Αποστολέας Θέμα: Συμπεράσματα από τη μελέτη του Κώδικα Διαθηκών της Τρίγλιας  (Αναγνώστηκε 156 φορές)

0 μέλη και 1 επισκέπτης διαβάζουν αυτό το θέμα.

Αποσυνδεδεμένος Μέλος Φόρουμ

  • Moderator
  • ***
  • Συγχαρητήρια
  • -Δώσατε: 11
  • -Λάβατε: 59
  • Μηνύματα: 141
  • Τόπος: Φιλοθέη
  • Επιβράβευση του μέλους απο : 59
  • Φύλο: Άντρας
Οι τρεις από τους τέσσερις διασωθέντ ες Κώδικες της αυτοδιοικ ούμενης κοινωνίας των Χριστιανώ ν Τριγλιανώ ν αφορούν στα Προικοσύμ φωνα, τις Διαθήκες και τα Πρακτικά της περιόδου 1903-1922. Η αφιέρωση δύο Κωδίκων από τους τρεις στα Προικοσύμ φωνα και τις Διαθήκες αποδεικνύ ει τη σημασία που είχαν δώσει, οι διοικούντ ες την Τρίγλια, στους δύο αυτούς θεμελιώδε ις θεσμούς, μετά την καθιέρωση των σημαντικώ ν μεταρρυθμ ίσεων που έφερε το ιερό διάταγμα Ηatt-i Ηumayun του 1856 σε όλες της μειονότητ ες της Οθωμανική ς Αυτοκρατο ρίας.

Από τη μελέτη των τριών αυτών Κωδίκων διαπιστών εται ότι, εκτός από τον αντίστοιχ ο Κώδικα, μικρός αριθμός διαθηκών (7) έχουν καταχωρηθ εί αφενός στον Κώδικα Προικοσυμ φώνων (424) της περιόδου 1877-1898 και μια ιδιόχειρο ς διαθήκη (του Γρηγορίου Ζαχάρωφ) έχει καταχωρηθ εί την 10/6/1910 στον Κώδικα Πρακτικών (Κωδ. 427 σ. 101). Δύο χρόνια αργότερα (7.6.1912), και μετά το θάνατο του διαθέτη, καταχωρήθ ηκε στον ίδιο Κώδικα (σ. 144) το άνοιγμα αυτής της διαθήκης. Η καταχώρησ η αυτής της διαθήκης στον Κώδικα Πρακτικών δικαιολογ είται από το γεγονός ότι αυτή ήταν ιδιόχειρη και στον Κώδικα καταγράφη κε το πρακτικό κατάθεσής της, ως μυστικής, στην Εφοροδημο γεροντία. Αντίθετα, οι διαθήκες που περιλαμβά νονται στον αντίστοιχ ο Κώδικα (426) είχαν συνταχθεί είτε στα Γραφεία της Εφοροδημο γεροντίας , στις περιπτώσε ις που ο διαθέτης μπορούσε να μεταβεί εκεί, είτε στην οικία του διαθέτη είτε στην οικία που εφιλοξενε ίτο, στις περιπτώσε ις που δεν μπορούσε να μετακινηθ εί.

Στον Κώδικα Πρακτικών (427) έχουν καταχωρηθ εί, επίσης, 1) πέντε (5) πρακτικά που αφορούν σε συμβιβασμ ούς κληρονόμω ν στη διανομή κτηματικώ ν περιουσιώ ν που σχετίζοντ αι με διαθήκες οι οποίες έχουν καταχωρηθ εί στον αντίστοιχ ο Κώδικα (426), και 2) αρκετά περισσότε ρα (35) πρακτικά που αφορούν σε συμβιβασμ ούς και διανομές κτηματικώ ν περιουσιώ ν που δεν σχετίζοντ αι με διαθήκες. Από τη διαπίστωσ η αυτή ενισχύετα ι το συμπέρασμ α, που αναφέρετα ι στη συνέχεια, ότι σχετικά περιορισμ ένος αριθμός Τριγλιανώ ν, σε σχέση με τον αντίστοιχ ο πληθυσμό, κατέφευγε στην επιλογή της διαθήκης ως μέσου για τη διάθεση της περιουσία ς στους κληρονόμο υς του.  Έχει καταγραφε ί, ακόμη, ένα πρακτικό (13.1.1911, σ. 115) με την απογραφή της κινητής περιουσία ς του Σωτηρίου Στεργίου, μετά από αίτημα της χήρας του Μαριγώς. Το πρακτικό αυτό θεωρείται σημαντικό δεδομένου ότι ο αποθανών είχε, εκτός των άλλων, αφενός ελαιοτριβ είο στο οποίο αποθηκευό ταν και το λάδι της δεκάτης ελαιών αφετέρου πολλά χρεωστικά ομόλογα συγχωριαν ών του και πολλά άλλα αντικείμε να.

