο δωρούμενο ς εις την Κοινότητα είτε εις χρήμα είτε εις κτήμα άνω των 50 λιρών τουρκίας έχει το δικαίωμα να ανεγείρει μνημείον επί τόπου εις ον θα θάπτεται παραχωρου μένου τούτου δωρεάν υπό της Κοινότητο ς
”.

Η Κοινότητα αποδέχτηκ ε τη δωρεά σ’ αυτήν του θανόντος Ιωακείμ Παπαδόπου λου, «συνισταμένης εξ ενός ελαιοτοπί ου μετά βαχτσέ κειμένου εις θέσιν Καλιάγκου ς», ανακήρυξε τον μακαρίτη ευεργέτη αυτής και, με βάση αυτό το άρθρο, δόθηκε η δυνατότητ α στους κληρονόμο υς  του να ανεγείρου ν μνημείο στον τάφο του.

Στο επόμενο από 11.1.1911 πρακτικό (Κώδικας πρακτικών, σελ. 113) καταγράφη κε η ακόλουθη επεξήγηση για το άρθρο που είχε προστεθεί την προηγουμέ νη στον Κανονισμό του Νεκροταφε ίου:

Επεξηγηματικώς δε προς το πρόσθετον άρθρον του Νεκροταφε ίου το επιψηφισθ έν υπό της χθεσινής Συνελεύσε ως σχετικώς προς τους δωρητάς ευεργέτας της Κοινότητο ς ενεκρίθη και απεφασίσθ η όπως παραχωρεί ται εις το Νεκροταφε ίον συμφώνως τω σχετικώ άρθρω του Κανονισμο ύ τούτου τόπος (3) μέτρων δωρεάν υπό της Κοινότητο ς εις την πρώτην θέσιν”.

Αν και ο Χρυσόστομ ος βρισκόταν στην Τρίγλια, κατά τη 2η εξορία του, από τον Ιούνιο 1909 μέχρι τουλάχιστ ον την 19.4.1910, οπότε προήδρευσ ε, ως Μητροπολί της Σμύρνης πλέον (εξελέγη την 13.3.1910), Γενικής Συνελεύσε ως των κατοίκων της Τρίγλιας, παρατηρού με ότι ο Κανονισμό ς του Νεκροταφε ίου δεν καταχωρήθ ηκε στον Κώδικα Πρακτικών, στην περίοδο παραμονής του στην Τρίγλια, αλλά μεταγενέσ τερα (μετά την 10.6.1910), ενώ την 10.5.1910 έφτασε στη Σμύρνη, μετά από περιπετει ώδες ταξίδι.

Από την ανάγνωση των άρθρων του Κανονισμο ύ προκύπτει η πληρότητά τους, ως προς τη λειτουργί α του Νεκροταφε ίου. Δεν υπάρχουν, όμως, στοιχεία σχετικά με τον αριθμό των νεκρών που τάφηκαν στο διάστημα της λειτουργί ας του, λαμβανομέ νης υπόψη και της περιόδου εξορίας των Τριγλιανώ ν, κατά τον 1ο διωγμό (1915-1918).

Στην ιστοσελίδ α http://www.triglianoi.gr/index.php?topic=454.0  του forum trigliano i.gr έχει αναρτηθεί, από τον Αλέκο Κοκκαλά, βίντεο από την εκδρομή Τριγλιανώ ν στην πατρίδα, το 1978, με τον «Κένταυρο». Στο  1.49 του βίντεο έχει αποτυπωθε ί ο τοίχος του Νεκροταφε ίου, αλλά σε κακής ποιότητος εικόνα, στο 1.58 η σιδερένια πόρτα εισόδου στο Νεκροταφε ίο, στο 2.03 το ναίδριο του νεκροταφε ίου, που εξακολουθ ούσε να υπάρχει τότε, και στο 2.06 η είσοδος της Μονής Πατέρων. Από το βίντεο αυτό προέρχετα ι η επόμενη φωτογραφί α μιας πλευράς του ναιδρίου, που φαίνεται ότι εξακολουθ ούσε να υπάρχει το 1978, στην οποία φαίνεται εντοιχισμ ένο αρχαίο στέλεχος.


