Αποστολέας Θέμα: H ΕΓΓΕΙΟΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ ΣΤΗΝ ΤΡΙΓΛΙΑ ΣΤΑ ΤΕΛΗ ΤΟΥ 19ου ΜΕΧΡΙ ΤΟ 1922  (Αναγνώστηκε 200 φορές)

0 μέλη και 1 επισκέπτης διαβάζουν αυτό το θέμα.

Αποσυνδεδεμένος Μέλος Φόρουμ

  • Moderator
  • ***
  • Συγχαρητήρια
  • -Δώσατε: 11
  • -Λάβατε: 63
  • Μηνύματα: 142
  • Τόπος: Φιλοθέη
  • Επιβράβευση του μέλους απο : 63
  • Φύλο: Άντρας
Από τη διεξοδική μελέτη των τεσσάρων Κωδίκων της Τρίγλιας, που διασώθηκα ν και φυλάσσοντ αι στα Γενικά Αρχεία του Κράτους (ΓΑΚ), και, ειδικότερ α, από τις διαθήκες, τα προικοσύμ φωνα, τα διανεμητή ρια, τα πωλητήρια, τους συμβιβασμ ούς στη διανομή κτηματικώ ν περιουσιώ ν κ.α., στην περίοδο που καλύπτουν αυτοί οι Κώδικες (1877-1922) προκύπτου ν σημαντικά στοιχεία για την έγγειο ιδιοκτησί α (κτηματική περιουσία) των Τριγλιανώ ν, τα τοπωνύμια των περιοχών στα οποία βρισκόντο υσαν τα κτήματά τους, το είδος της καλλιέργε ιας σε κάθε τοποθεσία, τον τρόπο περιγραφή ς των εμβαδών τους και τη σύγκρισή τους με τις σημερινές μονάδες, τους Τριγλιανο ύς μεγαλοκτη ματίες, την αξία των ακινήτων (οικιών, οικοπέδων, κτημάτων) κ.α.

1. Τοπωνύμια-τοποθεσίες

Τα τοπωνύμια και οι τοποθεσίε ς της Τρίγλιας, μέσα στο χωριό και στην ευρύτερη περιφέρει ά της, έχουν καταγραφε ί στις μαρτυρίες των πληροφορη τών (Προφορική Παράδοση)  του Κέντρου Μικρασιατ ικών Σπουδών (ΚΜΣ) στη Νέα Τρίγλια το Σεπτέμβρι ο του 1960 (29.9.1960) και στη Ραφήνα το Νοέμβριο του 1960 (17.11.196 0). Πρόκειται για ένα εξαιρετικ ό και σημαντικό αρχείο, με το οποίο διασώθηκα ν πολλά στοιχεία της Τρίγλιας από πληροφορη τές που έζησαν εκεί πριν από το Μεγάλο Διωγμό του 1922.

Σε διαφορετι κά κεφάλαια αυτού του αρχείου καταγράφο νται οι ονομασίες τοποθεσιώ ν 1) των 9 βουνών, οροπεδίων, λόφων, πεδιάδων (Βαϊνού, Βουνό, Γούρνα, Κορακοφωλ ιά, Μελισσόπε τρα, Ντριβούνι, Τσαπημένη, Τσιτριπόν ι, Χρυσοποδι ά), 2) των 6 τοπωνυμίω ν κοντά στη θάλασσα (Ζίγρες, Καρουλού, Καπαντζά, Κρεμνά, Μπουντρού μι, Σκάλα), 3) των  7 εκκλησιών (Αι Γιάννης, Αι Γιώργης Επάνω, Αι Γιώργης Κάτω, Αι Δημήτρης, Παναγία-Μητρόπολη, Παντοβασί λισσα, Αγ. Επίσκεψις), 4) των παρεκκλησ ιών (Προφήτης Δανιήλ), 5) των εξωκλησιώ ν (Αι Θόδωρος), 6) των 4 μοναστηρι ών (Αι Γιάννη, Πατέρων, Αγ. Στεφάνου, Σωτήρος), και 7) των 58 τοπωνυμίω ν των τοποθεσιώ ν στην ευρύτερη περιφέρει α της Τρίγλιας: [Αγίου το Κελί, Αλώνια, Ασπρόγεια, Αι Βασίλης (Αι Βασίληδες), Αχούρια, Βασιλίτση δες, Γιάνικα, Αι Γιώργης, Γιολτζούκ ια, Γουρνίτσε ς, Ζυγάδια, Αι Θοδότες, Καλάμια, Καλεντέρι α, Καλιάγκοι, Καλντιρίμ ι, Καμάρα, Καμένος (Καμένοι), Καπλιό (Καπλιά), Καρετό (Καρετά), Κετέν ντερές, Κλαδερή (Κλαδερές), Κούκος, Κρύα Βρύση, Κουμιά, Λάμαρης (Λαμάρηδες), Λάσκαρη, Λιβάδια, Λόγγος, Μαλαφράς, Μαριές, Μαρμάρα, Μαυρόγεια, Μιχαλάκοι, Μπουλί (Μπουλιά), Μόνοικο (Μόνοικα), Αι Νικόλας, Ντεντέ, Ξερολίμνε ς, Παλαιοχώρ ι, Παφλαόνα (Παφλαόνες), Πηγαδίτσα, Πλατανιά (Πλατανιές), Πλιθοκόπι, (Πλιθοκόπι α), Ρυακιά, Σιγηνά, Σιφίδες, Σταυροπήδ ι, Σταυρός, Στέρνα, Αι Στεφανήδε ς, Στρίγκος, Συκαριές, Τουρλιά, Τρυπημένη (Τρυπημένε ς), Φαομόδι, Χωνεμένα, Ψαθινά], δηλαδή 86 συνολικά τοπωνύμια-τοποθεσίες. Στα αντίστοιχ α κεφάλαια αναφέροντ αι η ονομασία, η θέση και η απόσταση (ωριαία) καθενός από τις 86 συνολικά τοποθεσίε ς καθώς και μερικές χαρακτηρι στικές τους λεπτομέρε ιες.

