ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ -"ΤΟΥ ΚΥΡ ΒΟΡΙΑ"

[Στάθης Δημητρακός]

                           ΤΟΥ ΚΥΡ ΒΟΡΙΑ*


«Tου κυρ Βοριά» είναι απ' τα πιο γνωστά τραγούδια στο πανελλήνιο. Ανήκει στις παραλογές και μοιάζει σαν μοιρολόι.
Ο κυρ Βοριάς στέλνει παραγγελιά σ' όλα τα ξανοιγμένα καράβια να πιάσουν  το πιο κοντινό λιμάνι γιατί θα φυσήξει και θα σαρώσει τα πάντα. Όλα τα καράβια συμμορφώνονται, εκτός από ένα. Το καράβι του καπετάνιου κυρ' Αντριά  που έχει γερή αρματωσιά, γενναίο πλήρωμα κι ένα ναυτόπουλο σπουδαίο στην πρόβλεψη του καιρού. Το ναυτόπουλο αυτό  διατάζεται ν' ανέβει ψηλά στο κατάρτι για να δει τον καιρό. Αυτό ανεβαίνει χαρούμενο στο κατάρτι. Βλέπει  όμως την φοβερή θύελλα που έρχεται και  κατεβαίνει φοβισμένο. Ώσπου να περιγράψει τι είδε, η καταιγίδα είχε φτάσει, η θάλασσα αγριεύει φοβερά και σε λίγο το καράβι βουλιάζει. Όλοι τους πνίγονται.
Στο τέλος του τραγουδιού υπάρχουν οι στίχοι απ' το θρήνο και τον οδυρμό των μανάδων και ιδίως της μάνας και του ναυτόπουλου. Το τραγούδι πρέπει να έχει συντεθεί σε κάποιο τόπο παραθαλάσσιο, ίσως κατά τον 17ο ή αρχές του 18ου αιώνα.      
 


Ο κυρ  Bοριάς παράγγειλε ούλω (1) των καραβιώνε:
-Καράβια π' αρμενίζετε, κάτεργα (2) που κινάτε,
εμπάτε στα λιμάνια σας γιατί θε να φυσήξω,
ν' ασπρίσω κάμπους και βουνά, να κρυώσω κρύες βρυσούλες
και όσα βρω μεσοπέλαγα, στεριάς θε να τα ρίξω.
Κι όσα καράβια τ' άκουσαν, όλα λιμάνι πιάνουν,
του κυρ Αντριά το κάτεργο μέσα βαθιά αρμενίζει.
-Δε σε φοβούμαι, κυρ Βοριά, φυσήξεις δε φυσήξεις,
τι έχω καράβι από καρυά (3) και τα κουπιά πυξάρι,(4)
έχω κι αντένες(5) μπρούτζινες κι ατσάλινα κατάρτια,
έχω πανιά μεταξωτά, της Προύσας το μετάξι,
έχω και καραβόσκοινα από ξανθής μαλλάκια.
Έχω και ναύτες διαλεχτούς, όλο άντρες του πολέμου
κι έχω κι ένα ναυτόπουλο που τους καιρούς γνωρίζει
κι εκεί που στήσω μια φορά την πλώρη, δε γυρίζω.

-Ανέβα, βρε ναυτόπουλο, στο μεσιανό κατάρτι
για να διαλέξεις  τον καιρό, να δεις για τον αέρα..
Παιζογελώντας (6) νέβαινε, κλαίοντας κατεβαίνει.
- Το είδες, βρε ναυτόπουλο, αυτού ψηλά που πήγες;
- Είδα τον ουρανό θολό και τ' άστρα  ματωμένα,
είδα την μπόρα που άστραψε και το φεγγάρι εχάθη
και στης Αττάλειας τα βουνά αστροχαλάζι(7) πέφτει.

Ώστε να πει, να καλοπεί, να καλοκουβεντιάσει,
βαριά φουρτούνα πλάκωσε και το τιμόνι τρίζει,
ασπρογυαλίζει η θάλασσα, σιουρίζουν{8}τα κατάρτια
σηκώνονται κύματα βουνά, χορεύει το καράβι,
σπηλιάδα(9) του 'ρθε από τη μιά, σπηλιάδα από την άλλη,
σπηλιάδα από τα πλάγια του και εξεσανίδωσέ το.
Γιόμισε η θάλασσα πανιά, το κύμα παλικάρια
και το μικρό ναυτόπουλο σαράντα μίλια πάγει.