Οι πληροφορη τές του Κέντρου Μικρασιατ ικών Σπουδών περιγράφο υν τα Νεκροταφε ία της Τρίγλιας:

Τρία νεκροταφε ία είχαμε πριν γίνη το καινούργι ο, το μεγάλο, που έκαμε ο Σμύρνης Χρυσόστομ ος. Το ένα ήταν του Κάτω Άϊ Γιώργη και της Παναγίας, μαζί, το Σκυλάμπελ ο που λέγαμε, πλάι στο χωριό. Το άλλο ήταν του Άϊ Γιάννη, η Ρυακιά, και το τρίτο ήταν του Επάνω Άϊ Γιώργη, Κυπαρισσι ώτη, έξω από το χωριό κι αυτό στα χωράφια. Αυτό το χρησιμοπο ιούσαν και οι άλλες δυό συνοικίες του επάνω μαχαλά.
Ύστερα αχρηστεύτ ηκαν αυτά, όταν έγινε το καινούργι ο, το έκαμε ο Δεσπότης ο Σμύρνης, τότε που ήταν εξόριστος στην Τρίγλια. Αυτό ήταν ωραίο νεκροταφε ίο, περιμανδρ ωμένο πέρα-πέρα. Έπεφτε καμιά δεκαπεντα ριά λεπτά έξω απ’ το χωριό, στ’ αλώνια του Μοναστηρι ού των Πατέρων, από δίπλα περνούσε ο δημόσιος δρόμος. Ούτε θάχη βουλιάξη το περιμάνδρ ωμα, υποθέτουμ ε, γιατί θα έκλινε το δρόμο (υποθέτουν δηλ. οι πληροφορη τές ότι οι Τούρκοι θα φρόντισαν να μην γκρεμιστε ί ο τοίχος , γιατί λόγω της θέσεώς του, εάν γκρεμιζότ αν θα έφραζε το δημόσιο δρόμο).
Από τη μια μεριά ως την άλλη ήταν γραμμένη με μεγάλα γράμματα, από τούβλα, η επιγραφή:
ΣΑΛΠΙΣΗ ΚΑΙ ΕΓΕΡΘΗΣΟΝ ΤΑΙ ΟΙ ΕΝ ΤΟΙΣ ΜΝΗΜΕΙΟΙΣ
ΧΟΡΗΓΙΑ ΚΟΙΝΗ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΤΡΙΓΛΙΑΣ ΩΚΟΔΟΜΗΘΗ
Μέσα είχε κι ένα εκκλησάκι, και το οστεοφυλά κιο δίπλα-δίπλα, και συντριβάν ι και δεξαμενή και ιδιαίτερο χώρο για γυμναστήρ ιο, στον ίδιο περίβολο αλλά χωρισμένο . Οι μεγάλες τάξεις του σχολείου μαζευούμα στε και μας πήγαιναν εκεί για να γυμναζόμα στε, όπως είναι ο προσκοπισ μός.
Είχε και κηπουρό ιδιαίτερο να το περιποιεί ται, άμα περνούσες από κει, από το δρόμο, Μάϊο μήνα, τι λουλούδια ήταν εκείνα! Τι μοσκιά!
Τάφους είχε και μαρμάρινο υς και απλούς, χωματένιο υς, ανάλογα με τη δύναμη του καθενός. Οι περισσότε ροι ήταν απλοί με ξύλινους σταυρούς.
Το Τούρκικο νεκροταφε ίο ήταν στ’ Αχούρια, δηλαδή το καινούργι ο, αυτό που είχαν σε χρήση, γιατί παλιά είχαν τρία-τέσσερα σε διάφορα σημεία του χωριού και στο Μεϊdάνι και στο Σεργί , ήταν παλιά τούρκικα νεκροταφε ία, εμείς δεν τα φτάσαμε να λειτουργο ύν, μόνο κανένα μάρμαρο υπήρχε
”.