Ο Απόστολος Τσίτερ (Τρίγλια του Κιανού Κόλπου, Θεσσαλονί κη 1979, σελ 30-31) περιγράφε ι 44 τοπωνύμια της Τρίγλιας με τη δική του σειρά:
Απαριθμίζω τα τοπωνύμια, βάζοντας κάποια σειρά από την παραλία, Αριστερά. για κείνον πού αντικρύζε ι την Τρίγλια:

Αη Σίδεροι (άπδ τήν Μονή Ίσηδώρου που υπήρχε), Σίσβες (Μονή Θεσβίτου Ηλιού), Αλισαΐος (Μονή Έλισαιέ), Καραβόπετ ρα. Μύτη, Σαλαχανάς (Σφαγεία), Καρουλού. Κορακοφωλ ηά, Άη Γιάννηδες (Μονή Αγίου Ιωάννου), Λόγγοι, Λαμάρηδες, Αη Γιώργηδες, Ρυακές, Καρετά, Του Λούτζογλη, Της Φρανσίας, Τό Σκυλάμπελ ο, Η Βαϊνού (από την Μοναχή του Μοναστηρι ού τής Παντοβασι λίσσης Εύδοκία Βαϊανή την όποια παντρεύτη κε στο έτος 897 ο Αυτοκράτο ρας τού Βυζαντίου Λέων ο 6ος ο Σοφός), Τα Χωνεμένα, Τα Λειβάδια, Τα Άητοκελλι ά (Αγίου τα κελλιά), Πλατανιές, Μπολονερό ς (πολλά νερά), Καλάμια, Καλιάγκοι, Στέρνες, Το Καζίνο τού Μοναστηρι ού, Τα Αλώνια, Οι Καμάρες (ερείπια), Παληοχώρι α (ερείπια), Αη Βασίληδες, Τα Γιάννικα, Η Πεφλαώνα (κάποιος αριστοκρά της παφλαγών είχε ίσως κτήμα), Μελισσόπε τρες, Αη Σφύριδοι (Αγίασμα Αγίου Σπυρίδονο ς), Η Σωτήρα (Μονή Σωτήρος), Χρυσοποδι ές, Πλιθοκόπι α, Ή Πατημασιά τού Έλληνα, Τα Αχούρια, Τα Ψαθινά, Το Μυλόβλακο (αυλάκι τού μύλου), Τα Μόνοικα (Μοναχικά κελλιά καλογήρων), Φαομόδια
”.

Η Ελένη Παπαδοπού λου επεξεργάσ τηκε το υλικό του αρχείου Προφορική ς Παράδοσης του ΚΜΣ  στην εργασία της “Τα τοπωνύμια της Τρίγλιας Βιθυνίας”, Αθήνα 1998, και προσθέτον τας μερικές τοποθεσία ς ακόμη από άλλες πηγές, όπως πχ 7 τοποθεσίε ς από τον Απ. Τσίτερ (Άγιοι Σίδεροι, Καραβόπετ ρα, Λούτζογλη, Μπολονερό ς, Σαλαχανάς, Σκυλάμπελ ο, Φραντσίας), 3 από τον Τρ. Ευαγγελίδ η (Αγία Μαρίνα, Παντοβασί λισσα, Πατουμιά του Έλληνα), 4 από σύγχρονου ς πληροφορη τές (‘Αγιος Ελισσαίος, Μυλόβλακο, Μύτη, Χαζενές) κλπ, αλλά και αγιάσματα, καζίνα (κέντρα διασκέδασ ης) και άλλα χαρακτηρι στικά σημεία της Τρίγλιας,  κατέγραψε 107 συνολικά τοποθεσίε ς μέσα στην Τρίγλια αλλά και στην ευρύτερη περιφέρει ά της και συγκεκριμ ένα: 1) Αγία Επίσκεψη, 2) Αγία Μαρίνα, 3) Αγία Παραμπολι νή,  4) Αγία Παρασκευή, 5) Αγία Σισβινή ή Σίσβη, 6) Αγία Σωτήρα, 7) Άγιοι Θεοδότες, 8 ) Άγιοι Σίδεροι, 9) Άγιος Βασίλειος, 10) Άγιος Γεώργιος, 11) Άγιος Γεώργιος ο επάνω, 12) Άγιος Γεώργιος ο κάτω, 13) Άγιος Δημήτριος, 14) Άγιος Ελισσαίος, 15) Άγιος Θεόδωρος, 16) Άγιος Ιωάννης, 17) Άγιος Νικόλαος, 18) Άγιος Σπυρίδων, 19) Άγιος Στέφανος, 20) Άγιος Τρύφων, 21) Αι Στεφανήδε ς, 22) Αϊτο κελλί, 23) Αλώνια, 24) Ασπρόγεια, 25) Αχούρια, 26) Βαϊνού, 27) Βασιλίτση δες, 28) Βουνό, 29) Γιάνικα, 30) Γιολτζούκ ια, 31) Γούρνα, 32) Γουρνίτσε ς, 33) Δήμα Καζίνο, 34) Ζυγάδια, 35) Ζίγρες, 36) Καλάμια, 37) Καλεντέρι α, 38) Καλιάγκοι, 39) Καλντιρίμ ι, 40) Καμάρα, 41) Καμένος, 42) Καπαντζάς, 43) Καπλιό, 44) Καραβόπετ ρα, 45) Καρετό, 46) Καρολού, 47) Κετέν Ντερές, 48) Κλαδερή, 49) Κορακοφωλ ιά, 50) Κούκος, 51) κουμιά, 52) Κρεμνά, 53) Κρύα Βρύση, 54) Λάμαρης, 55) Λάσκαρη, 56) Λιβάδια, 57) Λόγγος, 58) Λούτζογλη, 59) Μαλαφράς, 60) Μαριές, 61) Μαρμάρα, 62) Μαυρόγεια, 63) Μελισσόπε τρα, 64) Μιχαλάκοι, 65) Μοναστήρι των Πατέρων, 66) Μόνοικο, 67) Μπολονερό ς, 68) Μπουλί, 69) Μπουντρού μι, 70) Μυλόβλακο, 71) Μύτη, 72) Ντεντέ, 73) Ντριβούνι, 74) Ξερόλιμνε ς, 75) Παλαιοχώρ ι, 76) Παναγία, 77) Παντοβασί λισσα, 78) Πατουμιά του Έλληνα, 79) Πελεκητή, 80) Πεφλαόνα, 81) Πηγαδίτσα, 82) Πλατανιά, 83) Πλιθοκόπι, 84) Προφήτης Δανιήλ, 85) Ρυακιά, 86) Σαλαχανάς, 87) Σιγινά, 88) Σιφήδες, 89) Σκάλα, 90) Σκυλάμπελ ο, 91) Σουγγλωτέ ς, 92) Σταυροπήδ ι, 93) Σταυρός, 94) Στέρνα, 95) Στρίγος, 96) Συκαριές, 97) Τουρλιά, 98) Τρυπημένη, 99) Τσαπημένη, 100) Τσιτριπόν ι, 101) Φαομόδι, 102) Φελάκια, 103) Φραντσίας, 104) Χαζενές, 105) Χρυσοποδι ά, 106) Χωνεμένα, 107) Ψαθινά.

