Αποστολέας Θέμα: 10) Εικόνες και Ιερά σκεύη εκκλησιών, από την Τρίγλια στην Ελλάδα  (Αναγνώστηκε 312 φορές)

0 μέλη και 1 επισκέπτης διαβάζουν αυτό το θέμα.

Αποσυνδεδεμένος Μέλος Φόρουμ

  • Moderator
  • ***
  • Συγχαρητήρια
  • -Δώσατε: 7
  • -Λάβατε: 32
  • Μηνύματα: 102
  • Τόπος: Φιλοθέη
  • Επιβράβευση του μέλους απο : 32
  • Φύλο: Άντρας
Εικόνες και ιερά σκεύη εκκλησιών, από την Τρίγλια στην Ελλάδα

Μετά την έβδομη ιστορία για τις Εικόνες και τα Ιερά σκεύη των Μονών και των Εκκλησιών που είτε διασώθηκα ν από τη διαρπαγή και τη λεηλασία, στην περίοδο της «μετατόπισης» (1915-1918), είτε βρέθηκαν μετά την επιστροφή τους στο χωριό, με βάση τα στοιχεία που έχουν καταγραφε ί στον Κώδικα Πρακτικών, θεωρώ χρήσιμο και αναγκαίο να καταγραφε ί, σε ενιαίο κείμενο, η ιστορία της επιστροφή ς στην Ελλάδα όλων των εικόνων και ιερών σκευών που φρόντισαν να μεταφέρου ν μερικοί Τριγλιανο ί, στις δραματικέ ς στιγμές του Μεγάλου διωγμού τον Αύγουστο του 1922. Οι μόνες πηγές πληροφόρη σης για το θέμα αυτό είναι οι μαρτυρίες που έχουν καταγραφε ί, μετά την εγκατάστα ση των Τριγλιανώ ν στην Ελλάδα, αφού στον Κώδικα Πρακτικών δεν θα μπορούσε να υπάρχει σχετική πληροφορί α. Αναζητώντ ας μαρτυρίες για το θέμα αυτό, βρήκα τρεις ιστορίες που έχουν γραφτεί από Τριγλιανο ύς και έχουν δημοσιευθ εί, κυρίως στα Τριγλιανά Νέα και σε βιβλία.

Η πρώτη ιστορία αφορά στις θύμησες του Αθανασίου Γιατζητζό γλου που έχουν δημοσιευτ εί στα Τριγλιανά Νέα με τίτλο «Πως έφτασαν τα ιερά κειμήλια στη Ν. Τρίγλια» και θέμα τη μεταφορά, από τον πατέρα του Ζαφείριο, ενός σεντουκιο ύ με τα ιερά σκεύη της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου (μάλλον του κάτω, αφού σ’ αυτή την ενορία ήταν το σπίτι του) μαζί με τα λίγα πράγματα που πήρε πριν από την επιβίβασή του, με την οικογένει ά του και τις αδελφές του με τα παιδιά τους, σ’ ένα μικρό πλοίο (Χελιδόνι) και προορισμό την Καλόλιμνο στην Προποντίδ α. Οι «Θύμησες» δημοσιεύτ ηκαν στα πρώτα φύλλα των Τριγλιανώ ν Νέων (3/1.3.1976, 4/29.4.1976 και 5/29.6.1976) και, μετά το θάνατό του, δημοσιεύτ ηκε στο φύλλο 95/ ΙΟΥΛ-ΑΥΓ-ΣΕΠ 1999 το τελευταίο τμήμα που είχε δημοσιευτ εί στο φύλλο 5/29.6.1976, και περιλαμβά νει τη μεταφορά της οικογένει ας και του σεντουκιο ύ από τη Ραιδεστό στη Θεσσαλονί κη. Στο φύλλο αυτό δημοσιεύτ ηκε το ακόλουθο κείμενο:

Ο Αθαν. Γιατζιτζό γλου που διετέλεσε και πρόεδρος της Ν. Τρίλιας, θυμάται πως ο πατέρας του (Ζαφείριος) μέσα στην αντάρα του πολέμου και του διωγμού περιέσωσε όχι μόνο την οικογένει ά του και τους συγγενείς του αλλά κυρίως τα Ιερά και πολύτιμα σκεύη και κειμήλια της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου. Θυμάται πως ανάμεσα στους μπόγους που μετέφερε ο πατέρας του υπήρχε και ένα σεντούκι στο οποίο έδινε μεγαλύτερ η σημασία. Αφού περιπλανη θήκαμε λέγει φθάσαμε ταλαιπωρη μένοι στην Ρεδαιστό και συνεχίζει …

Μετά παραμονή μας αρκετών ημερών στην Ραιδεστό φύγαμε πάλι από εκεί ύστερα από την εκκένωση της Θράκης με βωδάμαξες έως τον σιδηροδρο μικό σταθμό. Εκεί μάθαμε ότι διεκόπη η συγκοινων ία λόγω ανατινάξε ων των γραμμών και επιστρέψα με πάλι στην Ραιδεστό. Τέλος, επιβιβασθ ήκαμε σε πλοίο με μεγάλο κόπο και φτάσαμε στη Θεσσαλονί κη, τελευταίο σταθμό της μεγάλης μας περιπέτει ας.

Εγκαταστα θήκαμε στην Τούμπα σε στρατιωτι κούς θαλάμους, ή και σε άλλα πρόχειρα καταλύμμα τα, έως ότου μια επιτροπή Τριγλιανώ ν, διάλεξε το Βατοπεδιν ό Μετόχη Χαλκιδική ς, Σουφλάρι, επειδή προτίμησα ν την αγροτική ζωή.

Ήτον τότε το πιο φιλόξενο μέρος , γιατί υπήρχαν γηγενείς κάτοικοι, είχε νερό, οικήματα που στεγάστηκ αν αρκετοί, οίκημα για Σχολείο και μια εκκλησούλ α μικρή μεν, αλλά περιποιημ ένη.

Πρόχειρα και δύσκολα ήταν τα πρώτα χρόνια, κυρίως έως ότου να συσταθή η Κοινότης, να γίνη διανομή χωραφιών και να προσαρμοτ ούμε.

Αργότερα έμαθα, όταν φθάσαμε πια στην Θεσσαλονί κη και είμασταν ασφαλείς, ότι μέσα στο μεγάλο βαρύ σεντούκι και σε πολλούς μπόγους ο πατέρας είχε ότι πολυτιμώτ ερο υπήρχε στον Άγιο Γεώργιο της ενορίας μας. Παρά την τόση ευθύνη και φροντίδα να φυγαδεύση πέντε οικογένει ες, με τα σημαντικώ τερα από τα εφόδια των σπιτιών τους, έμεινε από τους τελευταίο υς στο χωριό, επειδή ήταν και επίτροπος στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου και συμμάζεψε και αμπαλάρισ ε όλα τα αξιολογότ ερα ιερά σκεύη του ναού. Τον Τίμιο Σταυρό, τα εξαπτέρυγ α, πολύτιμες εικόνες, άμφια ιερέων, Ευαγγέλια και Βιβλία και ότι πολυτιμώτ ερον έκρινε, ότι δεν έπρεπε να μείνη εις τους Τούρκους.

Όταν πλέον εξεπλήρωσ εν και την τελευταία ν αυτήν υποχρέωσί ν του και επιβιβάσθ η εις την βάρκα, για να πάη στο πλοίο τον θησαυρό που μετέφερε, έφθασαν οι Τούρκοι αντάρτες εις την παραλίαν, να τον ζητούν και να φωνάζουν το όνομά του (Τζορμπατζ ή Ζαφείρ νέρντε). Ήταν από τους πρώτους προδιαγρα μμένους γιατί τον είχαν κατηγορήσ ει, ότι πυροβόλησ ε στο τζαμί και στον Μιναρέ, που ήταν απέναντι από το σπίτι μας, όταν ήλθε ο Ελληνικός Στρατός. Είχε όμως απομακρυν θή πολύ απ΄ την στεριά η βάρκα όταν έλεγε στους συνταξιδι ώτας του, ότι, αυτά μας έδωσαν και έδειχνε τα μεταφερόμ ενα.