Στο φύλλο 31/20.4.1981 των Τριγλιανώ ν Νέων έχει δημοσιευτ εί το 4ο μέρος από τις «Αναμνήσεις Τριγλιανο ύ» του Στ. Βελισσάρη, στο οποίο περιλαμβά νεται περιγραφή για το Νεκροταφε ίο:

Το δεύτερο άξιο θαυμασμού, τόσο για τους Τριγλιανο ύς, όσο και για τους ξένους, ήταν το νεκροταφε ίο του χωριού. Από την ανηφορική του είσοδο, τους διαδρόμου ς και τον μανδρότοι χό του, όλα ήταν σκεπασμέν α με πάσης φύσεως λουλούδια . Κυριαρχού σαν όμως οι πολύχρωμε ς τριανταφυ λλιές. Την άνοιξη μοσχοβολο ύσε ο τόπος και χαιρόταν το μάτι. Ήταν πράγματι ένας επίγειος παράδεισο ς. Αδύνατο να έλθει ξένος στην Τρίγλια και να μην  επισκεφθε ί μεταξύ άλλων και το νεκροταφε ίο. Ποια, όμως, απογοήτευ ση μας περίμενε, όταν, κατά την επίσκεψή μας στο χωριό το 1972, στη θέση του νεκροταφε ίου, είδαμε ένα χωράφι, όπου δυο-τρεις Τούρκοι χωρικοί μάζευαν πατάτες; Το μόνο που μας θύμισε το νεκροταφε ίο, ήταν ένα εντοιχισμ ένο με κόκκινα τούβλα ρητό στον τοίχο, που συγκρατού σε τα χώματα κατά μήκος του δημόσιου δρόμου. Δεν μπορέσαμε όμως να το διαβάσουμ ε, διότι δεν θελήσαμε να επισύρουμ ε την προσοχή των δύο Τούρκων που μας συνόδευαν στον περίπατό μας”.

Φωτογραφί ες του Νεκροταφε ίου έχουν αναρτηθεί από την Ευγενία Μυτιληναί ου στις ιστοσελίδ ες http://www.triglianoi.gr/index.php?action=gallery;sa=view;id=394 και http://www.triglianoi.gr/index.php?action=gallery;sa=view;id=393  από την επίσκεψή της στην Τρίγλια το 2007.



Ο Χρυσόστομ ος και το Γυμναστήρ ιο


Μετά την ολοκλήρωσ η των εργασιών κατασκευή ς και διαμόρφωσ ης του νέου Νεκροταφε ίου (τοίχος αντιστήρι ξης στον επαρχιακό δρόμο, ανέγερση του ναϊδρίου, φύτευση δένδρων και φυτών, τοποθέτησ η σιδερένια ς πόρτας εισόδου από το δρόμο και κατασκευή δεξαμενής, για το πότισμά των δένδρων και φυτών), ο Χρυσόστομ ος σκέφτηκε την κατασκευή ενός Γυμναστηρ ίου, για την άθληση των νέων της Τρίγλιας και ο κατάλληλο ς χώρος ήταν διαθέσιμο ς πάνω από την έκταση του Νεκροταφε ίου.

Πληροφορί ες για την κατασκευή του αντλούμε, και γι’ αυτό το έργο του Χρυσόστομ ου, από τις λεπτομερε ίς ενημερωτι κές επιστολές του Χριστόφορ ου Μουμτζή προς το γιο του Αλέξανδρο . Πρώτη αναφορά για τη διαμόρφωσ η του γυμναστηρ ίου κάνει ο Χρ. Μουμτζής στην από 11/6/1908 επιστολή του (Τριγλιανό Χρονικό, σελ. 113).  Συγκεκριμ ένα γράφει:

Καταυτάς ο Τόπος ή κάλλιον ο Άγ. Δράμας φιλοξενεί χάριν του Τόπου δύο επίσημα άτομα ο εις είναι προγυμνασ τής και διευθυντή ς των γυμναστηρ ίων του Γυμνασίου Ανδριανου πόλεως  και Κων/πολίτης, την πατρίδα, τον οποίον προ 15 ημερών μετεκαλέσ ατο ο Άγ. Δράμας, όστις επιστατών και οδηγών δύο των ενταύθα τεκτόνων ανήγειρε το γυμναστήρ ιον εντελές όπως απαιτείτα ι. Τούτο να γίνη εντός του περιβόλου του νεκροταφε ίου προς το βόρειον μέρος”.