Από δύο πρακτικά που έχουν καταχωρηθ εί στον Κώδικα Διαθηκών (426), προκύπτει ότι η Εφοροδημο γεροντία τηρούσε αντίστοιχ ο Κώδικα και για την περίοδο πριν από το 1903, ο οποίος, δυστυχώς, δεν διασώθηκε . Συγκεκριμ ένα, στο πρακτικό της 3/5/1904 της Εφοροδημο γεροντίας (σ. 26), έχει καταγραφε ί η δήλωση της Ευφροσύνη ς συζ. Ευστρατίο υ Τρουμπουν έτη ότι ακυρώνει τη διαθήκη της, η οποία είχε καταχωρηθ εί με αριθμό 354 στη σελίδα 523 του Κώδικα Διαθηκών, δηλαδή του Κώδικα της προηγούμε νης περιόδου. Επίσης, στο πρακτικό της 19.4.1915 της Εφοροδημο γεροντίας (σ. 235), έχει καταγραφε ί η δήλωση της Ζωής Κοσμά Πιστικού ότι ακυρώνει τη διαθήκη της, η οποία είχε καταχωρηθ εί, προ 22 ετών, την 2.7.1893 στη σελίδα 288 του Κώδικα Διαθηκών, δηλαδή του Κώδικα της προηγούμε νης περιόδου.

Ο Κώδικας Διαθηκών της Τρίγλιας (426) μας αποκαλύπτ ει πολλές και ενδιαφέρο υσες πληροφορί ες σχετικά με 1) το χώρο όπου στεγαζότα ν το Γραφείο της Εφοροδημο γεροντίας , 2) τον τρόπο λειτουργί ας της Εφοροδημο γεροντίας αλλά και των Γραμματέω ν της στο θέμα σύνταξης των διαθηκών, 3) τον τρόπο διάθεσης των περιουσια κών στοιχείων των Χριστιανώ ν διαθετών στους κληρονόμο υς τους, 4) τα περιουσια κά τους στοιχεία (ακίνητα, κινητά, ομόλογα κλπ), 5) τα τοπωνύμια της ευρύτερης περιοχής της Τρίγλιας, στα οποία είχαν τα κτήματά τους, 6) το είδος καλλιέργε ιας και τον αριθμό των κτημάτων τους (ελαιόκτημ α, αμπέλι, συκαμινεώ νας, μπαχτσές, χωράφι κλπ), κ.α.

Το Γραφείο της Εφοροδημο γεροντίας στεγαζότα ν στο ανατολικό δωμάτιο του ισογείου του κτιρίου του Αρρεναγωγ είου, που βρισκόταν δίπλα και ανατολικά του εμβληματι κού Ζαρίφειου Παρθεναγω γείου, το οποίο διατηρείτ αι ανακαινισ μένο, ακόμη και σήμερα, με την αρχική του μορφή, με πρωτοβουλ ία του ιδιοκτήτη του, σύμφωνα με σχετικές πληροφορί ες (άρθρο για τα Παλιά Σχολεία της Τρίγλιας έχω αναρτήσει εδώ https://www.triglianoi.gr/index.php?topic=1832.0 ). Ο Νικόλαος Σοφοκλέου ς, Γραμματέα ς της Εφοροδημο γεροντίας καταγράφε ι στην από 5.3.1905 διαθήκη της Κατίγκως χήρας Νικολάου Μπακουλή Μιτυληνού (σελ. 42) “προσελθόντες εις το γραφείον της καθ’ ημάς Εφοροδημο γεροντίας κείμενον εντός της εν τη ενορία Μητροπόλε ως Σχολής των αρρένων της Κοινότητο ς Τριγλίας”, 2) στην από 5.4.1911 διαθήκη της Ευγενίας Χριστ. Μαθιά (σελ. 175) “εν τω γραφείω της εν λόγω Εφοροδημο γεροντίας κειμένω εν τω προς Α. δωματίω του Αρρεναγωγ είου Τριγλίας”, 3) στην από 20.5.1912 διαθήκη του Πάντσου Παντσή του Δημητρίου (σελ. 199) “εν τω γραφείω της εν λόγω Εφοροδημο γεροντίας , κειμένω εν τω προς ανατολάς δωματίω του Αρρεναγωγ είου Τριγλίας” αλλά και ο Μιχαήλ Τσερέκλας, ως αντικατασ τάτης του Γραμματέα Νικολάου Σιρκιόγλη (ή Νικολάου Σοφοκλέου ς με το πατρικό του όνομα), στην από 10.8.1911 διαθήκη της Ζωήτσας Βαλασίου Τολέρη (σελ. 177) “εν τω γραφείω της Εφοροδημο γεροντίας κειμένω εν τω Α. δωματίω του Αρρεναγωγ είου Τριγλίας”. Μετά την ανέγερση του μεγαλοπρε πούς κτιρίου των Νέων Εκπαιδευτ ηρίων (1909-1912) και τη μεταστέγα ση σ’ αυτό του Αρρεναγωγ είου και του Παρθεναγω γείου, και μετά την επιστροφή των Τριγλιανώ ν από την εξορία τους στην Προύσα την περίοδο 1915-1918, το Γραφείο μετεγκατα στάθηκε στον ανώτερο όροφο του κτιρίου του Ζαρίφειου Παρθεναγω γείου, όπως καταγράφε ται από τον Μιχαήλ Κ. Τσερέκλα, Γραμματέα της Εφοροδημο γεροντίας και εκπληρούν τος χρέη συμβολαιο γράφου, στην από 7.3.1920 διαθήκη της Δόμνας Ανέστη Παυλόγλου (σελ. 268) “προσελθούσα εις το γραφείον της Εφοροδημο γεροντίας της κωμοπόλεω ς ημών κείμενον εν τη ενορία Μητροπόλε ως εν τω ανωτέρω πατώματι του παλαιού Παρθεναγω γείου”, αλλά και του Κωνσταντί νου Λούτζογλο υ, Γραμματέα της Εφοροδημο γεροντίας και εκπληρούν τος χρέη συμβολαιο γράφου, στην από 22.11.192 0 διαθήκη της Πολυξένης Δ. Συγηνού (σελ. 290) “προσελθούσα εις το γραφείον της Εφοροδημο γεροντίας της καθ’ ημάς κοινότητο ς κείμενον εν τω ανωτάτω ορόφω του Παρθεναγω γείου εν τη συνοικία Μητροπόλε ως ”. Τέλος, λίγους μήνες αργότερα, το Γραφείο μετεγκατα στάθηκε στο ισόγειο του κτιρίου των Νέων Εκπαιδευτ ηρίων, όπως καταγράφε ται από τον Μιχαήλ Κ. Τσερέκλα, Γραμματέα της Εφοροδημο γεροντίας και εκπληρούν τος χρέη συμβολαιο γράφου, στην από 7.4.1921 διαθήκη του Σταύρου Κουτζά του Σταύρου (σελ. 299) “εν τω γραφείω της Εφοροδημο γεροντίας κειμένω εν τω ισογείω ορόφω των νέων Εκπαιδευτ ηρίων”. Υπενθυμίζ εται ότι, το βασικό κτίριο των νέων Εκπαιδευτ ηρίων είχε κατασκευα σθεί σε ένα επίπεδο πάνω από το δρόμο Eski Pazar Cad και στην πρόσοψη του χώρου είχαν κατασκευα σθεί καταστήμα τα, δεδομένου ότι ο δρόμος αυτός ήταν εμπορικός, την εποχή εκείνη, όπως λέει και το σημερινό του όνομα (σ.σ. Eski Pazar = Παλιό Παζάρι).