Το πόσον απαραίτητ α ήσαν στην νέα μας Πατρίδα τα μεταφερθέ ντα, το ανεγνώρισ αν όλοι οι συγχωριαν οί. Κατ’ αρχάς εδόθησαν λίγα, τα μικροτέρα ς αξίας, εις τον υπάρχοντα ιερόν Ναόν του Αγ. Αθανασίου . Κατόπιν όταν οι χωριανοί μας και με προσωπική ν εργασίαν έκτισαν εις το κέντρον του χωριού την ευρύτερη εκκλησία της Παναγίας της Παντοβασι λίσσης, τα παρέδωσε όλα εις τον ιερέα και την εκκλησιασ τική επιτροπή του Ναού με πρωτόκολλ ον παραδόσεω ς, αντίγραφο του οποίου κράτησε ο ίδιος στο σπίτι. Δυστυχώς δεν μπόρεσα όμως να το βρω, γιατί φαίνεται ότι καταστράφ ηκε κατά την πυρπόληση του χωριού και του σπιτιού μας, από τους Γερμανούς κατά το τέλος του δευτέρου παγκοσμίο υ πολέμου.

Έτσι ντύθηκε ο νεόκτιστο ς Ναός από Σκεύη, Άμφια, Εικόνες κλπ από τα διασωθέντ α και από τους πατέρες μας αγορασθέν τα ή δωρηθέντα είδη.

Αυτά δια την ενημέρωσι ν και των νεωτέρων, σχετικώς με την Μικρασιατ ικήν καταστροφ ήν, και την ταλαιπωρί αν των πατέρων μας, ευχόμενος όπως οι απόγονοί των να μην ζήσουν τέτοιαν συμφοράν
”.

Για το θέμα αυτό ο Σταύρος Ν. Καλπάκης, σπουδαστή ς Μηχανολογ ίας τότε, έστειλε την ακόλουθη επιστολή, που δημοσιεύτ ηκε στα Τριγλιανά Νέα (60/ Ιούνιος 1987):

Αγαπητοί Τριγλιανο ί (παλιοί και νέοι), έχοντες υπόψη μου τις διάφορες αναφορές που έγιναν κατά καιρούς σε πολλούς από τους συμπατριώ τες μας, θέλω να κάνω και εγώ μια αναφορά σε έναν που ποτέ δεν αναφέρθηκ ε στην εφημερίδα μας.
Για τον Ζαφείρη Γιατζητζό γλου θέλω να σας μιλήσω, για την αυτοθυσία αυτού του ανθρώπου στις δύσκολες ώρες του σκληρού και αδυσώπητο υ ξεριζωμού . Ο άνθρωπος αυτός ενώ είχε να σώσει μια μεγάλη οικογένει α γυναίκα έγγυο, τρία παιδιά και τρεις αδελφές χήρες, με κίνδυνο της ζωής του και αψηφώντας τον κίνδυνο μπήκε την εκκλησία της ενορίας του – τον Άγιο Γεώργιο – και έσωσε πολλά ιερά κειμήλια: Αργυρά εξαπτέρυγ α, τον Τίμιο Σταυρό, Ευαγγέλια, δισκοπότη ρα και διάφορα άλλα αντικείμε να μεγάλης αξίας που τώρα βρίσκοντα ι όλα στην εκκλησία μας, την Παντοβασί λισσα Ν. Τρίγλιας.
Έχοντας αυτό το παράδειγμ α, καταλαβαί νουμε πως αν και οι γονείς μας ζούσαν σε περιοχές που πλεόναζαν οι Τούρκοι, διατηρούσ αν την πίστη τους, είχαν ωραίες εκκλησίες και στις δύσκολες ώρες της φυγής δεν ξέχασαν να πάρουν μαζί τους ό,τι ιερό υπήρχε απ’ αυτές για να μην το αφήσουν στα χέρια των αδίστακτω ν διωκτών τους
”.

