ΓΡΑΦΕΑΣ- Γιατζιτζόγλης (-όγλου)

[Στάθης Δημητρακός]

ΓΡΑΦΕΑΣ-Γιατζιτζόγλης (-όγλου)

Το επώνυμο του Τριγλιανού  Γιαζιτζόγλη (- όγλου) προέρχεται από τη τούρκικη λέξη Γιατζιτζής (yazici) που σημαίνει γραφέας, γραφιάς, γραμματέας, γραμματικός. Ο γιος του Γιατζιτζή, λέγεται Γιατζητζόγλου ή Γιατζητζόγλης  είναι το παιδί του γραφέα, του γραφιά, του γραμματέα, του γραμματικού δηλαδή Γραμματικόπουλος. Είναι επαγγελματικό επώνυμο. Ενδεχομένως, ο Γιατζιτζής να ήταν γραμματέας της Δημογεροντίας.

Στο Βυζάντιο υπήρχαν τα επαγγέλματα του καλλιγράφου και του αντιγραφέα. Πολλά έργα της αρχαιότητας σώθηκαν από την προσπάθεια αυτών των ανθρώπων για την αντιγραφή τους. Η καλλιγραφία και η αντιγραφή των κειμένων ήταν μια μορφή τέχνης. Την τέχνη αυτή την εξασκούσαν οι φτωχοί καλλιτέχνες ή οι φτωχοί λόγιοι για να αυξήσουν τα οικονομικά τους. Στην καλλιγραφία επιδίδονταν όχι μόνο οι επαγγελματίες αντιγραφείς, αλλά και  άνθρωποι της ανώτερης τάξης, πλούσιοι, αριστοκράτες, αλλά και διάφοροι αξιωματούχοι. Εκτός απ' αυτούς αντιγραφή διενεργούσαν οι μορφωμένοι δούλοι και οι μοναχοί στα μοναστήρια.

Ο Βασίλης Κουλίγκας, στο βιβλίο του «Κίος 1912-1922,  Αναμνήσεις ενός Μικρασιάτη Εκδόσεις Δωδώνη 1988,  (σελ121-123) «Αναφορογράφοι-Επιστολογράφοι», «Έτοιμα γράμματα (Χαζούρ Μεχτούπ) γράφει:    
«Ο τούρκικος λαός{....}99% ήταν αγράμματος ή αναλφάβητος. Στα χωριά, ο μόνος που ήξερε ανάγνωση και γραφή ήταν ο χότζας. Γι' αυτό υπήρχε στην Αγορά, ειδικός γραφιάς που έγραφε αιτήσεις, επιστολές κλπ. Είχε το στέκι του ένα μικρό γραφείο, όπου πηγαίνανε οι Τούρκοι χωρικοί για να τους γράψει καμία αίτηση, αλλά περισσότερο να τους γράψει κανένα γράμμα σε συγγενείς τους, σε στρατευμένα παιδιά κ.λπ.
Εκεί, φυσικά, πηγαίναμε κι εμείς οι Έλληνες όταν θέλαμε να γράψουμε καμία αίτηση προς το δημόσιο. Έγραφε με πένα από καλάμι και μελάνι με αραβική γραφή που είχαν οι Τούρκοι τότε {...}. Υπήρχαν και έτοιμα γράμματα{...}. Ο επιστολογράφος που αναφέρω πιο πάνω είχε έτοιμα γράμματα που πουλούσε στους πελάτες του, τα οποία, στα τούρκικα, τα λέγανε «Χαζούρ Μεχτούπ». Επειδή δεν προφταίνανε να γράψουν όλο το κείμενο σε λίγα λεπτά και επειδή οι Τούρκοι ήταν τελείως αγράμματοι και δεν ξέρανε ακόμη και το τι να γράψουν στο γράμμα, γι αυτό ετοίμαζε τα γράμματα με το ίδιο περιεχόμενο, όλα και άφηνε μερικά κενά στα οποία πρόσθετε τα ονόματα του αποστολέα, του παραλήπτη κλπ. Έτσι  ο πελάτης, αγόραζε το γράμμα όπου έγραφε ο επιστολογράφος και το έστελνε{..}. Το τι έγραφε σ' εκείνο το γράμμα φαντάζομαι να το μαντεύετε: «....είμαστε καλά, ευχόμαστε κι εσείς να είστε καλά, έχεις χαιρετίσματα από τον.... (εδώ άφηνε κενό για να προσθέσει το όνομα που θα του έλεγε ο πελάτης κλπ. κλπ.)».        

Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός.

Πηγές:
1. I.T. Παμπούκης,«Τουρκικό λεξιλόγιο της Νέας Ελληνικής», Εκδόσεις Παπαζήσης Αθήνα 1988
2.Χαράλαμπου Π.Συμεωνίδη, «Εισαγωγή στην Ελληνική Ονοματολογία», Εκδοτικός Οίκος Αφών Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1992
3.«Ιστορία Εικονογραφημένη, τεύχος 48, Ιούνιος 1972, «Βυζαντινοί Καλλιγράφοι» Χρήστος Λάζος.
4.Βασίλης Κουλίγκας, «Κίος  1912-1922, Αναμνήσεις ενός Μικρασιάτη»,  Εκδόσεις Δωδώνη 1988.