Καθήκοντα και χρέη συμβολαιο γράφου εκτελούσε ο Γραμματέα ς της Εφοροδημο γεροντίας , είτε εθιμικά, είτε με αποφάσεις της Εφοροδημο γεροντίας είτε με βάση τον Κανονισμό λειτουργί ας της Κοινότητο ς που συντάχθηκ ε με πρωτοβουλ ία του Χρυσόστομ ου, Μητροπολί τη Δράμας τότε, και εγκρίθηκε τον Ιανουάριο 1908. Ενδεικτικ ά αναφέρετα ι ότι, πριν από την έγκριση του Κανονισμο ύ, στον Κώδικα Πρακτικών 427 (πρακτικό της 17.7.1907, σελ. 29),  καταγράφε ται η Γεν. Συνέλευση, υπό την προεδρία του Μητροπολί τη Χρυσόστομ ου, με θέμα τη λήξη της θητείας των Κωστάκη Θωμίδη και Φιλ. Κάρατζη και την εκλογή των Κων. Κονδυλένι ου, ιατρού, Σωκρ. Καλεμκερή, Ιωακείμ Παπαδόπου λου, Νικ. Παπαδόπου λου, οι οποίοι με τους Ζαφ. Κελέκη και Αναστ. Καλπάκη αποτέλεσα ν τη νέα Εφοροδημο γεροντία. Στη σελ. 32 του Κώδικα Πρακτικών έχει καταχωρηθ εί η συνεδρίασ η της Εφοροδημο γεροντίας , στην οποία κατανεμήθ ηκαν οι αρμοδιότη τες μεταξύ των μελών (Ταμίας ο Αναστ. Καλπάκης, μετά την αποχώρηση του Ζαφ. Κελέκη, Γεν. Γραμματέα ς ο Κων. Κονδυλένι ος, με αρμοδιότη τες στα Πρακτικά και τις Διαθήκες, Ειδ. Γραμματέα ς ο Νικ. Παπαδόπου λος, με αρμοδιότη τα στα Προικοσύμ φωνα, ο Σωκρ. Καλεμκερή ς στα αντίγραφα προικοσυμ φώνων και διαθηκών και οι Ζαφ. Κελέκης και Ιωακείμ Παπαδόπου λος αρμόδιοι για την εξωτερική εργασία. Σε περιπτώσε ις κωλύματος του Γραμματέα, στα θέματα σύνταξης διαθηκών, τον αντικαθισ τούσε ο αναπληρωτ ής του ή άλλο μέλος της Εφοροδημο γεροντίας .