΄Ολες οι μάνες κλαίγανε κι όλες παρηγοριούνται,
μα μια μανούλα ενός παιδιού παρηγοριά δεν έχει.
Βάνει τις πέτρες στην ποδιά , τα τρόχαλα(10)  στον κόρφο,
πετροβολάει τη θάλασσα και τροχαλάει(11) το κύμα.
-Θάλασσα πικροθάλασσα και πικροκυματούσα,
που πνιξες το παιδάκι μου , π' άλλο παιδί δεν έχω.
- Δε φταίω η δόλια η θάλασσα, δε φταίω εγώ το κύμα
μον' φταίει ο πρωτομάστορας που φτιάνει τα καράβια
και τα πελέκαγε(12) φτενά (13) και τα γυρίζει ο αέρας
και χάνω τα καράβια μου που 'ναι δικά μου στολίδια,
χάνω τα παλικάρια μου , όπου με τραγουδάνε.

*Απαγγελία: Χρήστος Αρχιμ. Δημητρακός: (Τρίγλια 1912- Ραφήνα 2002).
Κατίνα Στρ.Λιοντή, το γένος Κασούρη  (α'διωγμός Προύσσα 1916-Ραφήνα 2004).

Το τραγούδι το γνώριζαν σχεδόν όλοι οι  παλιοί Τριγλιανοί της Ραφήνας  
Παιδί άκουγα τις παλιές Τριγλιανές της Ραφήνας να λένε για την φουρτουνιασμένη θάλασσα ένα στίχο του τραγουδιού: «θάλασσα, πικροθάλασσα και πικροκυματούσα».  


ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ

1.ούλω=όλων,σε όλα
2.κάτεργα= μεγάλα καράβια.
Τα «κάτεργα» των Βυζαντινών και των Μεσαιωνικών γενικά  χρόνων, ήταν μακριά και χαμηλά πλοία και η κίνηση τους γινόταν με κουπιά ή με πανιά. Χρησίμευαν σαν πολεμικά ή κουρσάρικα πλοία. Στους μετέπειτα χρόνους το πλήρωμα των πλοίων αυτών αποτελούνταν από βαρυποινίτες, κατάδικους ή αιχμάλωτους πολέμου, οι οποίοι μ' αυτό τον τρόπο εκπλήρωναν την  ποινής τους, κάτω βέβαια από άθλιες συνθήκες. Η υπηρεσία στο "κάτεργο" καθιερώθηκε επίσημα ως ποινή «κάτεργα» τον 16ο αιώνα και καταργήθηκε όταν άρχισαν να αχρηστεύονται αυτά ως πολεμικά πλοία.
3.από καρυά =από ξύλο καρυδιάς
4.πυξάρι=από ξύλο πύξου(είδος δένδρου)
5.αντένες=κεραίες,στην ναυτική ορολογία λέγονται τα οριζόντια ξύλα, από τα οποία κρέμονται τα πανιά του ιστιοφόρου πλοίου.
6.πεζογελώντας=χαρούμενα,χαμογελαστά
7.αστραχαλάζι=αστραπή+χαλάζι
8.σιουρίζουν=σφυρίζουν,βουϊζουν.
9.σπηλιάδα=ριπές ανέμου, μεγάλα κύματα.
10.τρόχαλα=μικρές πέτρες
11.τροχαλάει= ρίχνει πέτρες
12.πελέκαγε=τα κατασκεύαζε, τους έδινε σχήμα
13.φτενά=λεπτά, ασθενή

________________________________________
Βιβλιογραφία: 1. «Δημοτικά τραγούδια»,  Εκλογαί από τα τραγούδια του ελληνικού λαού, Νίκου Γ.Πολίτη
                      2. «Το Δημοτικό τραγούδι –παραλογές», επιμέλεια Γ.Ιωάννου, Εκδόσεις Ερμής  Αθήνα 1970.
                     3. «Το Δημοτικό τραγούδι»-Βασίλη Κυριακίδη, εκδοτικός οίκος Σ.Νικολόπουλος, Αθήνα.
                    4. «Ανθολογία-3115 Δημοτικών και παραδοσιακών τραγουδιών από Ελλάδα και Κύπρο», Θεοφάνης Λευκαδίτης, τόμος Β', Αθήνα 2004.  
 

[Ηρακλής Ψάλτης]

Μπράβο Στάθη,συνέχισε την αξιόλογη προσπάθειά σου!