Η Καλλιόπη Κιουρτσή, που ζει στη Ν. Τρίγλια και είχε παντρευτε ί τον Ιορδάνη Γιατζητζό γλου, δεύτερο γιο του Ζαφ. Γιατζητζό γλου, έγραψε στην αυτοβιογρ αφία της (Φεβρουάρι ος 2018) τα εξής, για το θέμα αυτό:

Εδώ θα πρέπει να αναφέρω για τον πεθερό μου ότι ήταν άνθρωπος βαθειά θρησκευόμ ενος με μεγάλη πίστη στο Χριστό και την εκκλησία. Στο ξεριζωμό του 1922 με κίνδυνο της ζωής του διέσωσε και μετέφερε στη Νέα Τρίγλια όλα τα ιερά κειμήλια της εκκλησίας: Τα ασημένια Εξαπτέρυγ α του Αη-Γιώργη, το δισκοπότη ρο, τον Τίμιο Σταυρό, Ευαγγέλια, εικονίσμα τα. που βρίσκοντα ι έκτοτε εδώ στη Παντοβασί λισσα.
Όταν εκκλησιάζ ομαι και τα βλέπω, αναλογίζο μαι πόσο βαθειά πίστη είχαν αυτοί οι άνθρωποι
”.

Η δεύτερη ιστορία, για μεταφορά εικόνων και ιερών σκευών,  αφορά στις ενέργειες του μεγάλου ευεργέτη Φίλιππου Καβουνίδη, ο οποίος, εκτός από τη σημαντική συμβολή του με την αποστολή των πλοίων του, για τη διάσωση και μεταφορά των Τριγλιανώ ν σε ασφαλή εδάφη, κατέβηκε από το πλοίο του και με συνοδεία οπλισμένω ν ναυτών πέρασε από εκκλησίες και πήρε μαζί του εικόνες και ιερά σκεύη που παραδόθηκ αν αργότερα στις αρμόδιες επιτροπές . Η πρώτη μαρτυρία για τις ενέργειες αυτές του Φ. Καβουνίδη δημοσιεύτ ηκε στο φύλλο 2/20.12.1975 των Τριγλιανώ ν Νέων με τίτλο «Φίλιππος Καβουνίδη ς-Μεγάλοι Ευεργέται» και στο σχετικό απόσπασμα αναφέρετα ι ότι:

Ο Φ. Καβουνίδη ς αντιμετωπ ίζοντας τον κίνδυνο να πιαστή αιχμάλωτο ς βγήκε στην Τρίγλια με συνοδεία οπλισμένω ν ναυτών του πλοίου και περνώντας από τις εκκλησίες πήρε μαζί του τις θαυματουρ γές εικόνες της Αγίας Επισκέψεω ς, εικόνας ψηφιδωτής που είναι τώρα στο Βυζαντινό Μουσείο μεγάλης αξίας και της θαυματουρ γού Παναγίας της Παντοβασί λισσας που είναι τώρα στην ομώνυμο εκκλησία της Ν. Τρίγλιας-Ραφήνας Αττικής.

Σήκωσε επίσης τα αργυρά σκεύη των εκκλησιών, τα άμφια και τα μουσικά όργανα που παραδόθηκ αν αργότερα στην Ελλάδα, στην Ειδική Επιτροπή συγκεντρώ σεως εκκλησιασ τικών κειμηλίων από τις εκκλησίες της Μ. Ασίας και διατέθηκα ν για να εφοδιαστο ύν οι νέες εκκλησίες των προσφυγικ ών συνοικιών
”.