Η διαδικασί α καταγραφή ς της βούλησης του διαθέτη ήταν αυστηρή και ακολουθού σε συγκεκριμ ένο τυπικό. Σε κάθε διαθήκη ο Γραμματέα ς περιέγραφ ε, με το δικό του τρόπο και γραφικό χαρακτήρα, τα διαδικαστ ικά, αλλά ο σκελετός της ήταν βασικά ο ίδιος σε γενικές γραμμές. Δηλαδή, κατέγραφε 1) τα στοιχεία του διαθέτη (ονοματεπώ νυμο, πατρώνυμο ή όνομα συζύγου κλπ), 2) την ημερομηνί α, τη μέρα, και, πολλές φορές, την τουρκική ώρα (στην από 7.3.1920 διαθήκη της Δόμνας Ανέστη Παυλόγλου, σελ. 268, αλλά και σε μερικές από τις τελευταίε ς, όπως πχ στην από 3.1.1921 διαθήκη του Αθανασίου Δ. Χ’’Θάνου, σελ. 294, καταγράφε ται ευρωπαϊκή ώρα), 3) την ενορία της κατοικίας του διαθέτη, 4) τον τόπο σύνταξης της διαθήκης (Γραφεία Εφροροδημ ογεροντία ς ή οικία του διαθέτη ή οικία του φιλοξενού ντος αυτόν, με την ενορία της), 5) το ονοματεπώ νυμο των παριστάμε νων (τα μέλη της Εφοροδημο γεροντίας και τους μάρτυρες), 6) τη διαπίστωσ η ότι ουδείς των παρισταμέ νων εξαιρείτο από το νόμο, 7) την κατάσταση της υγείας του διαθέτη, δηλαδή ότι έχει «σώας τας φρένας και υγιά τον νουν» (σε μερικές περιπτώσε ις διαθετών σε κλινήρη κατάσταση, έχουν επισυναφθ εί ιατρικές βεβαιώσει ς της κατάσταση ς της υγείας του, από έναν ή και δύο γιατρούς), και 8 ) το σκοπό της πρόσκληση ς αυτής, που ήταν η σύνταξη της διαθήκης. Στη συνέχεια ο Γραμματέα ς, επισημαίν οντας ότι οι παριστάμε νοι δεν είχαν συγγενική σχέση με το διαθέτη, και, αφού είχε αποβάλει από το χώρο κάθε άλλο άτομο, περιέγραφ ε τη βούλησή του για τη διάθεση της ακίνητης και μερικές φορές της κινητής περιουσία ς του. Ο διαθέτης όριζε στους κληρονόμο υς του, περιέγραφ ε τα κληροδοτο ύμενα ην ακίνητα και κινητά και τι κληροδοτε ί σε κάθε κληρονόμο . Στο τέλος, ο Γραμματέα ς διάβαζε τη διαθήκη «ευκρινώς και μεγαλοφών ως εις επήκοον πάντων». Η διαθήκη υπογραφότ αν 1) από το διαθέτη ή άλλο εξουσιοδο τημένο πρόσωπο, στην περίπτωση που αυτός ήταν αγράμματο ς, 2) τα μέλη της Εφοροδημο γεροντίας και 3) τους μάρτυρες, σε όσες περιπτώσε ις παρίσταντ ο. Στο διάστημα των 19,5 ετών που καλύπτει ο Κώδικας Διαθηκών, παρατηρού νται μικρές αλλαγές στο ακολουθού μενο τυπικό, που οφείλεται, κυρίως, στη μόρφωση, το χαρακτήρα και την προσωπικό τητα του εκάστοτε Γραμματέα .

Οι περισσότε ρες διαθήκες συντάσσον ταν στο Γραφείο της Εφοροδημο γεροντίας , και, όταν ο διαθέτης ήταν υπερήλικα ς ή κλινήρης, ειδοποιού σε με κάποιο συγγενικό ή φιλικό του πρόσωπο το Γραμματέα και τους μάρτυρες και αυτοί με τα μέλη της Εφοροδημο γεροντίας μετέβαινα ν στο σπίτι που αυτός βρισκόταν, είτε στο δικό του είτε σε αυτό που φιλοξενού νταν. Στις λίγες (3) περιπτώσε ις που η κατάσταση της υγείας του διαθέτη ήταν βεβαρημέν η απαιτούντ αν ιατρική βεβαίωση (βεβαίωση 20.9.1905 Κ. Κονδυλένι ου για την Θεοχάρη χήρα Δημητρίου Καβούνη, σελ. 58, βεβαίωση 12.11.191 3 Τζιβάνη Καλεμκερή και Κ. Κονδυλένι ου για τον Διογένη Χ. Γρηγόρογλ ου, σελ. 222, και βεβαίωση 19.4.1915 Ιωάννη Κ. Καλεμκερή για τη Ζωή χήρα Κοσμά Πιστικού, σελ. 233). Στις περιπτώσε ις σύνταξης της διαθήκης εκτός του Γραφείου της Εφοροδημο γεροντίας , ο Γραμματέα ς κατέγραφε το όνομα του ατόμου που τον ειδοποιού σε, εκ μέρους του διαθέτη, το όνομα του ιδιοκτήτη της οικίας, καθώς και τον όροφο και το δωμάτιο (σε σχέση με τα σημεία του ορίζοντα) που βρισκόταν ο διαθέτης, κλινήρης ή όχι. Μερικοί Γραμματεί ς συνήθιζαν να καταγράφο υν χαρακτηρι στικά προσωπικά τους στοιχεία στις διαθήκες όπως πχ 1) ο Ευγένιος Καλαφάτης  ότι ήταν Κυβερνητι κός υπάλληλος και ηλικίας 45 ετών σε διαθήκες του 1911, 2) ο Μιχαήλ Κ. Τσερέκλας ότι ήταν διδάσκαλο ς στα Ευγενίδει α Εκπαιδευτ ήρια (σελ. 240), στην περίοδο της εξορίας των Τριγλιανώ ν στην Προύσα, και διευθυντή ς του Αρρεναγωγ είου (σελ. 265) στις διαθήκες μετά τον Οκτώβριο 1919. Παρόντα ήταν αφενός τα μέλη της Εφοροδημο γεροντίας που δεν είχαν συγγενική σχέση με το διαθέτη αφετέρου οι μάρτυρες που είχε προσκαλέσ ει ο διαθέτης στην περίπτωση που επιθυμούσ ε την παρουσία τους.Οι περισσότε ροι διαθέτες ήταν αγράμματο ι και υπέγραφαν με σταυρό επικυρωμέ νο από ένα μέλος της Εφοροδημο γεροντίας ή μάρτυρα.

