Αποστολέας Θέμα: Το γνωστό και το άγνωστο βιομηχανικό παρελθόν της Τρίγλιας.  (Αναγνώστηκε 136 φορές)

0 μέλη και 1 επισκέπτης διαβάζουν αυτό το θέμα.

Αποσυνδεδεμένος Μέλος Φόρουμ

  • Global Moderator
  • ****
  • Συγχαρητήρια
  • -Δώσατε: 0
  • -Λάβατε: 78
  • Μηνύματα: 262
  • Age: 72
  • Τόπος: Πάτρα
  • Επιβράβευση του μέλους απο : 88
  • Φύλο: Γυναίκα
  • Γονείς: Στράτος & Γεωργία Μυτιληναίου/ Πιστικίδου
Το γνωστό και το άγνωστο βιομηχανι κό παρελθόν της Τρίγλιας.


Η Τρίγλια. Τα κίτρινα αστεράκια σημειώνου ν τις 11 βιοτεχνίε ς και τις 2 φάμπρικες του χωριού (που εντοπίσαμ ε)

Η δημιουργί α εθνικιστι κών και επαναστατ ικών κινήσεων στην Οθωμανική Αυτοκρατο ρία τον 19ο αιώνα και η σχετική πίεση των Μεγάλων δυνάμεων, ανάγκασαν την Οθωμανική Αυτοκρατο ρία να δώσει περισσότε ρες ελευθερίε ς προς τους αλλόθρησκ ους υπηκόους της. Τα διάταγμα Χάτι-Σερίφ (1839) και Χάτι-Χουμαγιούν (1856), που όριζαν ίσα δικαιώματ α στους αλλόθρησκ ους έφεραν την άνθιση σε κάθε Χριστιανι κή πόλη και χωριό. Η εφαρμογή των κανόνων ισότητας μεταξύ όλων των υπηκόων είχε μεγάλη επίδραση στην ανάπτυξη της οικονομία ς και μετά την κωδικοποί ηση του εμπορικού δικαίου, ιδρύθηκαν τράπεζες και δόθηκε η δυνατότητ α εισαγωγής ευρωπαϊκώ ν κεφαλαίων .

Έτσι, από το τέλος του 19ου αιώνα μέχρι τον πρώτο διωγμό (1915) η Τρίγλια, με σκληρή δουλειά και πολλές φορές με την βοήθεια των ξενιτεμέν ων της παιδιών-ευεργετών, μεγαλούργ ησε. Έγιναν έργα υποδομής, άνθησε το εμπόριο, η βιομηχανί α και κτίστηκαν ωραία και μεγάλα σπίτια.

Την εποχή εκείνη, η κατοικημένη περιοχή του χωριού πρέπει να έφτανε περίπου μέχρι τη βρύση του Τσαού-τσεσμέ, στο Σεργί, όπως λεγότανε η περιοχή. Τα καινούργι α σπίτια και εργοστάσι α χτίστηκαν από κει και πάνω, προς το μοναστήρι των Πατέρων

Θα ακολουθήσ ουμε τώρα το Λάζαρο Βελισσάρη (από το βιβλίο του «Πορεία Ζωής») και θα πάμε μια βόλτα μαζί του. Ξεκινώντα ς από το μαγαζί-σπίτι τους στην Karacabey Cad, θα περάσουμε από το Τσαου Τσεσμέ και θα προχωρήσο υμε προς την Μονή των Πατέρων και το νέο Νεκροταφε ίο (κίτρινη γραμμή στο χάρτη).


Σεργί, Η «βιομηχανική περιοχή» της Τρίγλιας. Τα βέλη είναι εργοστάσι α/βιοτεχνίες

Αρχικά ας δούμε πώς ο Λάζαρος Βελισσάρη ς περιγράφε ι με τα παιδικά του μάτια τη βρύση «Πρώτα έβλεπες το Τσαού Τσεσμέ, μια βρύση μεγαλόπρε πη με δύο μπρούτζιν ους κρουνούς, μια μεγάλη λεκάνη όπου έπιναν τα ζώα, μια λεκάνη στρογγυλή, μαρμάρινη, σκαλισμέν η, βάθους 30 εκατοστών, μετά μια χαμηλή λεκάνη που έπλεναν ρούχα οι γυναίκες. Το ιππικό, πότιζε συγχρόνως 10 άλογα!».

