ΚΑΠΕΛΟΠΟΙΟΙ- Καλπάκης, Φουντάς

[Στάθης Δημητρακός]

ΚΑΠΕΛΟΠΟΙΟΙ- Καλπάκης, Φουντάς

Καλπάκης

Το Τριγλιανό επώνυμο Καλπάκης προέρχεται από την τούρκικη λέξη kalpak = καλπάκι, είδος καπέλου χωρίς γύρο, σαν το φέσι ή σκούφος από μάλλινο ύφασμα(τσόχα) ή από δέρμα ή από γούνα.  Καλπάκης λεγόταν αυτός που έφτιαχνε καλπάκια, ο καπελοποιός. Επίσης οι καλπάκηδες,  με ειδικό καλούπι, καλουπώνανε (σιδερώνανε) τα φέσια.  

Φουντάς ή Φούντας

Φούντα λέγανε το κρεμαστάρι στην κορυφή του φεσιού. Η λέξη φούντα προέρχεται από τη ιταλική λέξη  funda (σφεντόνα, δίχτυ). Η φούντα είναι δέσμη φυσικών ή τεχνητών νημάτων που είναι ενωμένα στο ένα τους άκρο, αφήνοντας το  άλλο ελεύθερο. Η πιο πιθανή εκδοχή είναι ότι το Τριγλιανό  επώνυμο Φουντάς ή Φούντας προήλθε από το επάγγελμα του κατασκευαστή φουντών για τα φέσια.

■Στην ιστορική φωτογραφία που υπήρχε στα παλιότερα φύλλα των «Τριγλιανών Νέων», οι Τριγλιανοί που έκαναν περίπατο στο δημόσιο δρόμο πάνω από την πόλη, φορούσαν φράγκικα (ευρωπαϊκά ρούχα) και μάλιστα ο περιπατητής με το μπαστούνι φοράει ρεπούμπλικα, ο δεξιά του ψαθάκι και ο αριστερά του καλπάκι. Είναι η φωτογραφία που υπάρχει στην αρχική σελίδα της διαδικτυακής μας κοινότητας των  Τριγλιανών Απογόνων.

[/img]

Η ρεπούμπλικα είναι είδος ανδρικού καπέλου από χοντρό ύφασμα (κετσέ) και με γύρω.  Στα ιταλικά repubblica σημαίνει «δημοκρατία».Ίσως επειδή ζητωκραυγάζοντας «δημοκρατία», πετούσαν στον αέρα τέτοια καπέλα, σύμβολα αντιμοναρχικών επαναστάσεων.
Η τραγιάσκα, το είδος κασκέτου με γείσο που φορούν οι άνθρωποι της εργατικής τάξης, πήρε το όνομά της κατά τον ίδιο τρόπο περίπου όπως η ρεπούμπλικα. Στα ρουμάνικα traiasca σημαίνει «ζήτω», ζητωκραυγάζοντας πετούσαν το καπέλο στον αέρα.  
Το ψαθάκι είναι αντρικό ψάθινο καπέλο με στενό γύρο. Τα δροσερά  ψαθάκια  φορούσαν άνοιξη και καλοκαίρι.
Τελικά, στις αρχές του 20ου αιώνα, τα καλπάκια και τα φέσια τα αντικαταστάθηκαν με ρεπούμπλικες, ψαθάκια  και τραγιάσκες.

Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός.

Πηγές:
1.Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, ΑΠΘ, ΙΝΣ (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη), 1998.
2. «Τα οικογενειακά μας ονόματα»,Μανόλης Τριανταφυλλίδης, ΑΠΘ, ΙΝΣ (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη), Θεσσαλονίκη 1995
3.«Ελληνικό λεξικό»  Τεγόπουλος – Φυτράκης, Ελευθεροτυπία 1993
4. «Ελληνικά επώνυμα Τουρκικής προέλευσης» Δημήτρης Τομπαΐδης, Εκδόσεις Επικαιρότητα, Αθήνα 1990