Όπως είναι γνωστό, ο Μητροπολί της Δράμας Χρυσόστομ ος αναχώρησε από την Τρίγλια το Σάββατο 19.7.1908, προκειμέν ου να επιστρέψε ι στην έδρα του, μέσω Κων/πόλεως, επωφελούμ ενος της γενικής αμνηστίας που έδωσε ο Σουλτάνος με το νέο Τουρκικό Σύνταγμα. Αλλά και από την έδρα του δεν σταμάτησε να φροντίζει για τα έργα που είχε πραγματοπ οιήσει στο διάστημα παραμονής του στην Τρίγλια (1907-1908). Στην από 26.12.190 8 επιστολή του (Τριγλιανό Χρονικό, σελ. 116), ο Χρ. Μουμτζής περιγράφε ι τις ενέργειες του Χρυσόστομ ου για την αποστολή στην Τρίγλια δασκάλου, που ήταν και γυμναστής, και ανέλαβε τη διεύθυνση του γυμναστηρ ίου και την εκπαίδευσ η των μαθητών στη γυμναστικ ή:

Κατά την απέλευσιν και μετάβασιν αυτού εις την επαρχίαν Του ο Άγ. Δράμας κατά την υπόσχεσίν του μας έστειλε ένα νεαρόν διαδάσκαλ ον εκ των αποφοίτων του των Σερρών γυμνασίου, όστις εξηκολούθ η το διαδασκαλ ικόν επάγγελμα εν τη επαρχία Δράμας και εκείθεν καταγομέν ου (Μακεδών), εις τον καιρόν της ενάρξεως των μαθημάτων των Σχολών μας ελθών ενταύθα. Ών δε και επιτήδειο ς προγυμνασ τής ανέλαβεν ως εσυμφωνήθ η να διδάσκη μεν εν τη ενταύθα Σχολή, να διευθύνη δε και τα εν τω νεκροταφε ίω κείμενα και υπό του Αγ. Δράμας ιδρυθέντα γυμναστήρ ια και ούτω εις ορισμένας ημέρας και υπό του καιρού ευνοϊκάς, μετά το μεσημέρι παραλαμβά νει τους μαθητάς (πλην της νηπιαγωγι κής τάξεως) και στοιχηδόν και με βήμα στρατιωτι κόν και εμμελούς μακεδονικ ού ή άλλου ελληνικού άσματος μεταβαίνο υσιν εις τα γυμναστήρ ια και εκεί εξακολουθ ούν εισέτι να γυμνάζοντ αι μόνον δια των εαυτών σωμάτων (η δια των οργάνων γύμνασις θα αρχίση μετά τον Μάρτιον), εκεί διδάσκοντ αι και γυμνάζοντ αι εις διαφόρους στρατιωτι κούς βηματισμο ύς, εις σχηματισμ όν τετράγωνα, δύζυγα, ουλαμούς και άλλα, και με την ιδίαν τάξιν επανακάμπ τουν εις την Σχολήν και εκείθεν διαλύοντα ι (περί γυμναστηρ ίων ο λόγος, τα μανθάνω παρά του εγγονού μου και σου ανεψιού Ιουστίνου «Παλληκαρά» - του επιθέτου ποιήσαντο ς εις τον γυμναστήν καλήν εντύπωσιν  - αποτελούν τος και τούτου μέλους των γυμναζομέ νων μαθητών). Η εις τους μαθητάς γύμνασις, ούσης καινοφανο ύς πράγματος ελήφθη υπό των εκ των  κατοίκων νεοτεριζό ντων υπό σπουδαίαν έποψιν, ώστε ο εν λόγω γυμναστής διδάσκαλο ς αποδείξας την ανάγκην αγοράς 90 τον αρ. ομοιομόρφ ους ενδυμασία ς γυμναστικ ής – φανέλας, παντελονί ου κοντού, μακράς μέχρι των γονάτων μαύρας περικνημί δας, ζεύγους εμβάδων και πηλικίου – κατορθώθη η αγορά των εν λόγω ενδυμασιώ ν δια συνεισφορ ών των ευκαταστά των των γονέων των μαθητών και υπό άλλων νεοτεριζό ντων πολιτών ανά Γρ. 5, 10 και 20 διδομένων εκ προκρίσεω ς……