Ακριβώς, στη πάνω πλευρά της βρύσης, κατά το τέλος του 19ου αιώνα, όπως μας πληροφορε ί η Άννα Γκικάδη-Καφόγλου «ο Βασίλης Ευθ. Γκικάδης χτίζει μια μεγάλη πἐτρινη αποθήκη ελαιών στην είσοδο της Τρίγλιας, στο Σεργί. Αγόραζε και αλάτιζε ελιές και σε συνεργασί α με τον οίκο του αδελφού του (Πλακωτάρη & Γκικάδη) στην Κωσταντιν ούπολη και τον Τσάπαρη στο Βουκουρέσ τι, έκανε εξαγωγές στους λιμένες της Ρουμανίας, της Ρωσίας και της Βουλγαρία ς» (η συνέχεια της ενδιαφερο υσας ζωής της οικογένει ας του Γκίκα (Γκικάδη), με Ηπειρώτικ η καταγωγή, στα Τριγλιανά Νέα, τεύχος 12, 1977). Το επιβλητικ ό παρουσιασ τικό του Βασίλη Γκικάδη, μας το περιγράφε ι ο ανηψιός του Σταύρος Βελισσάρη ς (Τριγλιανά Νέα, 31, 1981), «μου είχε κάνει εξαιρετικ ή εντύπωση το ωραίο παρουσιασ τικό και η βροντώδης φωνή του, που όταν μιλούσε, νόμιζα ότι μάλωνε τους πάντες και τα πάντα».


Τότε (φωτο του 1974)      και      Τώρα (φώτο του 1978)
Το εργοστάσι ο επεξεργασ ίας ελιών του Βασίλη Γκικάδη στο Σεργί.

Και συνεχίζει ο Λ. Βελισσάρη ς, «Μετά τον Τσαού Τσεσμέ έφτανες στο Σεργί, μια μικρή πλατεία με δύο κυπαρίσσι α, εδώ μαζεύοντα ν τα ζώα του χωριού για τον τσομπάνο. 100 μέτρα δεξιά ήταν ο


Ατμόμυλος Λυκούργου Τσάκωνα (Kamli Kahve Cad)

Πράγματι, στα 100 μέτρα από τη διασταύρω ση της Karacabey Cad με την Kamli Kahve Cad που ανεβαίνει προς το Καζίνο, είναι δύο εργοστάσι ακα κτίσματα. Το ένα γράφει 1896, στην πλευρά του που βρίσκεται στην Turan Sok. Δεν ξέρουμε όμως αν ήταν δυό διαφορετι κά εργοστασι α ή δύο κτίρια στο ίδιο συγκρότημ α. Αν κοιτάξουμ ε καλά από το ύψος της Turan Sok, που είναι πολύ ανηφορική, θα δούμε ότι το μισό οικοδομικ ό τετράγωνο 2260 (Τοπογραφι κό 2015) μοιάζει να ήταν ένας ενιαίος βιομηχανι κός χώρος (φωτο). Μια ερηπωμένη πρόσωψη βιομηχανι κού κτιρίου, πολύ όμορφα βαμένη σήμερα, βρίσκεται στην οδό Server Sok (φωτό). Ο δρόμος αυτός βγάζει στο Τσαούς Τσεσμέ, το κτίριο που σημιώνετα ι με το πορτοκαλί βελος, είναι το εργοστάσι ο του Γκικάδη που βρίσκεται δίπλα στη βρύση. Πάνω δεξιά της φωτο, τα δύο βελάκια, δεἰχνουν τα δύο εργαστάσι α στη Kamli Kahve Cad.


Πως άραγε να έμοιαζε ένας εργοστασι άρχης της εποχής εκείνης; Ο Σταύρος Βελισσάρη ς (Τριγλ Νέα 31, 1981) μας δίνει μια ωραία εικόνα του Λυκούργου Τσάκωνα, όπως τον θυμάται από τα παιδικά του χρόνια: είχε επιβλητικ ό παράστημα, τετράγωνη πατριαρχι κή γενειάδα, μπαστούνι με ασημένια λαβή και ένα τεράστιο φιλντισέν ιο κομπολόϊ. Σωστός αρχοντάθρ ωπος, που λέμε!

Συνεχίζου με ακολουθόν τας τον Λ. Βελισσάρη στο περπάτημα του : «Κατόπιν έβλεπες, στα δεξιά, ένα εργοστάσι ο με μια μεγάλη καμινάδα (φάμπρικα) (ήταν του Αναστάση Προύσαλη). Έβγαζε λάδι και αλεύρι και ήταν τελειότατ ο τότε (Τριγλ Νεα, 12, 1977) Απέναντι ήταν το σπίτι της θείας μου Μαριγώς Μουνταντώ νη, που στον κήπο είχε μια ανέμη, πάνω σε μια πλεκτή σιδερένια κολόνα για να βγάζει νερό για πότισμα». Είχε ένα ανεμόμυλο για ιδιωτική χρήση!


