Αποστολέας Θέμα: 7) Εικόνες και Ιερά αντικείμενα εκκλησιών στην περίοδο 1915-1918  (Αναγνώστηκε 272 φορές)

0 μέλη και 1 επισκέπτης διαβάζουν αυτό το θέμα.

Αποσυνδεδεμένος Μέλος Φόρουμ

  • Moderator
  • ***
  • Συγχαρητήρια
  • -Δώσατε: 7
  • -Λάβατε: 36
  • Μηνύματα: 108
  • Τόπος: Φιλοθέη
  • Επιβράβευση του μέλους απο : 36
  • Φύλο: Άντρας
Εικόνες και Ιερά αντικείμε να εκκλησιών, στην περίοδο 1915-1918
(επιμέλεια Μάκη Αποστολάτ ου, Αύγουστος 2019


Στους Κώδικες της Τρίγλιας, που φυλάσσοντ αι στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, κρύβονται μικρές ή μεγάλες ιστορίες που σπάνια έρχονται στην επιφάνεια . Μία μικρή μεν, αλλά πολύ σημαντική ιστορία για την ορθοδοξία, έχει σχέση με τις Εικόνες και τα Ιερά σκεύη των Μονών και των Εκκλησιών που είτε διασώθηκα ν από τη διαρπαγή και τη λεηλασία, στην περίοδο της «μετατόπισης» (1915-1918), όπως έχει καταγραφε ί στον Κώδικα Πρακτικών ή «εξορίας» ή «πρώτου διωγμού», όπως συνηθίζετ αι να λέγεται από τους απογόνους και τους ιστορικού ς, των Τριγλιανώ ν από το χωριό τους, είτε βρέθηκαν μετά την επιστροφή τους στο χωριό.

Στην παρούσα εργασία παρουσιάζ ονται τα στοιχεία που βρέθηκαν στον Κώδικα Πρακτικών αφενός για τον τρόπο φύλαξης μερικών ιερών σκευών, ιερατικών αμφίων και, γενικά, αργυρών αντικειμέ νων, αλλά και εικόνων εξαιρετικ ής σημασίας και αξίας, των εκκλησιών της Τρίγλιας, που διασώθηκα ν από προκρίτου ς στην περίοδο του πρώτου διωγμού, αφετέρου των εικόνων Μονών που βρέθηκαν σε άλλα χωριά το 1919.

Στον Κώδικα Πρακτικών (427), έχουν καταχωρηθ εί, μέχρι τη σελίδα 221, όλα τα πρακτικά μέχρι την ημερομηνί α 23.4.1915 και από τη σελίδα 223 μέχρι τη σελίδα 408 τα πρακτικά της περιόδου από 25.1.1919 μέχρι 19.8.1922, με μερικές εξαιρέσει ς καταχώρησ ης πρακτικών προηγούμε νης περιόδου. Όπως είναι γνωστό, στην περίοδο του πρώτου διωγμού των Τριγλιανώ ν στην Προύσα δεν λειτουργο ύσαν τα όργανα Διοίκησης της Τρίγλιας (Εφοροδημο γεροντία, Επιτροπές, Σωματεία κλπ) και, για το λόγο αυτό, δεν υπήρχαν πρακτικά για να καταχωρηθ ούν.

Στις σελίδες 222 και 223 έχουν καταχωρηθ εί ένα έγγραφο και δύο πρακτικά που αφορούν σε όλες τις ενέργειες που έγιναν από πρόκριτου ς Τριγλιανο ύς για τη φύλαξη των ιερών αντικειμέ νων αλλά και σημαντική ς αξίας εικόνων όπως εκείνη της Αγ. Επίσκεψης και της Παντοβασί λισσας. Δεδομένου ότι όλα αυτά τα στοιχεία είναι άγνωστα σε πολλούς, θεώρησα σκόπιμο και αναγκαίο να καταγράψω αυτή την ιστορία.