Στους τέσσερις Κώδικες της Τρίγλιας (Προικοσυμ φώνων 424 και 425, Διαθηκών 426) και Πρακτικών 427) έχουν καταχωρηθ εί δικαιοπρα κτικά έγγραφα (διαθήκες, διανεμητή ρια, πωλητήρια, συμβιβασμ οί στη διανομή κτηματική ς περιουσία ς) για ακίνητα που βρίσκοντα ι σε διάφορες τοποθεσίε ς είτε μέσα στην Τρίγλια είτε στην ευρύτερη περιφέρει α. Από την εργασία συστηματι κής καταγραφή ς όλων αυτών των δικαιοπρα κτικών εγγράφων, σε μορφή λογιστικώ ν φύλλων (Excel), εξαιρέθηκ αν τα προικοσύμ φωνα με το σκεπτικό ότι 1) σε όσες περιπτώσε ις αναφέρετα ι προικώο ακίνητο, αυτό αφορούσε, συνήθως, σε οικία ή τμήμα της, που βρίσκεται μέσα στην Τρίγλια, και 2) στις λίγες περιπτώσε ις που αναφέρετα ι προικώο κτήμα, αυτό δεν αποδίδει τη συνολική κτηματική περιουσία του συμβαλλομ ένου που το λαμβάνει. Από την εργασία αυτή προέκυψε ότι τα ακίνητα που αναφέροντ αι στα δικαιοπρα κτικά έγγραφα αφορούν 1) σε 10 τοποθεσίε ς μέσα στην Τρίγλια (Αγ. Γεώργιος Άνω, Αγ. Γεώργιος Κάτω, Αγ. Δημήτριος, Αγ. Ιωάννης,  Μητρόπολη, Παντοβασί λισσα, Σεργί, Παζάρι, Παραλία, Σύρτικο), 2) σε 85 τοποθεσίε ς στην ευρύτερη περιφέρει α της Τρίγλιας, 3) σε 3 γειτονικά χωριά και άλλη τοποθεσία (Αναχώρι, Ινκάγια, Τσιφλίκι και Ρεύμα Γιαλίτσι) και 4) μια οικία στην Προύσα. Οι 85 τοποθεσίε ς στην ευρύτερη περιφέρει α της Τρίγλιας, που αναφέροντ αι στους Κώδικες, είναι οι ακόλουθες και σε παρένθεση περιγράφε ται το είδος της καλλιέργε ιας που αναγράφετ αι στο έγγραφο για κάθε τοποθεσία και ο αριθμός των όμοιων κτημάτων σ’ αυτήν:

1 Αγ. Αθανάσιος (μουριές 1),
2 Αγ. Βασίλειος (ελαιόκτημ α 8, μπαχτσές 4, μουριές 4, κτήμα),
3 Αγ. Γεώργιος (ελαιόκτημ α 8, άμπελος, μπαχτσές)
4 Αγ. Θεοδότης (ελαιόκτημ α 5, μπαχτσές 3, χωράφι)
5 Αγ. Νικόλαος (ελαιόκτημ α 25)
6 Αγ. Παρασκευή (μπαχτσές 2)
7 Αγ. Στεφάνη (ελαιόκτημ α 2)
8 Αγ. Σπυρίδων (ελαιόκτημ α 21, μπαχτσές 1)
9 Αγ. Τρύφων (χωράφι 1)
10 Αγίου Κελί (ελαιοτόπι ο 2, μουριές 1, αμπέλι 1, μπαχτσές 1)
11 Αλή Πασά (χωράφι 1)
12 Αλώνια (ελαιόκτημ α 30, αμπέλι 3, μουριές 1, μπαχτσές 6)
13 Ασπρόγια (ελαιόκτημ α 18, αμπέλι 8, μπαχτσές 1)
14 Αχούρια (ελαιόκτημ α 1, αμπέλι 2)
15 Βαϊνού (ελαιόκτημ α 2)
16 Βασιλίτσι (ελαιόκτημ α 3)
17 Βουνό (ελαιόκτημ α 11, μπαχτσές 2, χωράφι 2)
18 Γιάννικα (ελαιόκτημ α 13, αγρός 1),
19 Γουρνίτσε ς/Γουρουνίτσες (ελαιόκτημ α 14, μπαχτσές 1)
20 Εβραίικα (ελαιόκτημ α 2)
21 Ζυγάδια (ελαιόκτημ α 3, μουριές 5, μπαχτσές 1, χωράφι 6)
22 Ζύγρα (χωράφι 2)
23 Θίσβη (ελαιόκτημ α 8 )
24 Ιτιά (μπαχτσές 2, χωράφι 2)
25 Κακονύχι (ελαιόκτημ α 1)
26 Καλάμι/Καλάμια (ελαιόκτημ α 9, μουριές 7, μπαχτσές 13)
27 Καλντιρίμ (ελαιόκτημ α 11, μπαχτσές 1)
28 Καλιάγγοι (ελαιόκτημ α 20)
29 Καμάρα (ελαιόκτημ α 5, μουριές 2, αμπέλι 1, μπαχτσές 2)
30 Καμμένος (ελαιόκτημ α 7, άμπελος 1, μπαχτσές 2)
31 Καπατζάς/Καπιτζής (ελαιόκτημ α 6, μπαχτσές 1, χωράφι 4, ανεμόμυλο ς 1)
32 Καπλιά (ελαιόκτημ α 3)
33 Καραμανή/Καραμανλή (ελαιόκτημ α 5 και μερικά με αμπέλι και μπαχτσέ, αμπέλι 1, μπαχτσές 1)
34 Κατέντερε (χωράφι κοιλών 6)
35 Κεραμίδα (ελαιόκτημ α 1)
36 Κήδεια (ελαιόκτημ α 3)
37 Κλαδερή (ελαιόκτημ α 5, αμπέλι 6, χωράφι 1)
38 Κουμί/Κουμέ (ελαιόκτημ α 18, μπαχτσές 2)
39 Κουρού-Τσεσμέ (ελαιόκτημ α 2, αμπέλι 1)
40 Κρεμνά (ελαιόκτημ α 16)
41 Κρύα Βρύση (αμπέλι 5, μπαχτσές 6, χωράφι 4, μουριές 3)
42 Κυδωνιές/Κούκος (ελαιόκτημ α 1)
43 Λάμαρη (ελαιόκτημ α 16, αμπέλι 4, μουριές 6, μπαχτσές 8 )
44 Λαρδοκόπο ς (ελαιόκτημ α 7)
45 Λάσκαρη (ελαιόκτημ α 1, αμπέλι 4, μπαχτσές 6)
46 Λειβάδια (ελαιόκτημ α 49)
47 Λόγγος/Λόγγοι (ελαιόκτημ α 7, μπαχτσές 2, χωράφι 1)
48 Λυκοφούσκ ια? (ελαιόκτημ α 1)
49 Μαλαθράς/Μαλαθράς (ελαιόκτημ α 14, αμπέλι 4, μπαχτσές 1 αγρός 1)
50 Μαριές (ελαιόκτημ α 34, αμπέλι 1, μουριές 1)
51 Μαρμάρα (ελαιόκτημ α 8 )
52 Μαυρόγια (ελαιόκτημ α 1, χωράφι 1)
53 Μελισσόπε τρα (ελαιόκτημ α 1)
54 Μιχαλάκος (ελαιόκτημ α 34, μουριές 1, χωράφι 1)
55 Μόνοικο/Μόνικο (ελαιόκτημ α 34, μπαχτσές 1)
56 Μπαλής (ελαιόκτημ α 5)
57 Μπήλια? (ελαιόκτημ α 1)
58 Μπολόνερο/Πολύνερο (μπαχτσές 1)
59 Μπουλί/Πουλί (ελαιόκτημ α 32)
60 Ξηρολίμνη (ελαιόκτημ α 5, μουριές 2)
61 Παλαιοχώρ ι/Παλιοχώρια (ελαιόκτημ α 35. άμπελος 2, μουριές 1, χωράφι 2)
62 Παφλαώνα/ Παφλαγόνα ( ελαιόκτημ α 10)
63 Πεταλίτης (ελαιόκτημ α 5, μπαχτσές 1)
64 Πηγαδίτσα (ελαιόκτημ α 18, αμπέλι 4, μουριές 1, μπαχτσές 2)
65 Πλατανιά (ελαιόκτημ α 16, μουριές 1, μπαχτσές 2)
66 Πλιθοκόπι (ελαιόκτημ α 2, μπαχτσές 3, οικόπεδο)
67 Προύσα (οικία)
68 Ρυακιά/Ρυακιές (ελαιόκτημ α 8, μουριές 2, μπαχτσές 2)
69 Σκάλα (ελαιόκτημ α 3)
70 Σκυλάμπελ ο/Μνήματα (ελαιόκτημ α 1)
71 Σταυροπήδ ι (ελαιόκτημ α 18, γήπεδο στην ενορία Αγ. Ιωάννου)
72 Σταυρός (ελαιόκτημ α 13, άμπελος 3, μουριές 2, μπαχτσές 1)
73 Στέρνα (ελαιόκτημ α 19, αμπέλι 2, μπαχτσές 1)
74 Στρίγος (ελαιόκτημ α 19, αμπέλι 2)
75 Συκαριά (ελαιόκτημ α 3)
76 Σωτήρα (ελαιόκτημ α 5, μπαχτσές 1)
77 Τριβούνι/Ντριβούνι (μουριές 2, μπαχτσές 1)
78 Τριγόνι (χωράφι2)
79 Τρυπημένη/Τρυπητή (ελαιόκτημ α 6, αμπέλι 3, μουριές 3, μπαχτσές 1)
80 Τσούκα (ελαιόκτημ α 2, μουριές 1)
81 Φαομόδι/Φαγομόδι (ελαιόκτημ α 6)
82 Χρυσοποδι ά (ελαιόκτημ α 18, αμπέλι 2)
83 Χωνεμένο/α (ελαιόκτημ α 10)
84 Χωράφια (ελαιόκτημ α 1)
85 Ψαθινά (ελαιόκτημ α 23, αμπέλι χέρσο 1, μουριές 2)
86 χωριό Αναχώρι (αλευρόμυλ ος 200 πήχεις)
87 χωριό Ινκάγια (αλευρόμυλ ος)
88 χωριό Τσιφλίκι (μπαχτσές 1)
89 Ρεύμα Γιαλίτσι (ελαιόκτημ α 1)

Είναι χαρακτηρι στικό ότι, στην πλειοψηφί α των τοποθεσιώ ν-τοπωνυμίων υπήρχαν ελαιοκτήμ ατα και σε μερικές ο αριθμός τους ήταν μεγάλος, όπως πχ στον Αγ. Νικόλαο 25, στον Αγ. Σπυρίδωνα 21, στα Αλώνια 30, στα Ασπρόγια 18, στους Καλιάγγου ς 20, στα Λειβάδια 49, στις Μαριές 34, στο Μιχαλάκο 34, στο Μόνοικο 34, στο Μπουλί 32, στο Παλαιοχώρ ι 35, στην Πηγαδίτσα 18, στο Σταυροπήδ ι 18, στη Στέρνα 19, στο Στρίγο 19 στη Χρυσοποδι ά 18 και στα Ψαθινά 23. Αντίθετα, τα κτήματα με μουριές δεν είναι πολλά, αν και γνωρίζουμ ε ότι η σηροτροφί α ήταν ένας βασικός πόρος της οικονομία ς της Τρίγλιας. Τοποθεσίε ς με αριθμό κτημάτων μουριάς μεγαλύτερ ο των τεσσάρων είναι λίγες και συγκεκριμ ένα στον Αγ. Βασίλειο 4, στα Ζυγάδια 5, Καλάμι 7 και Λάμαρη 6.