Το χαμηλό κτίριο , αριστερά ήταν το ελαιουργε ίο και το διόροφο κτίριο δεξιά, ήταν το σαπουνοπο ιείο. Ο χείμαρος περνάει ακριβώς πίσω από τα δύο κτίρια, όπου έριχναν όλα τα απόβλητα.
Ο Σταύρος Μαργαρίτη ς στα Τριγλιανά Νέα 12, 1977, μας δίνει τις εξής πληροφορί ες για το υπερσύγχρονο εργοστάσι ο του Αναστάση Προύσαλη: «Αυτό το εργοστάσι ο ήταν εξοπλισμέ νο με τα πιο σύγχρονα μηχανήματ α της εποχής. Εκτός από τις μηχανές του ελαιοτριβ είου, όπου έβγαζε χιλιάδες τόνους λάδι, σε συνέχεια είχε και σύγχρονο τμήμα αλευρόμυλ ου, που έβγαζε άλευρα, εκτός από πιτυρούχα έβγαζε και λευκό φαρίνα, διότι στην παλιά πατρίδα ο κόσμος δεν ζύμωνε, παρά αγόραζε ψωμί από τους φούρνους Η παραγωγή του εργοστασί ου από άλευρα και λάδι ήταν πολύ μεγάλη, την διοχέτευε δε ο Προύσαλης στο εμπόριο. Ερχότανε θυμάμαι αυτοκίνητ α μεγάλα φορτηγά (μπήρλες) και φόρτωναν άλευρα για την Προύσα και άλλα πάλι φόρτωναν λάδι και άλευρα και τα μετέφεραν στα Μουδανιά, επειδή ήταν εκεί η αποβάθρα (σκάλα) και σε συνέχεια τα φόρτωναν στην Κωνσταντι νούπολη, Θράκη και αλλού. Και έτσι αυτό το εργοστάσι ο τροφοδοτο ύσε σχεδόν όλη την περιοχή του νομού Προύσας από άλευρα και λάδι», (https://www.triglianoi.gr/index.php?topic=1788.0). Το 1930, οι Τούρκοι ιδιοκτήτε ς έκτισαν στο προαύλιο κοιτώνες για τους εργάτες, κουζίνα και τουαλέτες .

Το κτίριο αυτό έχει χαρακτηρι στεί σαν βιομηχανική κληρονομι ά και ορίστηκε διατηρητέο το 1981. Υπάρχει μελέτη που προτίνει να γίνει μουσείο λαδιού. Στην μεταπτυχι ακή της εργασία, το 2015, η Elif Acar BİLGİN με τίτλο . Παρατηρεί ότι κτίστηκε με τα σύγχρονα πρότυπα που υπήρχαν στη Μυτιλήνη και στο Αιγαίο, τα δε τα τούβλα είχαν έρθει κατ ευθείαν από την Μασσαλία-φέρουν σφραγίδα.

Τώρα γυρίζοντα ς προς τα πίσω και προχωρώντ ας στην αντίθετη κατεύθυνσ η, προς την θάλασσα, ακολουθού με και πάλι τον Λάζαρο Βελισσάρη που μας περιγράφε ι τη διαδρομή «Συνεχίζοντας υπήρχε η εκκλησία Παναγία (ο Άγιος Γιάννης, τώρα έχει κτιστεί το Δημαρχείο), μετά το Χοκιμάτι (Κυβερνείο-τώρα είναι ένα δημόσιο κτήριο), κατόπιν το εργοστάσιο του Χρήστου Χριστοφορ ίδη που έφτιαχνε γκαζόζες σε μπουκάλια με μπίλιες και τις πουλούσε στα μαγαζιά. Εκεί ήταν και η εκκλησία του Αϊ-Γιώργη (του κάτω), με το πάρκο και το Ηρώον (Cocuk Parki)». Το βιομηχανι κό κτίριο στη μέση της φωτογραφί ας, πρέπει να ήταν η βιοτεχνία του Χριστοφορ ίδη.


Η τριώροφη οικία του Βασ. Γκικάδη και δίπλα, η βιοτεχνία του Χρήστου. Χριστοφορ ίδη που έφτιαχνε γκαζόζες.

Κάτω στη παραλία, από πληροφορί ες που μου έδωσε η Μαίρη Κεχαγιόγλ ου-Φαφούτη, η οικογένει α του προπάππου της Λάζαρου Οξούζογλο υ (Ορφανίδη), είχε κάτω στη παραλία ένα λαδαριό (τώρα είναι η ταβέρνα του Χουσεΐν Καρά) και δίπλα ήταν το σπίτι τους. Απέναντι, στο εσωτερικό δρομάκι, το τριώροφο με τη καπνοδόχο που φαίνεται στη φωτογραφί α, ήταν σηροτροφείο, όπου σε όλο το κτίριο έκαναν κουκούλια .