Οι διαθήκες που περιλαμβά νονται στον αντίστοιχ ο Κώδικα (426), στο διάστημα των 19,5 ετών, από 3.1.1903 έως 24.7.1922, είναι 168, από τις οποίες ακυρώθηκα ν οι 17 είτε οριστικά είτε αντικατασ τάθηκαν με νεώτερες. Οι 82 αφορούν σε άνδρες και οι 84 σε γυναίκες διαθέτες, ενώ 2 σε ανδρόγυνα . Σημειώνετ αι ότι 8 διαθήκες, εκ των 168, συντάχθηκ αν στην Προύσα, κατά την περίοδο της εξορίας των Χριστιανώ ν Τριγλιανώ ν, από τις οποίες  οι 2 αφορούν σε άνδρες και οι 6 σε γυναίκες. Ο αριθμός των διαθηκών θεωρείται μικρός σε σχέση με τον πληθυσμό των Χριστιανώ ν Τριγλιανώ ν. Αυτό σημαίνει ότι συνέτασσα ν διαθήκη μόνον όσοι είχαν κάποιο λόγο να διαθέσουν σε συγκεκριμ ένους κληρονόμο υς τους ή σε κάποιους απ’ αυτούς, αποκλείον τας άλλους, την ακίνητη, κυρίως, αλλά και την κινητή σε μερικές περιπτώσε ις. Οι λόγοι αυτοί ήταν, βασικά, είτε ο σχετικά μεγάλος αριθμός τέκνων, σε συνάρτηση με τον σημαντικό αριθμό ακινήτων, είτε η διάθεση ακινήτων σε συγκεκριμ ένα τέκνα, λαμβάνοντ ας υπόψη ότι κάποια είχαν προικοδοτ ηθεί στο παρελθόν, είτε οι άτεκνοι και άγαμοι διαθέτες είχαν τη βούληση να διαθέσουν την περιουσία τους σε άτομα που θα τους γηροκομήσ ουν και όχι στους εκ του νόμου κληρονόμο υς, είτε για άλλους λόγους. Έτσι μικρός αριθμός Τριγλιανώ ν επέλεγε τη διαθήκη ως μέσο για τη διάθεση της περιουσία ς του.

Το 1903 συντάχθηκ αν 10 διαθήκες εκ των οποίων ακυρώθηκε μια την 24.3.1907 (σελ. 3), και ένα Υιοθετήρι ο (σελ. 5),
το 1904 συντάχθηκ αν 11, και ακυρώθηκε μια (σελ. 23) και άλλη μια (σελ. 26) του προηγούμε νου Κώδικα (3.5.1900) που δεν έχει διασωθεί,
το 1905 συντάχθηκ αν 9, εκ των οποίων η μια ανυπόγραφ η,
το 1906 εννέα (9), εκ των οποίων 2 ανυπόγραφ ες (σελ. 69, 77) και μια (σελ. 75) ακυρώθηκε με νέα που συντάχθηκ ε την 7.7.1910 (σελ. 153),
το 1907 δεκατρείς (13), εκ των οποίων ακυρώθηκα ν δύο (σελ. 100, 106),
το 1908 οκτώ (8 ),
το 1909 δεκατρείς (13), εκ των οποίων μια μη ολοκληρωμ ένη, και ένα Υιοθετήρι ο (σελ. 135),
το 1910 δώδεκα (12), εκ των οποίων μια άκυρη (σελ. 46),
το 1911 δεκαέξι (16), εκ των οποίων μια άκυρη (σελ. 174), μια ανυπόγραφ η (σελ. 175) και ένα Διανεμητή ριο (σελ. 179),
το 1912 εννέα (9), εκ των οποίων μια ανυπόγραφ η (σελ. 192), μια ακυρώθηκε (σελ. 201), μετά τη σύνταξη νέας (22.9.1913), και ένα Υιοθετήρι ο (σελ. 205),
το 1913 εννέα (9), εκ των οποίων μια άκυρη (σελ. 224), μια Εκτέλεση διαθήκης (σελ. 216) και ένα Υιοθετήρι ο (σελ. 221),
το 1914 τρεις (3),
το 1915 μια (1), με την οποία ακυρώθηκε παλαιότερ η (2.7.1893) και συντάχθηκ ε νέα,
Κατά τη διάρκεια της εξορίας των Τριγλιανώ ν συντάχθηκ αν, στην Προύσα, το 1916 τέσσερις (4), εκ των οποίων μια άκυρη (σελ. 239), το 1917 μια (1) που επικυρώθη κε από την Εφοροδημο γεροντία την 25.9.1919, το 1918 έξι (6), εκ των οποίων 2 ανυπόγραφ ες,
το 1919 δέκα (10), εκ των οποίων μια άκυρη, ένα Προικοσύμ φωνο (σελ. 252), ένα Δωρητήριο (σελ. 258) και ένα Υιοθετήρι ο (σελ. 262),
το 1920 δεκατέσσε ρις (14), εκ των οποίων μια ανυπόγραφ η (σελ. 275), και μια άκυρη (σελ. 290),
το 1921 δεκατρείς (13), εκ των οποίων δύο άκυρες (σελ. 298, 299), και
το 1922 πέντε (5).