Δια την προημερών έναρξιν της συγκλήσεω ς της Βουλής εξ υπουργικο ύ διατάγματ ος, διετάχθηκ αν οι λαοί της Τουρκίας να πανηγυρήσ ουν κατά την ορισμένην εκείνην την ημέραν οι ενταύθα κάτοικοι Κοινοβουλ ίου. Εκείνη λοιπόν την ημέραν οι ενταύθα κάτοικοι ενθουσιοδ ώς έλαβον μέρος εις την τελετήν και αθρόοι συνήλθον ενώπιον του δέον κτηρίου όπου επαιάνιζε μουσική. Τους δαφνοφορο ύντας μαθητάς εσυνόδευο ν οι έφοροι, οι διδάσκαλο ι και ιδίως επί κεφαλής των μαθητών ο εν λόγω γυμναστής διευθύνων και επιτηρών το βήμα αυτών (πριν αγορασθώσ ιν όμως αι της γυμναστικ ής στολαί) και ούτως οι μαθηταί με το στρατιωτι κόν βήμα και άδοντες ελευθερία ς εμβατήρια έφθασαν ενώπιον του διοικητηρ ίου
”.

Πληροφορί ες για το γυμναστήρ ιο δίνουν και οι πληροφορη τές στο Κέντρο Μικρασιατ ικών Σπουδών, κατά την περιγραφή του Νεκροταφε ίου:

… Μέσα είχε κι ένα εκκλησάκι, και το οστεοφυλά κιο δίπλα-δίπλα, και συντριβάν ι και δεξαμενή και ιδιαίτερο χώρο για γυμναστήρ ιο, στον ίδιο περίβολο αλλά χωρισμένο . Οι μεγάλες τάξεις του σχολείου μαζευούμα στε και μας πήγαιναν εκεί για να γυμναζόμα στε, όπως είναι ο προσκοπισ μός.”

Ο Απόστολος Τσίτερ περιγράφε ι την ιδέα του Χρυσόστομ ου, για τη δημιουργί α Γυμναστηρ ίου (Τρίγλια του Κιανού Κόλπου της Προποντίδ ος, σελ 27), εξοπλισμέ νου με τα απαραίτητ α όργανα, ως εξής:

Στην κορυφή του θαυμάσιου Νεκροταφε ίου εφρόντισε ο αείμνηστο ς και δημιουργή θηκε ένα θαυμάσιο, με όλα τα απαραίτητ α γυμναστικ ά όργανα, Γυμναστήρ ιο, για να υπενθυμίζ η, όπως έλεγε, στους ανθρώπους ότι  μόνος τρόπος να έχη καλή υγεία είναι να δημιουργή με την άσκηση γερό σώμα”.

Αποσυνδεδεμένος Μέλος Φόρουμ

  • Moderator
  • ***
  • Συγχαρητήρια
  • -Δώσατε: 7
  • -Λάβατε: 36
  • Μηνύματα: 108
  • Τόπος: Φιλοθέη
  • Επιβράβευση του μέλους απο : 36
  • Φύλο: Άντρας
Στο διάστημα 23-27/9/2019 η ομάδα ερευνητών επισκέφθη κε για δεύτερη φορά την Τρίγλια και την Πέμπτη 26/9/2019 βρέθηκε και πάλι το χώρο του Νεκροταφε ίου, που κατασκευά στηκε το 1908 με πρωτοβουλ ία του Χρυσόστομ ου, Μητροπολί τη Δράμας τότε, και τη συμμετοχή όλων των Χριστιανώ ν κατοίκων της Τρίγλιας. Στόχος ήταν να τελεστεί τρισάγιο από τον π. Θεοδόσιο στη μνήμη όλων των Χριστιανώ ν Τριγλιανώ ν, που κατοικούσ αν εκεί πριν από το Μεγάλο διωγμό (Αύγουστος 1922).