Στη σελίδα 222 του Κώδικα Πρακτικών έχει καταχωρηθ εί το έγγραφο του Ευγένιου Ν. Καλαφάτη, που συντάχθηκ ε, με ημερομηνί α 31.12/13.1.1917, στην Προύσα, όπου φυλάσσοντ αν οι Κώδικες. Στο έγγραφο αυτό περιγράφε ι αναλυτικά το ιστορικό της παραλαβής των ιερών αντικειμέ νων από τις πέντε εκκλησίες της Τρίγλιας, με πρακτικό επιτροπής της κοινότητο ς, τις προσπάθει ες κατάθεσής τους σε Οθωμανική Τράπεζα με τη συνδρομή του Επιτρόπου της Μητροπόλε ως Προύσας, την επίμονη απαίτηση του τελευταίο υ να τα παραδώσου ν στη Μητρόπολη και, τέλος, τη διαδικασί α κατάθεσής τους στο υποκατάστ ημα της τράπεζας στην Προύσα, προς φύλαξη.

Συγκεκριμ ένα στο έγγραφο αυτό ο Ευγένιος Καλαφάτης, αδελφός του Μητροπολί τη Χρυσόστομ ου, αναφέρει ότι:

Των ιερών σκευών και αμφίων ιερατικών και πάντων των προς ιερουργία ν αργυρών αντικειμέ νων (ων ο κατάλογος καταστρωθ είς παρεδόθη δια του Αιδ. ιερέως Χρυσάνθου (σ.σ. Γεράκη, ιερέως στον Αγ. Γεώργιο άνω και αδελφού του παππού μου Πολυνείκη) τη Μητροπόλε ι Προύσης προς φύλαξιν)  παραληφθέ ντων εκ των ιερών εκκλησιών Τριγλίας κατόπιν πρακτικού συνταχθέν τος υπό του Μουδίρη της κοινότητο ς Τριγλίας και υπογραφέν τος παρά των κ.κ. ιερέως Χρυσάνθου, Ευγ. Ν. Καλαφάτη, Θεαγ. Κοσμίδου, Κων/νου Στεργίου, και Γ. Κασούρη, μελών της προς παραλαβήν παρά των αρχών και παράδοσιν τοις ιδιοκτήτα ις και κατόχοις των εν ταις εκκλησίαι ς ευρεθέντω ν κατά την 17 Νοεμβρίου, επίπλων, ασφαλής τοποθέτησ ις ενεκρίθη ίνα γίνη παρά τω εν Προύση υποκαταστ ήματι της Οθωμ. Τραπέζης. Προς τον σκοπόν τούτον εκ των μελών της επιτροπής ο κ. Ευγ. Ν. Καλαφάτης εκ δε των πολιτών οι κ.κ. Λ. Τσάκωνας, Γ. Μποτός και Στεφ. Κασούρης μετέβησαν παρά τω γενικώ επιτρόπω του αγίου Προύσης ιεροδιακό νω κ. Πολυκάρπω και παρεκάλεσ αν αυτόν ίνα από κοινού μετά των αντιπροσώ πων της κοινότητο ς καταθέσωσ ιν ταύτα εις την Οθωμ. Τράπεζαν.

