ΣΟΦΙΑ ΓΙΑΡΕΝΗ – Μία αιωνόβια Τριγλιανή ραψωδός που ύμνησε Τρίγλια και Ραφήνα

[Παναγιώτης Στρούβελης]

ΣΟΦΙΑ ΓΙΑΡΕΝΗ – Μία αιωνόβια Τριγλιανή ραψωδός που ύμνησε την Τρίγλια και τη Ραφήνα

Ευχαριστώ την τοπική εφημερίδα 'Ανατολική Ακτή' που μου παραχώρησε το κυρίως κείμενο του άρθρου αυτού.

Καμιά φορά έστω κι αν μένεις μερικά χιλιόμετρα μόνο μακριά από τον τόπο σου τα νέα από εκεί δεν τα μαθαίνεις τόσο εύκολα, καλά ή κακά ότι κι αν είναι αυτά.   Μεγαλώνοντας στην γειτονιά μου σε πολύ μικρή ηλικία, είχα την χαρά να ακούσουν τα αυτιά μου μερικές μεγάλες γυναίκες – γιαγιάδες, να μιλάνε την Τριγλιανή διάλεκτο των προγόνων μας, αλλά θυμάμαι μία ιδιαίτερα γιατί από τα χέρια της έτυχε να αγοράσω τότε, την πρώτη παιδική λιχουδιά, μία ζαχαρωτή καραμέλα τσάρλεστον, (συχνά πυκνά τις συναντάμε ακόμα), δίνοντας μια πεντάρα. Ήταν η κυρά Σοφία με τον μπάρμπα Χρυσόστομο που είχαν το ψιλικατζίδικο λίγα μέτρα μακριά από το πατρικό μου. Τα χρόνια πέρασαν μεγαλώσαμε – χαθήκαμε και λιγάκι από την παλιά γειτονιά, άλλαξε ο τρόπος ζωής μας, αλλά εγώ πάντα φρόντιζα έστω να διαβάζω τα νέα για την τελευταία τριγλιανή της γειτονιάς μου. Μάλιστα με θαυμασμό αφού σε μεγάλη ηλικία κατόρθωσε να μας αφήσει και ένα λογοτεχνικό έργο για να θυμόμαστε εμείς οι απόγονοι τους την καταγωγή μας, αλλά και τις κακουχίες που πέρασαν. Σας παραθέτω πάρα κάτω τον  Αποχαιρετιστήριο λόγο, που διαβάστηκε στον Ιερό Ναό της «Παντοβασίλισσας» στις 11.10.2007 από το δάσκαλο – λογοτέχνη Αριστοτέλη Παπανικολάου.

ΣΟΦΙΑ ΓΙΑΡΕΝΗ – Μία αιωνόβια Τριγλιανή ραψωδός που ύμνησε την Τρίγλια και τη Ραφήνα

«Γεννήθηκα στην Τρίγλια της Βιθυνίας το 1908», μας λέει στο βιβλίο της «Η ιστορία μου» η Σοφία Γιαρένη, που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί σαν ένα αριστούργημα λογοτεχνικής αφήγησης.
Σ' αυτό το βιβλίο που είναι και το πρώτο της βιβλίο μπορεί κανείς να αφουγκραστεί το χάϊδεμα της θάλασσας στα αγαπημένα ακρογιάλια της Τρίγλιας, μπορεί κανείς να θαυμάσει και να ξαναζωντανέψει στην ψυχή του τα σπίτια του «Κάτω Μαχαλά», μπορεί κανείς να ξανακούσει τις κατανυκτικές μελωδίες στην πανέμορφη εκκλησία της «Παντοβασίλισσας», μπορεί κανείς να αναπαραστήσει τις σεβάσμιες μορφές των Δασκάλων που δίδασκαν στο καταπληκτικό εκείνο Σχολειό.
Ακόμη, μπορεί να απλώσει τη ματιά του στις όμορφες Τριγλιανές, που φορώντας τα «καλά τους ρούχα τις Κυριακές» πήγαιναν με όλη την οικογένεια στην εκκλησία για να παρακολουθήσουν τη Θεία Λειτουργία, κι έπειτα γύριζαν τους μαχαλάδες και τις γειτονιές και ξετρέλαιναν με τα γέλια και τις χαρές του κάποιους νέους που κρυφοκοίταζαν τις λυγερές κορμοστασιές τους και το ανάλαφρο περπάτημα ...  «Όσο ζούσαμε στην Τρίγλια είμασταν ευτυχισμένοι.  Ποτέ τίποτα δεν μας έλειψε.  Τα σπίτια μας, όπως έλεγε η μαμά μου, ήταν γεμάτα.  Αρχοντικά, πλούσια.  Ζούσαμε καλά.  Δεν μας έλειπε τίποτα.  Υπερήφανοι, νοικοκυραίοι, όλοι οι Τριγλιανοί, ζούσαν ειρηνικά και αδελφωμένα.