Φέτος, είχαμε την τύχη να μην βρεθούμε αντιμέτωπ οι με τον ιδιοκτήτη της έκτασης, ο οποίος μας είχε εμποδίσει πέρυσι να περπατήσο υμε όλη την έκταση. Έτσι, περπατώντ ας λίγο περισσότε ρο από το σημείο που είχαμε φτάσει πέρυσι, αντικρύσα με ένα σύμπλεγμα κτισμάτων, το ένα από τα οποία (νότιο) έμοιαζε να είναι το ναίδριο που είχε κατασκευα στεί το 1908, με το «υπόγειο», λόγω του επικλινού ς εδάφους, που χρησιμοπο ιούνταν ως οστεοφυλά κιο. Τόσο τα υλικά κατασκευή ς του (πετρόκτισ το), όσο και τα χαρακτηρι στικά της πρόσοψής του μαρτυρούσ αν ότι πρόκειται για το ναίδριο του νεκροταφε ίου και αυτό πιστοποιή θηκε, όταν επιστρέψα με από το ταξίδι, με βάση το σχετικό βίντεο από το ταξίδι των Τριγλιανώ ν το 1978, με το κρουζιερό πλοιο «Κένταυρος» του Καβουνίδη (http://www.triglianoi.gr/index.php?topic=454.0 ).

Η θέση του Νεκροταφε ίου και του ναϊδρίου σε σχέση με τον επαρχιακό δρόμο

Διάγραμμα του Νεκροταφε ίου του 1908, στο οποίο έχει σχεδιαστε ί α) η είσοδος από τον επαρχιακό δρόμο, β) ο κεντρικός εσωτερικό ς δρόμος με κατεύθυνσ η Ανατολή-Δύση και η υπόλοιπη ρυμοτομία του, με δένδρα σε κάθε ομάδα τάφων, γ) οι θέσεις των τάφων, με βάση τις διαστάσει ς τους, όπως ορίζονται στον αντίστοιχ ο Κανονισμό λειτουργί ας, δ) η ζώνη Α' των τάφων κοντά στον επαρχιακό δρόμο, και ε) η εσωτερική οδός Αναπαύσεω ς, νότια παράλληλο ς του κεντρικού εσωτερικο ύ

Φωτογραφία της πρόσοψης του ναιδρίου από το βίντεο του 1978


Φωτογραφία του ναϊδρίου 26/9/2019

Το κτίσμα του ναϊδρίου είναι αυτό με την δίφυλλη καφέ πόρτα και τα χαρακτηρι στικά της πρόσοψης που το ταυτοποιο ύν με εκείνο του 1978 είναι 1) το μακρύ ξύλινο δοκάρι πάνω από την πόρτα και 2) η καμάρα και η παραλληλό γραμμη εσοχή του υπέρθυρου .


Φωτογραφία της νότιας πλευράς του ναϊδρίου με το τοξωτό σιδερόφρα κτο παράθυρο

Επικουρικ ά, το τοξωτό σιδερόφρα κτο παράθυρο του κτίσματος της νότιας πλευράς του κτίσματος αποδεικνύ ει ότι πρόκειται για το ναίδριο.


Φωτογραφία του «υπογείου», που χρησιμοπο ύνταν ως οστεοφυλά κιο

Μετά από 111 χρόνια, από την κατασκευή του, το πέτρινο ναίδριο εξακολουθ εί να στέκεται όρθιο, έστω και σαν αποθήκη του σημερινού ιδιοκτήτη της έκτασης, και να αποτελεί ένα ακόμη μνημείο που άφησαν οι πρόγονοί μας στην Τρίγλια.