Όπως αναφέρθηκ ε παραπάνω, στον Κώδικα Προικοσυμ φώνων της περιόδου 1877-1898 (424), έχουν καταχωρηθ εί 7 διαθήκες καθώς και ένα διανεμητή ριο (23.1.1895, σ. 229) της κτηματική ς περιουσία ς του Αριστερή Μπαρμπή, ο οποίος είχε αποβιώσει πριν από 12 χρόνια. Οι 7 διαθήκες αφορούν σε 3 άνδρες και 4 γυναίκες και σ’ αυτές περιλαμβά νεται η διαθήκη του Αναστασίο υ Τυμπανά, ο οποίος φέρεται ως ο κτηματίας με το μεγαλύτερ ο αριθμό κτημάτων, με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία των διαθηκών και διανεμητη ρίων.

Τα περιουσια κά στοιχεία που κληροδοτο ύνται στις διαθήκες είναι, κυρίως, ακίνητα, στα οποία περιλαμβά νεται, συνήθως, οικία ή τμήματά της, και, από τα κτήματα, ο μεγαλύτερ ος αριθμός είναι ελαιοκτήμ ατα και ακολουθού ν τα αμπέλια, οι μουριές, οι μπαχτσέδε ς και τα χωράφια, τα οποία, συνήθως, ήταν καλλιεργο ύμενες εκτάσεις που παρέμεινα ν χέρσες για κάποιο διάστημα. Σε μερικές περιπτώσε ις γίνεται διαχωρισμ ός των επίπλων και των σκευών που περιλαμβά νονται σε μια οικία και σε άλλο κληρονόμο διατίθεντ αι τα έπιπλα και σε άλλον τα σκεύη. Σε λίγες, επίσης, περιπτώσε ις αναφέροντ αι μαγαζιά και οικόπεδα σε ενορίες της Τρίγλιας και άλλου είδους βιοτεχνικ ές εγκαταστά σεις (ελαιοτριβ εία, αλευρόμυλ οι κλπ). Επίσης, σε λίγες περιπτώσε ις αναφέροντ αι χρηματικά ποσά που κληροδοτο ύνται σε κληρονόμο υς. Τέλος, μερικοί διαθέτες περιλάμβα ναν και τις Σχολές ή/και την Κοινότητα στους κληρονόμο υς τους, συνήθως, με τη διάθεση ενός κτήματος και σε μια περίπτωση ομολόγων (χρεωστικώ ν εγγράφων).

Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο που προκύπτει από τη μελέτη των διαθηκών, αλλά και άλλων δικαιοπρα κτικών εγγράφων, όπως υποσχετήρ ια, δωρητήρια, συμφωνητι κά κλπ, είναι η έντονη βούληση των ηλικιωμέν ων Χριστιανώ ν Τριγλιανώ ν να εξασφαλίσ ουν τη φροντίδα της τελευταία ς περιόδου της ζωής τους, αλλά και τα της κηδείας και των μνημοσύνω ν, μετά το θάνατό τους, διαθέτοντ ας ή/και παρέχοντα ς ακίνητα (συνήθως οικία) στους κληρονόμο υς και, γενικά, στους συμβαλλόμ ενους, με τα έγγραφα αυτά. Είναι χαρακτηρι στική η σχετική διατύπωση του διαθέτη «να με γηροκομήσ ουν και περιποιηθ ούν δεόντως μέχρι του θανάτου μου, πληρώσουν τα τυχόν παρουσιασ θησόμενα χρέη μου και εκτελέσωσ ι  τα της κηδείας μου και τα λοιπά χριστιανι κά χρέη».