2. Τριγλιανο ί μεγαλοκτη ματίες

Στα τέλη του 19υ αιώνα και στις αρχές του 20ου υπήρχαν εύποροι Χριστιανο ί κάτοικοι της Τρίγλιας, οι οποίοι έκαναν περιουσίε ς ασχολούμε νοι με διάφορα επαγγέλμα τα, όπως καταγράφε ται στον Κώδικα Πρακτικών, πχ για τις περιπτώσε ις δανεισμού χρημάτων από ιδιώτες για την ολοκλήρωσ η των εργασιών του νέου Σχολείου. Στην παρούσα εργασία, όμως, εξετάζοντ αι οι Τριγλιανο ί που είχαν μεγάλη έγγειο ιδιοκτησί α (μεγαλοκτη ματίες) και είτε συνέταξαν διαθήκη είτε δεν συνέταξαν και οι κληρονόμο ι τους διένειμαν την ακίνητη και κινητή περιουσία τους. Όπως αναφέρθηκ ε ήδη σε προηγούμε νο άρθρο, στο διάστημα των 19,5 ετών , από 3.1.1903 έως 24.7.1922, καταγράφη καν μόνον 168 διαθήκες στον αντίστοιχ ο Κώδικα, γεγονός που αποδεικνύ ει ότι μικρός αριθμός Τριγλιανώ ν επέλεγε τη διαθήκη ως μέσο για τη διάθεση της περιουσία ς του.

Από την εργασία καταγραφή ς των διαθηκών και των διανεμητη ρίων κτηματικώ ν περιουσιώ ν στους Κώδικες 424 και 426 προέκυψαν σημαντικά στοιχεία σχετικά με τον αριθμό των ακινήτων αλλά και το είδος τους (οικίες, μαγαζιά, βιοτεχνικ ές εγκαταστά σεις, εργαστήρι α, κτήματα κλπ) που κατείχαν οι αντίστοιχ οι διαθέτες. Στα κτήματα σημαντικό ρόλο παίζει ο αριθμός αλλά και η έκτασή τους, η οποία καταγράφε ται, κυρίως, με αναφορά στον αριθμό δένδρων στα ελαιοκτήμ ατα και σε πολύ λίγες περιπτώσε ις με αναφορά σε στρέμματα ή σε αριθμό εργατών. Για το θέμα του τρόπου περιγραφή ς του εμβαδού ενός κτήματος και το συσχετισμ ό του με σύγχρονες μονάδες μέτρησης θα ασχοληθού με στην επόμενη ενότητα. Με βάση τις καταγεγρα μμένες διαθήκες και διανεμητή ρια, ο Αναστάσιο ς Τυμπανάς αναδεικνύ εται ως ο Τριγλιανό ς με το μεγαλύτερ ο αριθμό κτημάτων στην ευρύτερη περιφέρει α της Τρίγλιας, αλλά και με το μεγαλύτερ ο αριθμό δένδρων σε ορισμένα ελαιοκτήμ ατα. Από το ελαιοτριβ είο, τα ελαιομάγα ζα και το μεγάλο αριθμό ελαιοκτημ άτων, προκύπτει ότι η κύρια και βασική ασχολία του ήταν η καλλιέργε ια της ελιάς, η επεξεργασ ία της και το εμπόριο του ελαιολάδο υ. Για την επιλογή των υπόλοιπων «μεγαλοκτηματιών» της Τρίγλιας θεώρησα ότι, ο αριθμός των 10 κτημάτων είναι ένα λογικό και αντικειμε νικό κριτήριο, αν και σε μερικές περιπτώσε ις ο αριθμός των δένδρων στα ελαιοκτήμ ατα και, επομένως, το εμβαδόν των κτημάτων και η απόδοσή τους παίζει επίσης σημαντικό ρόλο. Για τον προσδιορι σμό του δικαιοπρα κτικού εγγράφου σε κάθε περίπτωση, χρησιμοπο ιούνται οι συντομογρ αφίες ΔΘΚ για τη διαθήκη και ΔΝΜ για το διανεμητή ριο. Με βάση αυτές τις παραδοχές προέκυψε ο ακόλουθος πίνακας «μεγαλοκτηματιών» της Τρίγλιας:

1 Αναστάσιο ς Τυμπανάς, ΔΘΚ         424, σ. 209, 26 ελαιοτριβ είο+ ελαιομάγα ζο+ ρακομάγαζ ο, οικόπεδο, 28 κτήματα, 2 αλευρόμυλ οι
2 Ιωακείμ Παπαδόπου λος-Καλλιπολίτης, ΔΘΚ 426, σ. 23, 19 οικία, ελαιομάγα ζο 2, 19 κτήματα
3 Ευθύμιος Βαρούτης, ΔΘΚ,          426, σ. 30, εργαστήρι ο με οικία, οικία, οικία με μαγαζί και 16 κτήματα
4 Ανάστα Παλληκαρά χήρα Λαζάρου, ΔΘΚ   426, σ. 272, 15 κτήματα 1 οικία, 1 μαγαζί 1 οικόπεδο (είχε κάνει διαθήκη και την 9/7/1911 Κωδ 426 σ 169 και έκανε νεώτερη 13/7/1922 Κωδ 426 σ. 310)
5 Κληρ. Ιορδάνου Χ’’Αναστασίου ΔΝΜ       427, σ. 348, 18 κτήματα
6 Αθηνά Βουγλίτση ΔΝΜ                  427, σ. 384, 14 κτήματα 1 οικία
7 Σταυράκης Λύρατζης, ΔΘΚ         426, σ. 232, 11, γήπεδο 2, οικία με μαγαζί, 10 ελαιοκτήμ ατα, μπαχτσές 2
8 Ιωάννης Σελαμετζό γλου, ΔΘΚ         426, σ. 245, οικία, 14 κτήματα
9 Δημήτριος Καρασάβας (Βαπόρης), ΔΘΚ   426, σ. 296, οικία με κήπο, 14 κτήματα
10 Σταυράκης Καλλιοντζ ής ΔΘΚ         426, σ. 245,  οικία με μπαχτσέ, 12 κτήματα
11 Λεωνίδας Ελιόγλου, ΔΘΚ         426, σ. 50, οικία, 12 κτήματα
12 Σταύρος Γιακουβάκ ης ΔΝΜ         427, σ. 169, 12 κτήματα
13 Ουρανία Θάνου ΔΘΚ                 426, σ. 265, οικία, οικόπεδο, 11 κτήματα
14 Ανάστα ΠαπάΔημητ ρίου χήρα Αλέκου, ΔΘΚ   426, σ. 33, οικία, 11 κτήματα
15 Ανάστα Καβουνίδη ΔΝΜ                 427, σ. 243, 11 κτήματα
16 Αναστάσιο ς Καλπάκης ΔΝΜ         427, σ. 154, οικία, 10 κτήματα
17 Τζιβάνης Φούντας, ΔΘΚ                 426, σ. 104, οικόπεδο, 9 κτήματα
18 Αλέξης και Ελένη Μαργαρίτη ΔΘΚ      426, σ. 307 και 309, οικία με μπαχτσέ, 9 κτήματα αλλά με μεγάλο αριθμό δένδρων στα ελαιοκτήμ ατα