Σηροτροφείο και Λαδαριό του Οξούζογλο υ (Ορφανίδη)

Υπάρχουν όμως και άλλα βιομηχανι κά κτίρια για τα οποία, δεν ξέρουμε ούτε τον ιδιοκτήτη ούτε τη χρήση τους. Παραθέτω τις φωτογραφί ες και περιγράφω την περιοχή που βρίσκοντα ι. Όποια πληροφορί α υπάρχει για αυτά, θα ήταν ευπρόσδεκ τη!

Μια και είμαστε στη παραλία, λίγο πιο πάνω δίπλα στο χαμάμ και πίσω από τον άγιο Στέφανο, υπάρχει ένα πολύ μεγάλο βιομηχανι κό κτίριο, ερειπωμέν ο τελείως. Καλύπτει όλο το μήκος του τετραγώνο υ μέχρι την Eski Pazar Cad.


Άγνωστος ιδιοκτήτη ς, το βάθος του κτιρίου φτάνει μέχρι τον Αγ. Στέφανο. Οδός Eski Pazar Cad., ο δρόμος, δίπλα στο χαμάμ που οδηγεί στη θάλασσα.

Αν από το παρκάκι, διασχίσου με την Iskele Cad και πάρουμε το στενό απέναντι, την Eski Hamam Sokak που ήταν το «Μικρό Χαμάμ», θα δούμε στην αρχή του δρόμου, ένα εκπληκτικ ό, ανακαινισ μένο κτίριο. Στη πόρτα έχει μια μικρή πινακίδα, δίπλα στη πόρτα, «Trilya, Εργαστήρι ο Καλὼν Τεχνών», τώρα είναι κλειστό και εγκαταλλε λημένο.


Θα τελειώσου με τη βόλτα μας πηγαίνοντ ας στο Μεϊντάνι. Παίρνουμε τον ανηφορικό δρόμο, πίσω από το καινούργι ο Τζαμί. Ο πρώτος δρόμος που θα συναντήσο υμε είναι η Akra Sokak. Βλέπουμε ένα μονώροφο κτίριο με ωραίο διάκοσμο με τούβλα γύρο από τα παράθυρα και την πόρτα. Δίπλα είναι ένα άλλο πέτρινο, ερειπωμέν ο κτίριο, μόνο ο μπροστινό ς τοίχος μένει. Από πίσω φαίνεται ένα ακόμα βιομηχανι κό κτίριο που η πρόσοψη του είναι στη Baki Cikmazi. Τρεις ακόμη βιομηχανι κοί χώροι, που δεν ξέρουμε τη χρήση αλλά ούτε και τους ιδιοκτήτε ς τους.


Στο οικοδ. τετράγωνο 2237 μεταξύ Akra Sok. & Baki Cikmazi, πίσω από το καινούργι ο τζαμί στο Μεϊντάνι


Τα τρία κίτρινα αστέρια ανάμεσα στην Akra Sok. & Baki Cikmazi, σημειώνου ν τα τρία εργοστάσι α.

Υπάρχουν αρκετές μικρότερε ς και αρκετά ερειπωμέν ες κατασκευέ ς που υποδηλούν βιοτεχνικ ές εγκαταστά σεις, όπως αποθήκες, χώροι επεξεργασ ίας ελαιών, κλπ. Αλλά δεν έχουμε κανένα στοιχείο.
Σε αντίθεση τώρα, ο Μάκης Αποστολάτ ος, από τις διαθήκες εντόπισε Ελαιομάγα ζα και ρακομάγαζ α, που περιμένου ν την επόμενη επίσκεψη μας στο χωριό για να τις εντοπίσου με.
Από τη μικρή αυτή αναφορά, στην περίοδο 1860 μέχρι το πρώτο διωγμό του 1915, διαπιστών ουμε ότι υπήρχε μια πραγματικ ή οικονομικ ή και οργανωτικ ή άνθηση στο χωριό. Την περίοδο αυτή έγιναν βιομηχανι κές/βιοτεχνικές εγκαταστά σεις, σημαντικά έργα υποδομής (https://www.triglianoi.gr/index.php?topic=1879.msg2884;topicseen#new). Κτίστηκαν νέες και μεγάλες εκκλησίες (οι Αγ Γεώργιος Άνω και Κάτω και η Μητρόπολη), το νέο σχολείο, το νεκροταφε ίο και το γυμναστήρ ιο (https://www.triglianoi.gr/index.php?board=74.0) και φυσικά οι νέες και μεγάλες κατοικίες .