Μία διαθήκη με σημαντική ιδιαιτερό τητα είναι αυτή της Μαρίας Δημητρίου Πεχλέ ή Διδύμου (7.10.1921, Κωδ. 426, σ. 304),  την οποία παραθέτω με την ορθογραφί α της, δεδομένου ότι αφενός δεν περιγράφε ται η περιουσία της αφετέρου είναι η μοναδική διαθήκη που ορίζει προστάτη της κληρονόμο υ κόρης της και διαχειρισ τή της περιουσία ς της και μάλιστα τον Χρυσόστομ ο, Μητροπολί τη Σμύρνης τότε, τον οποίο ονομάζει ανιψιό της: “Κληρονόμον της περιουσία ς μου αφίνω την θυγατέραν μου Ελένην Δημητρίου Παχλέ, κηδεμόναν δε και προστάτην της θυγατρός μου, μετά θάνατόν μου, διορίζω τον Σεβασμιώτ ατον Μητροπολί την κ. Χρυσόστομ ον, ανιψιόν μου, και εφ’ όσον ούτος είνε εν ζωή θα προστατεύ η την κόρη μου και θα διαχειρίζ εται την περιουσία ν μου, μετά δε τον θάνατον της θυγατρός μου και κληρονόμο υ μου, κληρονόμο ν ορίζω τον Σεβ. Μητροπολί την ανεψιόν μου Χρυσόστομ ον, μετά δε τον θάνατον αυτού, εάν μάλιστα συμβή πριν τον θάνατον της θυγατρός μου ορίζω όπως έρχονται εις κληρονομί αν της θυγατρός μου, οι εκ του νόμου κληρονόμο υ της συγγενική ς μου γραμής, ήτοι τα τέκνα του αδελφού μου Νικολάου και της αδελφής μου Καλιόπης, κατ’ ίσην μοίραν”.

Άλλη μια διαφορετι κή διαθήκη είναι αυτή του Χρήστου Βαμβακά του Σταυράκη (Κωδ 426, 3.1.1909, σ. 118, αρ. πράξης 58), κατοίκου ενορίας Αγ. Γεωργίου Κάτω, στην οποία, αμέσως μετά το όνομα του διαθέτη, αναγράφετ αι από τον Γραμματέα “«και φύλαξον ημάς από τα πονηρά βέλη του πονηρού τα καθ’ ημίν δολίως κινούμενα» κατ’ αίτησιν του διαθέτου”. Η διαθήκη αυτή περιέχει και άλλη μια ιδιαιτερό τητα, που φαίνεται ότι χαρακτηρί ζει το διαθέτη, ο οποίος ορίζει μεν ως κληρονόμο υς τη σύζυγό του Ζωγραφιά κα τα τέκνα του Αθανάσιο, Αναστάσιο και Ευγενία, αλλά στα κληρονομο ύμενα περιλαμβά νονται πολλά ομόλογα, δηλαδή έγγραφες ομολογίες συγχωριαν ών και κατοίκων άλλων γειτονικώ ν χωριών στους οποίους είχε δανείσει χρήματα. Συγκεκριμ ένα, αφήνει 1) στη σύζυγό του, εκτός των άλλων, α) ομόλογο 57 ΛΤ χρωστούμε νων από τον Αθανάσιο Αποστόλου, και β) ομόλογο 4,80 ΛΤ χρωστούμε νων από τον Αντώνιο Μαστρανέσ τη, 2) στο γιο του Αθανάσιο 6 ΛΤ και 100 γρ. χρωστούμε νων από τον Απόστολο Δ. Παλληκαρά με ομόλογο (σ.σ. ο Απόστολος είχε παντρευτε ί την 7.11.1897 την Ειρήνη Χριστοφόρ ου Μουμτζή), 3) στο γιο του Αναστάσιο α) όλες τις αλατισμέν ες ελιές αξίας 30 ΛΤ και β) κουκούλια ξηρά αξίας 20 ΛΤ, 4) στην κόρη του Ευγενία α) ομόλογο 3,70 ΛΤ χρωστούμε νων από τον Πάντζο Σουκαζή από το Γιαλιτσιφ λίκι, β) 7 ΛΤ τις οποίες οφείλει ο γαμπρός του Γεώργιος Κ. Πιστικός, 5) στη Σχολή δύο ομόλογα το μεν επ’ ονόματι Χρυσόστομ ου Β. Μαργαρίτη 6,30 ΛΤ, το δε επ’ ονόματι Ευστρατίο υ Μαυρουδή εξ Απολλωνιά δος 2,35 ΛΤ. Αυτή είναι η μοναδική διαθήκη στην οποία τα κληροδοτο ύμενα δεν είναι ακίνητα, εκτός της οικίας του διαθέτη, αλλά ομόλογα για χρήματα που είχε δανείσει σε τρίτους και δεν είχε εισπράξει πριν από τη σύνταξη της διαθήκης. Φαίνεται ότι αυτή ήταν η κύρια απασχόλησ ή του.

Στον Κώδικα Διαθηκών έχουν καταγραφε ί, επίσης,1) πέντε Υιοθετήρι α (σελ. 5, 135, 205 221, 262), ένα Διανεμητή ριο (σελ. 179), 2) μια εκτέλεση διαθήκης (σελ. 216) και 3) ένα Δωρητήριο (σελ. 258), το οποίο περιγράφε ται στην επόμενη παράγραφο . Μέχρι την 9.10.1916 οι διαθήκες ήταν ενάριθμες, αλλά στη συνέχεια η αρίθμηση σταμάτησε , ίσως επειδή κατά τη διάρκεια της εξορίας των Τριγλιανώ ν στην Προύσα (Ιούλιος 1915-Δεκέμβριος 1918) δεν είχε εκλεγεί Εφοροδημο γεροντία, αν και είχαν καταγραφε ί μερικές διαθήκες εκεί.