Στο φύλλο 5/28.6.1976 των Τριγλιανώ ν Νέων (αναδημοσί ευση στο φύλλο 91/ΑΠΡ-ΣΕΠ 1998), ο Χρυσόστομ ος Καβουνίδη ς, γιος του Φίλιππου, περιγράφε ι τις αναμνήσει ς του από την καταστροφ ή του 1922 και μεταξύ άλλων αναφέρει ότι:

Σε κάποια στιγμή ο πατέρας, παραβαίνο ντας τις υποσχέσει ς που είχε δώσει στη μητέρα, πήρε μερικούς ναύτες οπλισμένο υς και βγήκε στη στεριά. Γύρισε τις εκκλησίες της Τρίγλιας, πήρε τις πιο πολύτιμες εικόνες την ΠΑΝΤΟΒΑΣΙ ΛΙΣΣΑ και την ψηφιδωτή ΑΓΙΑ ΕΠΙΣΚΕΨΗ, πήρε τα δισκοπότη ρα, τους χρυσούς και ασημένιου ς σταυρούς των εκκλησιών, πήρε τα μουσικά όργανα, που ο ίδιος είχε χαρίσει στην Τρίγλια, και τα έφερε στο πλοίο. Αργότερα τα παρέδωσε στην Ελληνική Κυβέρνηση”.

Με τα ίδια περίπου λόγια, περιγράφε ι και ο Θανάσης Πιστικίδη ς στο βιβλίο του «Τρίγλια Βιθυνίας», 1983, σελ. 75-76, τη μεταφορά των ιερών κειμηλίων από τον Φίλιππο Καβουνίδη .

Η τρίτη ιστορία αφορά στα κειμήλια (ιερά βιβλία και σκεύη) που βρέθηκαν στο κωδωνοστά σιο της εκκλησίας της Παντοβασί λισσας στη Ν. Τρίγλια, από τον παπα Γιώργη Πολύζο, εφημέριο της εκκλησίας . Με βάση τη σχετική επιστολή του Θανάση Πιστικίδη, που δημοσιεύτ ηκε στο φύλλο 42/30.6.1983 των Τριγλιανώ ν Νέων, «τα κειμήλια αυτά είναι μέρος από εκείνα που με τόσο κίνδυνο της ζωής τους, ο Φίλιππος Καβουνίδη ς με μέλη του πληρώματό ς του και μερικούς χωριανούς έσωσαν από τις εκκλησίες της παλιάς Τρίγλιας, την τελευταία στιγμή την ώρα μηδέν του ξεριζωμού». Ο Θαν. Πιστικίδη ς, μετά την επιστροφή του από τη Ν. Τρίγλια στη Ραφήνα, έστειλε επιστολή  στον παπα Γιώργη Πολύζο, εφημέριο της Παντοβασί λισσας, ζητώντας λεπτομέρε ιες για το θέμα και εκείνος απάντησε με μακροσκελ ή επιστολή που δημοσιεύτ ηκε στο ίδιο φύλλο, περιγράφο ντας τα κυριότερα απ’ αυτά που βρήκε.

Τα κειμήλια ήταν Ευαγγέλια, Μηναία αι άλλα Λειτουργι κά βιβλία χρονολογο ύμενα από το 1740 καθώς και αρκετές παλιές βυζαντινέ ς εικόνες από την Τρίγλια, που είχαν υποστεί μεγάλη και ανεπανόρθ ωτη καταστροφ ή από τον ήλιο και τη βροχή, αφού ήταν εκτεθειμέ να στην ταράτσα του κωδωνοστα σίου της εκκλησίας . Ο παπα Γιώργης γράφει ότι, σε ένα λιγότερο κατεστραμ μένο Ιερό Ευαγγέλιο, με ασημένιες ανάγλυφες παραστάσε ις, ανακάλυψε μερικές πληροφορί ες για την Τρίγλια:

α) «1855 Φεβρουαρί ου 19, ημέρα δ’ η όρα 9α ενέα της ημέρας έγινε ένας μεγάλος σισμός και εβούλιασε το καμπαναρι ό της Παντοβασι λίσσης»
β) σε άλλη σελίδα: «Έτος 1916 Ιανουαρίο υ 6 ημέρα Τετάρτη των Θεοφανείω ν η ώρα οκτώ της ημέρας ευρέθη η βίβλος αύτη υπ’ εμού εγκαταλελ ειμένη εις τας χείρας βαρβάρων εντός της Μονής των αγίων Πατέρων των Μηδίκων εν Τργλία. Τρίγλια Ιανουαρίο υ 6 1916. Γ. Καραγεωργ ιάδης Μηχανικός»
γ) και σε άλλη σελίδα: «Τη 23 Ιουλίου 1919 το στέλνω εις Γιαν. Τσαλίκη ο ηγούμενος της Μονής Πατέρων, Ιερεύς Χριστόδου λος Σταυρίδης Βουγλίτση ς Τριγλιανό ς
”.

Εκτός, όμως, από τα παραπάνω Ευαγγέλια και Λειτουργι κά βιβλία, ο παπα Γιώργης  Πολύζος περιγράφε ι και την ανεύρεση τμημάτων από 1) ξυλόγλυπτ ο Σταυρό με ασημένιο περίβλημα  (βάση και σταυρός) με αναγραφή στη βάση του ότι ανήκε στη Μονή Πατέρων με ημερομηνί α «1800 Ιουνίου 15», 2) δύο ασημένια σκαλιστά εξαπτέρυγ α που μαζί με το Σταυρό αποτελούσ αν ένα ενιαίο σύνολο, και 3) άλλα μικροαντι κείμενα, που βρήκε στην Παντοβασί λισσα και τον Αγ. Αθανάσιο.

Μετά τη δημοσιοπο ίηση αυτού του θέματος, το Εκκλησιασ τικό Συμβούλιο Ν. Τρίγλιας ζήτησε από την 10η Εφορεία Βυζαντινώ ν Αρχαιοτήτ ων την καταγραφή των αντικειμέ νων αυτών και αυτή ολοκληρώθ ηκε στην περίοδο 1983-1984. Στην καταγραφή συμμετείχ ε η Λήδα Τόσκα-Ζαχάρωφ, η οποία, στη συνέχεια, εξέδωσε το 1994 εργασία (Παλαιά εκκλησιασ τικά έντυπα των ναών της Ν. Τρίγλιας Χαλκιδική ς) με αναλυτική και επιστημον ική παρουσίασ η και φωτογραφί ες όλων βιβλίων που καταγράφη καν (http://epublishing.ekt.gr/el/5874/%CE%9C%CE%B1%CE%BA%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AC/11228 )

Η τέταρτη ιστορία αφορά αφενός στην εικόνα της Παναγίας της Παντοβασί λισσας, που βρισκόταν στον ομώνυμο ναό της Τρίγλιας, αφετέρου στην ψηφιδωτή εικόνα της Αγίας Επίσκεψης, που βρισκόταν στην Παναγία-Μητρόπολη της Τρίγλιας, μεταφέρθη καν, μαζί με άλλα ιερά σκεύη, από τον Φίλιππο Καβουνίδη στην Ελλάδα και παραδόθηκ αν στο Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών, όπου εξακολουθ εί να φυλάσσετα ι η εικόνα της Αγίας Επίσκεψης . Σύμφωνα με τον Θανάση Πιστικίδη («Ριζώματα, Βιώματα, Παθήματα-Αληθινές Ιστορίες», σελ. 84), μετά την ολοκλήρωσ η της ανέγερσης της αρχικής εκκλησίας της Θεοτόκου Παντοβασί λισσας στη Ραφήνα (1929), επιτροπή κατοίκων επισκέφθη κε το Μουσείο και ζήτησε τα κειμήλια για τη νέα εκκλησία αλλά οι υπεύθυνοι του Μουσείου ήταν ανένδοτοι και, τελικά, τους δόθηκε μόνο η εικόνα της Παντοβασί λισσας και πολλές άλλες παλιές εικόνες μοναστηρι ών της περιοχής της Τρίγλιας.