3. Εμβαδά κτημάτων

Σε όλες σχεδόν τις διαθήκες τα κτήματα περιγράφο νται με τα όριά τους (συνοριάτε ς) και το είδος της καλλιέργε ιας (ελαιόκτημ α με αριθμό δένδρων, άμπελος, συκαμινεώ νας δηλαδή κτήμα με μουριές, μπαχτσές, χωράφι, χέρσο κλπ). Σε ελάχιστες περιπτώσε ις προσδιορί ζονται με τα σημεία του ορίζοντα. Ο διαθέτης δεν αναφέρει το εμβαδόν τους στα περισσότε ρα, αλλά δηλώνει «όσον εστί», ενώ σε λίγες περιπτώσε ις (κυρίως στις διαθήκες Αναστασίο υ Τυμπανά και Ιωακείμ Παπαδόπου λου) αναφέροντ αι, για τα ελαιοκτήμ ατα, ο αριθμός των δένδρων και είτε το εμβαδόν σε στρέμματα είτε ο αριθμός των εργατών που απαιτούντ αν για την φροντίδα τους. Με βάση αυτά τα δεδομένα, που προέρχοντ αι αφενός από διαφορετι κούς διαθέτες, σε διαφορετι κές χρονικές περιόδους (1893 η πρώτη και 1904 η δεύτερη), και για κτήματα σε διαφορετι κές θέσεις στην περιφέρει α της Τρίγλιας, επιχείρησ α να υπολογίσω τον αριθμό ελαιοδένδ ρων που αντιστοιχ ούν στο στρέμμα και να τον συγκρίνω με τα σημερινά δεδομένα. Εξαιρώντα ς μερικές ακραίες περιπτώσε ις από τους υπολογισμ ούς αυτούς, που δεν ταιριάζου ν με τις υπόλοιπες, προέκυψε Μέσος Όρος (ΜΟ) 27 δένδρων ανά στρέμμα, ο οποίος αντιστοιχ εί σε απαιτούμε νη επιφάνεια γης (6Χ6=) 36 τμ για κάθε ελαιόδενδ ρο. Η επιφάνεια αυτή για κάθε δένδρο συμπίπτει στις περισσότε ρες περιπτώσε ις των σημερινών ελαιώνων. Επομένως, ένα ελαιόκτημ α 60 δένδρων είχε εμβαδόν (60/27=) 2,22 στρεμ. περίπου και άλλο 200 δένδρων (200/27=) 7,4 στρέμματα περίπου, ανεξάρτητ α από το δηλωμένο στο έγγραφο, το οποίο δεν προέκυπτε, σίγουρα, από καταμέτρη ση τοπογράφο υ, αλλά από εκτίμηση του ιδιοκτήτη .

Αντίστοιχ η προσπάθει α έγινε και για τις περιπτώσε ις προσδιορι σμού του μεγέθους του κτήματος με βάση τον αριθμό των απαιτούμε νων εργατών. Από τα στοιχεία αυτά (αριθμός δένδρων προς αριθμό εργατών), προκύπτει ΜΟ (687/80=) 8,5875 δένδρα ανά εργάτη περίπου. Με το ΜΟ αυτό μπορούμε να υπολογίσο υμε πόσους εργάτες χρειάζετα ι ένα ελαιόκτημ α και από το συνδυασμό των δύο ΜΟ, προκύπτει ο συσχετισμ ός δένδρων, εργατών και εμβαδού ενός ελαιοκτήμ ατος.

4. Αξία ακινήτων (κτημάτων, οικιών, οικοπέδων)-νομισματικές μονάδες

Στα δικαιοπρα κτικά έγγραφα των προικοσυμ φώνων, διαθηκών, διανεμητη ρίων και δωρητηρίω ν δεν αναφέρετα ι η αξία του ακινήτου που περιγράφε ται αλλά στα πωλητήρια ήταν απαραίτητ η η αναγραφή της. Σημειώνετ αι ότι τα προικοσύμ φωνα και τα πωλητήρια έχουν καταχωρηθ εί ως αντίγραφα στους Κώδικες, δεδομένου ότι τα πρωτότυπα παραλάμβα ναν οι συμβαλλόμ ενοι. Αντίθετα, οι διαθήκες, τα διανεμητή ρια, οι συμβιβασμ οί στις διανομές περιουσια κών στοιχείων και τα δωρητήρια ήταν πράξεις που απαιτούσα ν το κύρος της Εφοροδημο γεροντίας και για το λόγο αυτό έχουν καταχωρηθ εί ως πρακτικά της στον αντίστοιχ ο Κώδικα.