Ιδιαίτερη μνεία γίνεται για το δωρητήριο της 13/26 Μαρτίου 1919 (σελ. 258) του Σουλεϊμάν ογλού Σακίρ Εφέντη, εκ Θεσσαλονί κης, ο οποίος δήλωσε ενώπιον της Εφοροδημο γεροντίας ότι “διαμένει επί τέσσερα συνεχή έτη ενταύθα και έχει υποχρεώσε ις απέναντι της κοινότητο ς βασικώς, δωρείται αυτή το εις θέσιν Πλατανιές ευρισκόμε νον κτήμα του το παρά του Αλή Ούμπαση Οσμάν Αγά αγορασθέν και συνορεύον αφ’ ενός μετά του κ. Ανδρέου Καλαφάτη αφ’ ετέρου με το του κ. Σαϊτά Σακαλόγλο υ κάτωθεν με το του κ. Χατζή Βέη Χατζή Χαλήλ Εφέντη και συγκείμεν ον εξ εργατών οκτώ”.  Επισημαίν εται ότι 1) αυτό είναι το μοναδικό δωρητήριο και, γενικά, μια πράξη μωαμεθανο ύ πολίτη που έχει καταγραφε ί στον Κώδικα της Εφοροδημο γεροντίας της Τρίγλιας, 2) ο δωρητής έφυγε από τη Θεσσαλονί κη και εγκαταστά θηκε στην Τρίγλια το 1915, δηλαδή σε περίοδο σημαντικώ ν εξελίξεων στη Θεσσαλονί κη στην περίοδο του Α’ Παγκοσμίο υ πολέμου (Ιούλιος 1914-Νοέμβριος 1918), 3) τον Ιούλιο 1915 οι Τριγλιανο ί Χριστιανο ί εξορίστηκ αν στην Προύσα και 4) ο ίδιος δώρισε στην Κοινότητα ένα ακίνητο μετά την ήττα της Τουρκίας στον πόλεμο.

Σημειώνετ αι ότι τα δικαιοπρα κτικά έγγραφα που αφορούσαν σε μεταβιβάσ εις ακινήτων με διαθήκες, δωρητήρια, και υποσχετήρ ια φαίνεται ότι δεν ήταν υποχρεωτι κό να καταγραφο ύν και στον αρμόδιο κυβερνητι κό υπάλληλο που τηρούσε το αντίστοιχ ο μητρώο τίτλων ιδιοκτησί ας. Αντίθετα, στα πωλητήρια, που έχουν καταγραφε ί στον Κώδικα Πρακτικών (427), αναφέρετα ι η υποχρέωση του πωλητή να παραδώσει τον τίτλο ιδιοκτησί ας (σ.σ. tapu) στον αρμόδιο Κυβερνητι κό υπάλληλο (σ.σ. Κτηματολο γίου) με διατύπωση του τύπου «επιφυλασσόμενος να δώσω την ομολογίαν μου (αγίζ ικραρ) ενώπιον του Αραζή Μεμουρή" ή «υποσχόμεθα ότι εν πρώτη ευκαιρία δώσωμεν το Αγίζ ικράρ ενώπιον του Ταπού μεμουρού». (σ.σ. σχετικό λεξιλόγιο: aiz ikrar = ομολογία,  arazi memuri = υπεύθυνος γης, tapu = τίτλος ιδιοκτησί ας, tapu memuru = υπεύθυνος κτηματολο γίου)». Επίσης ότι, στη συντριπτι κή πλειοψηφί α των διαθηκών, δωρητηρίω ν, υποσχετηρ ίων κλπ δεν αναγράφετ αι η αξία του μεταβιβαζ όμενου ακινήτου, ενώ, αντίθετα, σε όλα τα πωλητήρια αναγράφετ αι η αξία του. Τέλος, σ’ αυτά τα δικαιοπρα κτικά έγγραφα δεν αναφέρετα ι κάποιο ποσό που έπρεπε να καταβληθε ί για τη σύνταξή τους, αλλά γνωρίζουμ ε ότι ο Γραμματέα ς και το αρμόδιο μέλος της Εφοροδημο γεροντίας για τα προικοσύμ φωνα και τις διαθήκες εισέπραττ αν ένα τέλος για την αντιγραφή τους στον Κώδικα.

Σε επόμενο άρθρο θα αναφερθού ν τα στοιχεία που προκύπτου ν, από τις διαθήκες, τα διανεμητή ρια και τα πωλητήρια, για τα τοπωνύμια των περιοχών γύρω από την Τρίγλια, στα οποία βρισκόντο υσαν τα κτήματα των Τριγλιανώ ν, το είδος της καλλιέργε ιας σε κάθε τοπωνύμιο, ο τρόπος περιγραφή ς των εμβαδών τους και η σύγκρισή τους με τις σημερινές μονάδες, οι Τριγλιανο ί με τα περισσότε ρα κτήματα κλπ.
« Τελευταία τροποποίηση: 19 Αύγουστος 2020, 08:36:59 πμ από Μάκης Αποστολάτος »