ΠΥΡΙΤΙΔΟΠΟΙΟΣ- Μπαρούτης, Μπαμπαροξής

[Στάθης Δημητρακός]

ΠΥΡΙΤΙΔΟΠΟΙΟΣ –Μπαρούτης, Μπαμπαροξής.

Μπαρούτης

Το Τριγλιανό επώνυμο Μπαρούτης προέρχεται από την τούρκικη λέξη barut=μπαρούτι, που προήλθε από την ελληνική λέξη πυρίτις. Η πυρίτιδα (καθαρεύουσα: πυρίτις) κοινώς το  μπαρούτι ή η μπαρούτη, είναι η αρχαιότερη εκρηκτική ύλη, που αποτελεί μίγμα από άνθρακα, θειάφι(θείον)  και νίτρο. Η παρασκευή της μαύρης μπαρούτης βασίζεται στην κονιοποίηση και ανάμειξη των τριών συστατικών- νιτρικού καλίου, θείου και άνθρακα που προέρχεται από την καύση των ξύλων. Παραμένει άγνωστο το πότε και από ποιόν πρωτοδημιουργήθηκε. Στη βιβλιογραφία αναφέρεται ότι χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στην Κίνα και στις Ινδίες τον 12ο αιώνα. Αυτός που πρώτος επινόησε τη χρήση της πυρίτιδας στα όπλα είναι ο Γερμανός μοναχός Σβαρτς περί το 1330. Το μπαρούτι αναφλέγεται όταν χτυπηθεί με αρκετή δύναμη ή πάρει φωτιά. Το μπαρούτι είναι χρήσιμο για την εκτόξευση βλήματος από πυροβόλο όπλο, για ανατινάξεις και πυροτεχνήματα.
Η μαύρη πυρίτιδα, έφθασε μέχρι τις αρχές του 20ου  αιώνα  σε ευρεία χρήση.
Η άκαπνη πυρίτιδα,  είναι η ευρύτερα διαδεδομένη σήμερα πυρίτιδα και οφείλει το όνομά της στο βασικό της χαρακτηριστικό που, σε αντίθεση με τη μαύρη, δεν παράγει καπνό όταν καίγεται. Ανακαλύφθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα.   
Οι μπαρουτατζήδες ή μπαρούτηδες, οι πυριτιδοποιοί  φτιάχνανε από νίτρο, θειάφι και άνθρακα μπαρούτι. Στην Τρίγλια, οι μπαρούτηδες πουλούσαν μπαρούτι στους κυνηγούς για τα κυνηγετικά όπλα. Το Πάσχα τα παιδιά έκαναν «φυσεκλίκια» και αγόραζαν μπαρούτι.  Το δημοτικό τραγούδι λέει: : «δωσ' τους μπαρούτη περισσή και βόλια με τις χούφτες».

Μπαμπαροξής

O Nίκος Βασ. Mπαμπαροξής από τη Νέα Τρίγλια αναφέρει ότι το οικογενειακό όνομα (επώνυμο) είναι σύνθετο και προήλθε από τις λέξεις: ο μπαμπάς + ο μπαροξής. Το εξηγεί : «Πρόγονος των Μπαμπαροξήδων ήταν παπάς, αλλά έφτιαχνε και μπαρούτι,  ήταν μπαροξής ή  μπαρουξής ή μπαρουκτσής».  Baba στα τούρκικα σημαίνει μπαμπάς, πατήρ, παπάς. Μπαμπαϊδες λέγανε τους πατέρες.
Μπαροξής ή Μπαρουξής ή Μπαρουκτσής προέρχεται  από το τούρκικη λέξη barutcu που σημαίνει πυριτιδοποιός.

Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός.


Πηγές:
1.Δικαίος Β. Βαγιακάκος, Ιστορία Εικονογραφημένη, «Καταγωγή ονομάτων και τοπωνυμίων», αρ. τεύχους 253, Ιούλιος 1989.
2. Δημήτρης Τομπαΐδης, «Ελληνικά επώνυμα Τουρκικής προέλευσης», Εκδόσεις Επικαιρότητα, Αθήνα 1990.
3. « Ελληνικό λεξικό», Τεγόπουλος – Φυτράκης, Ελευθεροτυπία 1993.
4.«Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής», ΑΠΘ, ΙΝΣ (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη), Θεσσαλονίκη 1998.
5. Ν. Π. Ανδριώτης, «Ετυμολογικό λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής», ΑΠΘ, ΙΝΣ (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη), Θεσσαλονίκη 1995.
6. Εγκυκλοπαίδεια «Νέα Δομή».
7.Εγκυκλοπαίδεια «Υδρία».
8. «Νέον Επίτομον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν», Ελευθερουδάκης-
Αθήναι.
9. «Λεξικόν Ελληνο-τουρκικόν, Τουρκο-ελληνικόν», Μενέλαου Δημητριάδη, Εκδόσεις Κακουλίδη, 2001.
10.Περιοδικό«Δαυλός», «Η ελληνική γλώσσα τροφός της Τουρκικής», Κωνσταντίνος Καρμιράντζος, τεύχος 241, Ιανουάριος 2002.