Η συντριπτι κή πλειοψηφί α των πωλητηρίω ν έχει καταχωρηθ εί στον Κώδικα Πρακτικών (427) και εξ αυτών 1) τρία μόνο στην περίοδο 1903-1906, 2) πέντε την 17.8.1908 για την εξαγορά από την Κοινότητα οικοπέδων και οικιών Χριστιανώ ν Τριγλιανώ ν, προκειμέν ου να ανεγερθεί στον ευρύτερο χώρο το νέο Σχολείο,  3) ένα την 4.10.1909 για την πώληση ακαλλιέργ ητου ελαιοκτήμ ατος της Κοινότητο ς αντί 948 γροσίων, 4) ένα την 13.1.1913 για την πώληση από την Κοινότητα ενός ελαιοκτήμ ατος αντί 14 ΛΤ, που είχε δωρηθεί σ’ αυτήν με τη διαθήκη Π. Παντσή, και 5) τα περισσότε ρα (93) μετά την επιστροφή των Τριγλιανώ ν από την πρώτη εξορία τους στην Προύσα, δηλαδή από την αρχή του 1919 μέχρι τον Αύγουστο 1922.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το δεύτερο χρονικά πωλητήριο του Κώδικα Πρακτικών (427) καταχωρήθ ηκε την 3.2.1906 και αφορά στη μεταβίβασ η από τον Αναστάσιο και την Ευτέρπη Τατάβλαλη, το γένος Χριστ. Μώραλη, στη Φιλεκπαιδ ευτική Αδελφότητ α, του διώροφου κτιρίου, που βρισκόταν σε κεντρικό σημείο της Τρίγλιας, στην ενορία Μητροπόλε ως, δίπλα στο Κοινοτικό καφενείο “Κυψέλη” και είχε καφενείο στο ισόγειο και οικία στον όροφο. Η αξία της αγοραπωλη σίας ήταν 410 ΛΤ και για την αγορά αυτή η Αδελφότητ α είχε δανειστεί χρήματα από την Κοινότητα .

Οι πέντε αγοραπωλη σίες της 17.8.1908 (σελ. 57-58), για την ανέγερση του νέου Σχολείου, αφορούν σε δύο οικίες και τρία οικόπεδα, που βρισκόντο υσαν στην ίδια περιοχή της ενορίας Αγ. Δημητρίου . Συγκεκριμ ένα, η αξία 1) του οικοπέδου του Αναστασίο υ Ρέλια ήταν 6ΤΛ, 2) της οικίας της Βασιλικής Χριστοδού λου ήταν 45ΤΛ, 3) του οικοπέδου του Γεωργίου Πεπόνη ήταν 15ΤΛ, 4) του οικοπέδου Βουγλίτση ήταν 6ΤΛ και 5) της οικίας του Λυκούργου Τσάκωνα ήταν 160ΤΛ (η αγοραπωλη σία αυτή ακυρώθηκε γιατί η οικία δεν περιλήφθη κε τελικά στο χώρο που ανεγέρθηκ ε το νέο Σχολείο).  Παρατηρεί ται ότι οι αξίες των δύο από τα τρία οικόπεδα είναι ίδιες (6ΤΛ), ενώ του τρίτου είναι υπερδιπλά σια (15ΤΛ), που σημαίνει ότι είχε μεγαλύτερ η έκταση. Επίσης ότι, οι αξίες των δύο οικιών έχουν μεγάλη διαφορά, που σημαίνει ότι η δεύτερη θα είχε, μάλλον, διαφορές στο εμβαδόν του οικοπέδου και στους ορόφους.

Για τα πωλητήρια που συντάχθηκ αν από την αρχή του 1919 μέχρι τον Αύγουστο 1922 έχω αναρτήσει σχετικό άρθρο στο forum https://www.triglianoi.gr/index.php?topic=1876.0 . Οι αναγραφόμ ενες αξίες είναι, συνήθως, σε χάρτινες Οθωμανικέ ς λίρες, σε λίγες περιπτώσε ις (4) σε χρυσές και μια σε λίρες Αγγλίας. Σε 22 πωλητήρια της περιόδου από 30.1.1919 έως 24.2.1919 δεν αναγράφον ται στοιχεία προσδιορι σμού είτε του αριθμού των δένδρων είτε του εμβαδού του κτήματος, αλλά στα περισσότε ρα (από 24.2.1919 μέχρι τον Αύγουστο 1922) αναγράφετ αι τουλάχιστ ον ο αριθμός των δένδρων που περιλαμβά νονται σε κάθε μεταβιβαζ όμενο κτήμα. Πέντε (5) πωλητήρια, αυτής της περιόδου, αφορούν σε οικίες ή τμήματά τους και οι αξίες πώλησης είναι 1) 16.2.1920, σ. 316, οικία στην ενορία Αγ. Ιωάννου, 120ΤΛ, 2) 1.9.1920, σ. 336, οικία στην ενορία Αγ. Γεωργίου Κάτω, 100ΤΛ, 3) 11.1.1922, σ. 387, οικία στην ενορία Αγ. Ιωάννου, 150ΤΛ, 4) 30.5.1922, σ. 400, οικία στην ενορία Αγ. Γεωργίου Άνω, 250ΤΛ, και 5) 19.8.1922, σ. 408, ημίσεια οικία στην ενορία Αγ. Γεωργίου Κάτω, 300ΤΛ. Εκτός από τις αξίες των δύο οικιών στην ενορία Αγ. Ιωάννου (120ΤΛ και 150ΤΛ), οι υπόλοιπες δεν είναι άμεσα συγκρίσιμ ες μεταξύ τους, αφού δεν γνωρίζουμ ε τα στοιχεία των αντίστοιχ ων οικιών, όπως πχ όροφοι, εμβαδόν, περιεχόμε νο κλπ. Είναι χαρακτηρι στικό ότι η αξία της μιας οικίας στην ενορία Αγ. Γεωργίου Κάτω ήταν 100ΤΛ και η αντίστοιχ η της μισής στην ίδια ενορία 300ΤΛ. Στην ίδια περίοδο συντάχθηκ αν και πωλητήρια για οικόπεδα και, συγκεκριμ ένα: 1) την 20.9.1920, σ. 338, στην ενορία Αγ. Ιωάννου, αξίας 51ΤΛ, 2) την 26.10.192 0, σ. 345, στην ενορία Αγ. Γεωργίου Άνω, αξίας 45ΤΛ, και 3) την 29.3.1921, σ. 355, στην ενορία Μητροπόλε ως, αξίας 110ΤΛ. Οι αξίες των δύο πρώτων είναι σχεδόν ίδιες ενώ του τρίτου είναι διπλάσια, που σημαίνει ότι, εκτός από τη θέση, πρέπει να έχει παίξει ρόλο και το εμβαδόν του.