Του αρχιερατι κού τούτου επιτρόπου αρνηθέντο ς και επιμόνως αξιούντος κατ’ εντολήν του Μητροπολί του Προύσης την εν τη Μητροπόλε ι παράδοσιν και μη δεχομένου επέεμβασι ν και ανάμιξιν των πολιτών και κοσμικών εις τα τοιαύτα προς δε, απειλήσαν τος και Κυβενητικ ήν καταδίωξι ν προς επιτυχίαν του σκοπού, ον στοχάζετα ι ο Μητροπολί της του να γίνη εκείνος κάτοχος και κύριος των εν λόγω αντικειμέ νων, διότι ούτως ερμηνεύετ αι η διαταγή του υπουργείο υ των εσωτερικώ ν προς παράδοσιν των εκκλησιασ τικών αντικειμέ νων εις τας Μητροπόλε ις ενώ έπρεπε να ερμηνευθε ί δια των Μητροπόλε ων και της δικαιούχο υ κοινότητο ς. Η επιτροπή μετά των κ. Λ. Τσάκωνα και Γ. Μποτού παρέλαβεν και εκόμισεν ταύτα εις το ενταύθα υποκατάστ ημα της Οθωμ. Τραπέζης και παρεκάλεσ εν την διεύθυνσι ν όπως αποδεχθεί ταύτα ως παρακαταθ ήκην επ’ ονόματι της κοινότητα ς Τρίγλιας, του διευθυντο ύ όμως δηλώσαντο ς ότι διακανονι σμός δεν επιτρέπει την επ’ ονόματι κοινοτήτω ν και ηθικών προσώπων κατάθεσιν τοιούτων αντικειμέ νων, αλλά δέχεται καταθέσει ς επ’ ονόματι προσώπων ατομικώς ως τοιούτον υπεδείχθη ο υποφαινόμ ενος Ευγένιος Ν. Καλαφάτης πρώην βοηθός Μουτεσσαρ ίφης* το γε νυν δε εν Προύση εφησυχάζω ν όστις δυνάμει του υπ’ αριθμ (κενό) και ημερομηνί αν 13 Ιανουαρίο υ 1917 καταθετηρ ίου εγγράφου κατέθεσα τα εν λόγω αργυρά αντικείμε να αξίας δηλωθείση ς 250 διακοσίων πεντήκοντ α λιρών τουρκίας σήμερα την 13 Ιαν. 31 Δεκεμβρίο υ 1916 παρά τω υποκαταστ ήματι της ρηθείσης Τραπέζης μετά του παρόντος μου δηλώ κατηγορημ ατικώς ότι καίτοι τα αντικείμε να ταύτα εντός κιβωτίου σεσημασμέ νου τη εμέ σφραγίδι εις δύο μέρη, τοποθετημ ένα, έσται ιδιοκτησί α της κοινότητο ς Τριγλίας και ανήκουσι ως εσταί (5) πέντε εκκλησίας της ορθοδόξου κοινότητο ς τον Άγιον Γεώργιον κάτω, την Παναγίαν, τον Άγιον Ιωάννην, τον Άγιον Γεώργιον άνω και την Παναγίαν Παντοβασί λισσαν, υπόσχομαι δε να παραλάβω αυτά ουχί μόνος, αλλά μετά των δια της συνελεύσε ως της κοινότητο ς διαδειχθη σομένων προσώπων δια να τα παραδώσωμ εν εν καιρώ τω ευθέτω εις την δικαιούχο ν κοινότητα Τριγλίας.
Σφραγίς ως τεθείσα επί τε του κιβωτίου και του καταθετηρ ίου εγγράφου (υπάρχει σφραγίδα)
Εφ ω εγένετο το παρόν προς ένδειξιν και ασφάλειαν
Εν Προύση σήμερον τη 31/13/ i 1917         Ευγ. Ν. Καλαφάτης


* σ.σ. Μουτεσαρή φ= Έπαρχος,  Μουτεσαρι φλίκι= Επαρχία, Οθωμανική διοικητικ ή μονάδα μεσαίου μεγέθους που αντικατέσ τησε το σαντζάκι κατά την Ύστερη Οθωμανική περίοδο, μετά τη διοικητικ ή μεταρρύθμ ιση του 1864

Από την ανάγνωση αυτού του εγγράφου του Ευγ. Καλαφάτη, προκύπτει το ιστορικό της παραλαβής των ιερών αντικειμέ νων, από την επιτροπή, την 17η  Νοεμβρίου (μάλλον 1916), με την απόφαση να κατατεθού ν, ως παρακαταθ ήκη, σε Οθωμανική τράπεζα, η επιτροπή ζήτησε από τον επίτροπο της Μητρόπολη ς Προύσας να τη συνοδεύσε ι στην τράπεζα, αλλά εκείνος επέμενε να τα καταθέσου ν στη Μητρόπολη, αλλά η επιτροπή μετέβη στο υποκατάστ ημα της τράπεζας και τα κατέθεσε, ως παρακαταθ ήκη, στο όνομα του Ευγ. Καλαφάτη, αφού δεν δεχόταν η τράπεζα την κατάθεση στο όνομα της κοινότητα ς, και ο τελευταίο ς συνέταξε αυτό το έγγραφο δηλώνοντα ς ότι τα αντικείμε να προέρχοντ αι από τις πέντε εκκλησίες της Τρίγλιας και δεν ανήκουν στον ίδιο.