 Αγαπημένοι ήταν και με τους λίγους Τούρκους που ζούσαν στην πόλη μας.  Η περιοχή ήταν εύφορη.  Καταπράσινα περβόλια, λουλούδια στα παράθυρα με τους ωραίους, άσπρους μπερντέδες, τα τακίμια τα ωραία, τα γιορτινά τους ρούχα ...  Το σπίτι μας ήτανε τριώροφο, είχε πόρτες σε δύο δρόμους, τον απάνω Κατσούρη και τον κάτω προς τον Προφήτη.  
Στα επάνω πατώματα ανεβαίναμε με ξύλινες σκάλες φαρδιές που τις τρίβαμε με κελεροπέτσι για να γυαλίζουνε.  Έτσι ήταν πάντα καθαρές και παίρνανε το χρώμα του σανιδιού τους σαν το φλουρί το κίτρινο.  
Στο πρώτο πάτωμα, στο ισόγειο, ήταν τα μουσάνταρα που βάζανε τις σοδιές τους.  Άλλο δωμάτιο είχαν για τα φρούτα και τους καρπούς.  Εκεί κρεμούσανε τις αρμαθιές τα φιρίκια, τα κυδώνια που μυρίζανε ωραία.  Σ' άλλο δωμάτιο βάζανε τα εργαλεία τους και το γαϊδούρι.  
Στο μεσαίο πάτωμα φυλάγανε τα κουκούλια ...Στο τρίτο πάτωμα, απάνω, έμενε η οικογένειά μας.  Απ' όσο θυμάμαι ήταν εκεί η κουζίνα, η τραπεζαρία και οι κρεβατοκάμαρες.  
Εκεί ζούσαμε τον περισσότερο καιρό εγώ με τις αδελφές μου...  Κοιμόμασταν νωρίς το βράδυ.  Όταν ερχότανε ο πατέρας μας, μας έβρισκε στο κρεβάτι και μας φιλούσε.Αυτό ήταν το σπίτι μας.  Γύρω – γύρω είχε αυλή.  Εκεί ήταν το κατόχι και το μουλπάκι που πλένανε, μαγειρεύανε, βάζανε το καζάνι.  Εκεί κάναμε τα ρετσέλια μας και τα πετιμέζια μας.  
Εκεί η μητέρα μου έκανε τη μπουγάδα της και έπλενε τα ρούχα με σαπούνι και αλισίβα ...Σ' αυτό το σπίτι γεννήθηκα και είδα για πρώτη φορά το φως του ήλιου το 1908.  Το χώμα που πάτησα της Τρίγλιας το πόνεσα και το αγάπησα πολύ...»

Η Σοφία Γιαρένη βραβεύτηκε για το λογοτεχνικό της έργο από την Ακαδημία Αθηνών, μια και τα βιβλία της «Η ιστορία μου, 1984» και «Αναμνήσεις από την Τρίγλια και τη Ραφήνα, 1985» αφηγούνται τη ζωή της στην αγαπημένη της Τρίγλια της Βιθυνίας, το διωγμό του 1922 και την προσφυγιά της στη Ραιδεστό, Σπέτσες, Αθήνα και την τελική εγκατάσταση της οικογένειας το 1925 στη Ραφήνα.«Και ξαφνικά όλα τελείωσαν.  
Ήταν το ζεστό απόγευμα του Αυγούστου του 1922 όταν μάθαμε πως ο ελληνικός στρατός υποχωρούσε.  Λίγες μέρες αργότερα τα κακά μαντάτα μεγάλωσαν.  Όλοι έφευγαν.  Οι Τούρκοι άρχισαν να γυρίζουν και να καταδιώκουν του Έλληνες όπου τους έβρισκαν.  