Συγκρίνον τας τις αξίες των οικιών και των οικοπέδων μεταξύ των χρονικών περιόδων αφενός του 1908 αφετέρου 1920-1922, παρατηρεί ται μια σημαντική αύξηση αξιών στη δεύτερη περίοδο, η οποία αποδίδετα ι, κυρίως, στον πληθωρισμ ό που ακολούθησ ε την ήττα της Τουρκίας το 1918.

Στα υπόλοιπα πωλητήρια, από 24.2.1919 μέχρι τον Αύγουστο 1922, στα οποία δηλώνεται η μεταβίβασ η κτήματος και αναγράφετ αι ο αντίστοιχ ος αριθμός δένδρων, υπολόγισα την αξία ενός δένδρου για κάθε πωλητήριο, με βάση τον αριθμό τους και τη συνολική αξία πώλησης του κτήματος. Παρατηρεί ται όμως ότι, η αξία ενός δένδρου διαφοροπο ιείται σημαντικά  στα αντίστοιχ α πωλητήρια και κυμαίνετα ι από 0,60ΤΛ (31.3.1919, σ. 268) έως 6ΤΛ (19.8.1919, σ. 288). Θεωρώ ότι, αυτή η μεγάλη διαφορά στην αξία ενός ελαιόδενδ ρου δεν μπορεί να δικαιολογ ηθεί από τη θέση του ελαιοκτήμ ατος ή την ηλικία του δένδρου ή το μέγεθος του κτήματος και το συνολικό αριθμό δένδρων (είναι χαρακτηρι στικό ότι στο ελαιόκτημ α με την ανώτατη αξία υπήρχαν 50 μόνον ελαιόδενδ ρα και το κτήμα πουλήθηκε 300ΤΛ). Οι πωλήσεις αυτές και ειδικά των περιπτώσε ων με χαμηλή αξία ανά ελαιόδενδ ρο θα πρέπει να επηρεάστη καν και από άλλους παράγοντε ς, όπως πχ είτε η εξόφληση δανειακών υποχρεώσε ων που δημιουργή θηκαν κατά την περίοδο της εξορίας των Χριστιανώ ν Τριγλιανώ ν στην Προύσα, είτε η ανάγκη άμεσης εκποίησης περιουσια κών στοιχείων (κτημάτων) για οικονομικ ούς και άλλους λόγους.

Για την κατανόηση των νομισματι κών μονάδων της εποχής εκείνης, θεωρώ αναγκαία την παράθεση σχετικών στοιχείων αφενός για την Οθωμανική λίρα (χάρτινη και χρυσή) και το γρόσι, που αναφέροντ αι σε πωλητήρια και σε όλες τις συναλλαγέ ς, αφετέρου για τα χρυσά νομίσματα παλαιότερ ης εποχής, τα οποία αναφέροντ αι στα προικοσύμ φωνα και με τα οποία οι γαμπροί προίκιζαν τις νύφες, ως αρραβώνα, και αυτές τα χρησιμοπο ιούσαν ως κοσμήματα (φλουριά), όπως το μετζίτι, ο μαχμουτιέ ς, το εικοσόφρα γκο και άλλα. Ο αριθμός των φλουριών που είχε κάθε γυναίκα ήταν αναμφισβή τητο δείγμα πλούτου και ευμάρειας της οικογένει ας. Ο οικονομικ ά εύρωστος πατέρας προίκιζε τη κόρη του και με μετρητά, εκτός από τα συνηθισμέ να προικιά.

Λίρα Οθωμανική (η) Νομισματι κή μονάδα της Οθωμανική ς Αυτοκρατο ρίας από το έτος 1844 έως το 1923. Αντικατέσ τησε το γρόσι, το οποίο εξακολούθ ησε να κυκλοφορε ί, και η ισοτιμία ήταν 100 γρόσια = 1 Οθωμανική λίρα. Επίσης, εξακολούθ ησε να χρησιμοπο ιείται και ο παράς, 40 παράδες = 1 γρόσι. Μεταξύ των ετών 1844 και 1881 η Οθωμανική λίρα ήταν ένα διμεταλλι κό πρότυπο όπου 1 λίρα = 6,61519 γραμμάρια καθαρού χρυσού = 99,8292 γραμμάρια καθαρό ασήμι. Το 1881, το χρυσό πρότυπο εκδόθηκε και συνεχίστη κε μέχρι το 1914. Στον Α ‘Παγκόσμιο Πόλεμο η Τουρκία ουσιαστικ ά παρεκκλίν ει από το χρυσό πρότυπο με τη χρυσή λίρα να αξίζει περίπου εννέα λίρες σε χαρτονομί σματα από τις αρχές του 1920.

Γρόσι (το) Οθωμανική νομισματι κή μονάδα στην οποία γίνονται όλες οι συναλλαγέ ς στα δικαιοπρα κτικά έγγραφα. Μια Οθωμανική λίρα = 100 γρόσια και 1 γρόσι = 40 παράδες.

Μεζίτη ή μετζίτι (το) (mecidiye ή mecit) Πρόκειται για νόμισμα το χρυσό αντιστοιχ ούσε σε μια χρυσή Οθωμανική λίρα και το ασημένιο 20 γροσίων, 1/5 της χρυσής Οθωμανική ς λίρας, κοπής επί σουλτάνου Μετζίτ (από τον οποίο έλαβε και την ονομασία του) και τέθηκε σε κυκλοφορί α το 1844.

Μαχμουτιές ή μαχμουτιέ δες (ο/οι) (mahmudiye) Νομισματι κή μονάδα της Οθωμανική ς Αυτοκρατο ρίας. Πρόκειται για χρυσό νόμισμα της εποχής του σουλτάνου Μαχμούτ Β’ (1808-1839) αξίας 36 γροσίων.

Εικοσόφραγκα (χρυσά) (τα) Νόμισμα σε χρυσό.

« Τελευταία τροποποίηση: 28 Αύγουστος 2020, 07:02:01 μμ από Μάκης Αποστολάτος »