Στη σελίδα 223 του Κώδικα Πρακτικών έχουν καταχωρηθ εί δύο πρακτικά, το πρώτο που συντάχθηκ ε πάλι στην Προύσα, έξι μήνες αργότερα, με ημερομηνί α 29.6.1917, και το δεύτερο στην Τρίγλια, με ημερομηνί α 25.1.1919, δηλαδή μετά την επιστροφή των Τριγλιανώ ν από την εξορία τους.  Στο πρώτο καταγράφο νται, μάλλον με πρωτοβουλ ία του Ευγένιου Καλαφάτη, τα ιερά αντικείμε να και οι εικόνες που φυλάσσοντ αν από διάφορους προκρίτου ς και στο δεύτερο η παραλαβή όλων των ιερών αντικειμέ νων από την Εφοροδημο γεροντία της Τρίγλιας.

Αναλυτικά, στο από 29.6.1917 πρακτικό αναφέρετα ι ότι:

“Εκ των παραληφθέ ντων από τας εκκλησίας της κοινότητο ς Τριγλίας ιερών αντικειμέ νων, αμφίων, ιερατικών στολών, εικόνων κλπ εν κιβώτιον πλήρες ιερατικών αμφίων ευαγγελίω ν χαρτόδετω ν, δίσκων χαλκίνων ευρίσκετα ι προς φύλαξιν παρά τω κ. Λυκούργω Τσάκωνα. Δύο εικόνες, η της Επισκέψεω ς ψηφιδωτή, και αρχαιολογ ικήν αξίαν έχουσα ως και η της Παντοβασι λίσσης επάργυρος ως και δύο εξαπτέρυγ α αργυρά της εκκλησίας Παναγίας ευρίσκοντ αι παρά τω κ. Γ. Μποτώ, εις Σταυρός εκ των εξαπτερύγ ων της εκκλησίας Παναγίας ευρίσκετα ι παρά των κ. Ν. Καλπάκη ο δε Τίμιος Σταυρός ο ανήκων τη εκκλησία του αγίου Γεωργίου κάτω ευρίσκετα ι παρά τω κ. Αναστασίω Προύσαλη παραδοθεί ς υπό του κ. Γ. Μποτού.
Τα αντικείμε να ταύτα δεν εκρίθη δυνατόν να παραδοθώσ ι εις την Τράπεζαν όπως και τα άλλα δια πολλούς λόγους, δι’ ους και ενεκρίθη να μένωσι όπου ευρέθησαν και ευρίσκοντ αι.
Εν Προύση τη 29 Ιουνίου 1917
Λυκούργος Ν. Τσάκωνας             Ευγ. Ν. Καλαφάτης
Νικ. Καλπάκης
”.

Το πρακτικό φέρει τις υπογραφές των παραπάνω προκρίτων .

Στο από 25.1.1919 πρακτικό (σελ. 223) αναφέρετα ι ότι:

Τα ιερά σκεύη τα αναφερόμε να εις την σελίδα 222 ως είχον παρελήφθη σαν άπαντα σήμερον τη 25 Ιανουαρίο υ 1919 και δι’ αυτό οι τε καταθέται ήτοι ο κ. Ευγ. Ν. Καλαφάτης και οι θεματοφύλ ακες εισίν απαλλαγμέ νοι πάσης ενοχλήσεω ς όπως και ευθύνης.
Επί τούτοις εγράφη ενταύθα το παρόν
Εν Τριγλία τη 25 Ιανουαρίο υ 1919
Νικ. Καλπάκης
Αρ. Στέργιος
Κ. Μακασίκης
Σταύρος Φ. Νικολάου


Το πρακτικό φέρει τις υπογραφές των μελών της Εφοροδημο γεροντίας .

Το συμπέρασμ α αυτής της μικρής αλλά πολύ σημαντική ς ιστορίας είναι ότι, τα ιερά σκεύη και οι εικόνες των εκκλησιών, που κατάφεραν να διασώσουν ο Ευγ. Καλαφάτης και άλλοι πρόκριτοι της Τρίγλιας, επέστρεψα ν σ’ αυτές, μετά την επάνοδο των Τριγλιανώ ν στο χωριό τους, στα τέλη του 1918, και δεν θα μάθουμε ποτέ την τύχη τους, αν  ο Ε. Καλαφάτης και οι λοιποί πρόκριτοι τα είχαν αφήσει στη Μητρόπολη .