Τρόμος και φόβος μας έπιασε.  Αρχίσαμε να φεύγουμε.  
Τότε ήρθε το πλοίο του Φίλιππα Καβουνίδη η «Τρίγλια» και μας πήρε.  
Ας είναι η ψυχή του αναπαυμένη.  Ο ευεργέτης μας και συμπατριώτης μας αυτός έσωσε τότε τον κόσμο.  
Το τι γινότανε στο λιμάνι δεν περιγράφεται.  Ο πανικός και ο φόβος μας είχε καταλάβει.  Η μάνα έχανε το παιδί και το παιδί τη μάνα.  Πεινασμένοι, νηστικοί μ' ένα ντέγκι στη μασχάλη μπαίναμε όπου βρίσκαμε.  Λίγα πράγματα πήραμε μαζί μας.  Πολλοί τότε χαθήκανε.  Άλλοι πέσανε στη θάλασσα και πνιγήκανε.  Πολλά κορίτσια πέσανε στα χέρια των Τούρκων και χάθηκαν.  Άλλα τα στείλαμε στην Πόλη για να τα σώσουμε.  Μαζί του πήγε και η μεγαλύτερή μου αδελφή η Κατίνα, που φορούσε ακόμα τη μπλε ποδιά του σχολείου.Στο καράβι που μπήκαμε, ήμασταν ο ένας επάνω στον άλλο.  Δίψα, πείνα, αρρώστια, καημός και πόνος.  Μ' όλο τον καημό της προσφυγιάς πήραμε μαζί μας και την εικόνα της Παναγιάς της Παντοβασίλισσας από την εκκλησιά μας.  
Το καράβι ύστερα από ένα δύσκολο ταξίδι έπιασε την Τένεδο.  Εκεί κατεβήκανε αρκετοί.  Μετά το πλοίο έφτασε στη Ραιδεστό, όπου κατεβήκαμε όλοι.  Εκεί μείναμε για λίγες μέρες.  Υποφέραμε πολύ.  Δεν είχαμε που να κοιμηθούμε.  
Με το φθινόπωρο άρχισαν οι κακοκαιρίες και οι βροχές.  Πεινούσαμε, δεν είχαμε ρούχα, σκεπάσματα, φάρμακα.  Μας έβαλαν να κοιμούμαστε μέσα σε στάβλους, μαζί με τ' αλόγατα, για να γλιτώσουμε το κρύο και τη βροχή.  
Ο Θεός όμως μας αγαπούσε.  Έκανε και καμιά λιακάδα.  Τότε βγαίναμε σαν τα σαλιγκάρια και ψάχναμε για τροφή...»Τη Σοφία Γιαρένη τη γνώρισα μέσα από τα βιβλία της και αισθάνθηκα ως άνθρωπος και ως συγγραφέας να πλημμυρίζει την ψυχή μου μια υπερηφάνεια γι' αυτή τη θαυμάσια γυναίκα, την Τριγλιανή κόρη που άρχισε να γράφει σε μία ηλικία, όπου άλλοι έχουν καταθέσει τα όπλα και δεν αγωνίζονται πλέον κι ούτε περιμένουν από τη ζωή τους κάτι σημαντικό!

Η Σοφία Γιαρένη κινούμενη ανάμεσα στο πάθος και στο όνειρο κι έχοντας ως όπλο της τα βιώματα και τις αναμνήσεις από την αγαπημένη της Τρίγλια κι από την μετέπειτα ζωή της στην Ελλάδα και με την αδάμαστη θέληση και πείσμα κατόρθωσε να φτάσει και να αγγίξει το λογοτεχνικό θαύμα, συγγράφοντας έξι βιβλία:
«Η ιστορία μου, 1984»
«Αναμνήσεις από την Τρίγλια και τη Ραφήνα, 1985»
«Της ζωής ο λαβύρινθος, 1989»
«Της αγάπης και της προσφυγιάς, 1994»
«Της Μικράς Ασίας, της Τρίγλιας και της προσφυγιάς, 1999»
«Ιστορία της ζωής μου από την Ελλάδα και την Τρίγλια της Μικράς Ασίας, 2001»
Η ελληνική πολιτεία μέσω του Υπουργείου Πολιτισμού, όπου υπάγονται οι συγγραφείς, τιμώντας το λογοτεχνικό της έργο, της απέδιδε μηνιαία τιμητική σύνταξη, κάτι που μόνο ελάχιστοι μεγάλοι και καταξιωμένοι λογοτέχνες μπορούν να απολαμβάνουν.

Θεωρώ τον εαυτό μου πολύ τυχερό και πολύ κερδισμένο γιατί μέσα από τη γνωριμία μου με τη Σοφία Γιαρένη και το λογοτεχνικό της έργο, αισθάνθηκα να γίνεται μέσα μου μία δραματική αλλαγή καθώς ανακάλυπτα πως οπλιζόμουν και εγώ από την ατέλειωτη επιμονή της, το πείσμα της, την αδάμαστη θέληση και σθένος για την Τέχνη, τη Ζωή, τη Δημιουργία, την πνευματική Προσφορά.
Μέσα από το παράδειγμά της έγινα περισσότερο ρεαλιστικός, καθώς σταμάτησα πλέον να αναζητώ την αναγνώριση και τη δικαίωσή μου σ' όλα εκείνα που δηλητηριάζουν τη ζωή μας, καθώς πλησίασα περισσότερο τους συνανθρώπους μου, τους συναδέλφους μου, τους μαθητές μου, καθώς ανακάλυπτα πως γινόμουν περισσότερο άνθρωπος...
Μέσα από τα βιβλία της άρχισα κι εγώ να αγαπώ την Τρίγλια, την ευλογημένη γωνιά της Μικρασιατικής γης, την Τρίγλια των Τριγλιανών, την Τρίγλια των Ραφηνιωτών, την Τρίγλια με τα περιβόλια και τις ελιές, με τα τρεχούμενα νερά, με τον Τριγλιανό πατέρα της Σοφίας Γιαρένη που φιλούσε τα παιδιά του ένα – ένα, όταν γύριζε το σούρουπο από τους μπαξέδες και εκείνα τον περίμεναν στο κρεβάτι τους γεμάτα από αγάπη...

Πηγή: http://www.an-attiki.gr/