Εκτός, όμως, από τα ιερά αντικείμε να κα εικόνες που διασώθηκα ν, όπως περιγράφε ται παραπάνω, κατά την περίοδο εξορίας των Τριγλιανώ ν στην Προύσα στην περίοδο από τα μέσα του 1915 μέχρι το τέλος του 1918, η Τρίγλια και η ευρύτερη περιοχή λεηλατήθη καν από τους Τούρκους (ντόπιους και πρόσφυγες που εγκαταστά θηκαν στα χωριά) και οι εικόνες και τα σκεύη των εκκλησιών και των Μονών αφαιρέθηκ αν και είτε πουλήθηκα ν είτε καταστράφ ηκαν.
Με στόχο την αναζήτηση εικόνων, η Εφοροδημο γεροντία συζήτησε το θέμα την 23.3.1920 (Κώδικας Πρακτικών, σελ. 319) και αποφάσισε την αποστολή του προκρίτου Κων. Χ’’Αναστασίου για την αναζήτηση και περισυλλο γή εικόνων. Στο πρακτικό αυτό αναφέρετα ι ότι:

Κατά την συνεδρίαν ταύτην η Εφοροδημο γεροντία συνελθούσ α υπό την προεδρεία ν του τακτικού αυτής Αντιπροέδ ρου συνεσκέφθ η περί της περισυλλο γής των ιερών εικόνων αμφοτέρων των Μονών Πατέρων Μηδικίου και Αγ. Ιωάννου Πελεκητής και των περιοίκων ομογενών και ορθοδόξων Κοινοτήτω ν ως και των αλλοθρήσκ ων τοιούτων, ευρισκομέ νων εν αυταίς συνεπεία της μετατοπίσ εως του 1915 της ημετέρας Κοινότητο ς εις Προύσαν γενομένης λεηλασίας και διαρπαγής και αυτών ακόμη των ιερών κειμηλίων της Κοινότητο ς ημών και των Μονών εξ ων τινά επωλήθησα ν παρά των επιδρομέω ν και προσωρινώ ς εγκαταστα θέντων προσφύγων Τούρκων εις ομοδόξους Κοινότητα ς. Επί τούτω αποφασίζε ται υπό της Εφοροδημο γεροντίας όπως αποσταλεί ο εκ των μελών αυτής Κωνσταντί νος Χ’’Αναστασίου και φροντίση όπου το δυνατόν και την αποτελεσμ ατικωτέρα ν περισυλλο γήν των περισωθέν των εικόνων.
Μετά ταύτα διαλύεται η συνεδρία.
Τη 23 Μαρτίου 1920
Ο Αντιπρόεδ ρος
Θεολόγος Φούντας
Τα μέλη
Χαρίδημος Τιτάγκος
Αρ. Στέργιος
Νικ. Καλπάκης


Φαίνεται ότι οι ενέργειες του Κων/νου Χ’’Αναστασίου έφεραν αποτέλεσμ α, αφού λίγες μέρες αργότερα επέστρεψε από την Απολλωνιά δα μεταφέρον τας επτά εικόνες της Μονής Πατέρων Μηδικίου και το σχετικό πρακτικό (29.3.1920) καταχωρήθ ηκε στον Κώδικα  (σελ. 321), όπως περιγράφε ται στη συνέχεια:

Κατά την συνεδρίαν ταύτην η Εφοροδημο γεροντία συνελθούσ α υπό την προεδρεία ν του τακτικού αυτής Αντιπροέδ ρου συνεσκέφθ η περί του τρόπου της εγκαταστά σεως των υπό του κ. Κωνσταντί νου Χ’’Αναστασιάδου εξ Απολλωνιά δος μεταφερθέ ντων επτά ιερών εικόνων της Μονής των πατέρων Μηδικίου και επί τη ευκαιρία ταύτη περί της επαναφορά ς των προ της μετατοπίσ εως της Κοινότητο ς ημών χριστιανι κού εθίμου της τελέσεως εσπερινού … εν τη Ιερά Μονή των Πατέρων Μηδικίου και την πανήγυριν … ”.