ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ: Ο Μαρμαρωμένος Βασιλιάς και η Κόκκινη Μηλιά.

[Στάθης Δημητρακός]

«Ο  ΜΑΡΜΑΡΩΜΕΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΑΣ» και « Η ΚΟΚΚΙΝΗ ΜΗΛΙΑ»

Άκουγα παιδί από τους παλιούς Τριγλιανούς και τις Τριγλιανές της Ραφήνας και από τον πατέρα μου που ήταν νεότερος, έτσι σαν παραμύθι, για τον «Μαρμαρωμένο Βασιλιά» που θα πάρει πίσω την «Πόλη και την Αγιά Σοφιά» και θα διώξει τους Τούρκους στην «Κόκκινη Μηλιά».  Έχουν φθάσει ακόμα και ως τις ημέρες μας οι παραδόσεις για τον «Μαρμαρωμένο βασιλιά» και την «Κόκκινη Μηλιά». Οι παραδόσεις λένε ότι ο «Μαρμαρωμένος Βασιλιάς» θα σηκωθεί, θα οδηγήσει νικηφόρα το στρατό και θα διώξει τους Τούρκους στην «Κόκκινη Μηλιά».

Ο μεγάλος λαογράφος Νικόλαος Γ. Πολίτης γράφει στο βιβλίο του «Παραδόσεις», Τόμος Α, 33, σελ.22 για τον «Μαρμαρωμένο βασιλιά».

  Ο Μαρμαρωμένος Βασιλιάς

«Όταν ήρθε η ώρα να τουρκέψει η Πόλη και μπήκαν μέσα οι Τούρκοι, έτρεξε ο βασιλιάς μας καβάλα  στ' αλογό του να τους εμποδίσει. Ήταν πλήθος αρίφνητο η Τουρκιά,  χιλιάδες  τον έβαλαν στην μέση κι εκείνος χτυπούσε κι έκοβε αδιάκοπα με το σπαθί του. Τότε σκοτώθη τ' αλογό του κι έπεσε κι αυτός.  Κι εκεί που ένας αράπης σήκωσε το σπαθί του να χτυπήσει το βασιλιά, ήρθε άγγελος Κυρίου και τον άρπαξε και τον πήγε σε μια σπηλιά, βαθιά στη γη κοντά στη Χρυσόπορτα.
Εκεί  μένει  μαρμαρωμένος ο βασιλιάς, και καρτερεί να' ρθει πάλι ο άγγελος να τον σηκώσει. Οι Τούρκοι το ξέρουν αυτό,  μα δεν μπορούν να βρούν τη σπηλιά που είναι ο βασιλιάς, γι' αυτό έχτισαν την πόρτα που ηξέυρουν πως απ΄αυτή θα έμπει ο βασιλιάς για να τους πάρει πίσω την Πόλη. Μα όταν είναι τι θέλημα του Θεού, θα κατέβει ο άγγελος στην σπηλιά και θα τον ξεμαμαρμαρώσει, και θα του δώσει στο χέρι πάλι το σπαθί του που είχε στη μάχη. Και θα σηκωθεί ο βασιλιάς και θα μπει στην Πόλη από την Χρυσόπορτα και κυνηγόντας με τα φουσάτα του τους Τούρκους, θα τους διώξει ως την Κόκκινη Μηλιά.  Και θα γίνει μεγάλος σκοτωμός, που θα κολυμπήσει το μουσκάρι στο αίμα». 

Ο τελευταίος Αυτοκράτορας του Βυζαντίου υπερασπιστής της Βασιλεύουσας Κωνσταντίνος Παλαιολόγος πέρασε στη σφαίρα του θρύλου και έγινε ο «Μαρμαρωμένος βασιλιάς», παίρνοντας εξωπραγματικές διαστάσεις έτσι και η «Κόκκινη Μηλιά» πήρε στη φαντασία των Ελλήνων μυθικές προεκτάσεις.
Η αναφορά της «Κόκκινης Μηλιάς» έχει σχέση με το χώρο εξόρμησης των Οθωμανών, όπου σύμφωνα με τις προφητείες και τις προσδοκίες του ελληνικού λαού,  όταν ξυπνούσε ο «Μαρμαρωμένος Βασιλιάς»  θα έδιωχναν οι Έλληνες τους κατακτητές.  Θα τους γύριζαν από «κει που 'ρθανε». Η τοποθεσία ήταν το Μονοδέντρι στα σύνορα με την Περσία. Όχι μόνο οι Έλληνες αλλά και οι Τούρκοι έλεγαν με την πάροδο του χρόνου τον υποθετικό χώρο «Κόκκινη Μηλια» , «Κizil Elma». Η «Κόκκινη Μηλιά» ταυτίζονταν με το Μονοδέντρι.

Η Κόκκινη Μηλιά εμφανίζεται στα δημοτικά τραγούδια, όπως σε τραγούδι του γάμου.

[....]Πρώτη σου γέννα νύφη μου Θεός να μας τ' αξιώσει,
μέσα στην Κόκκινη Μηλιά τους Τούρκους να ζυγώξει.
   
    Στη νεότερη εποχή, πατρίδα των Τούρκων και γενέτειρα του Μωάμεθ είναι για τον λαό η «Κόκκινη Μηλιά». Απαγγέλει ο ανώνυμος λαϊκός στιχουργός του '21: 

Στην πατρίδα του Μωάμεθ
εις την Κόκκινη Μηλιά
πρέπει Τούρκοι να βρεθείτε
σαν ογλήγορα πουλιά.

Είναι χαρακτηριστικό ότι η «Κόκκινη Μηλιά» πέρασε  στη λόγια γραμματεία. Από το ποίημα του Γεώργιου Βιζυηνού (1849-1896), «ο Τελευταίος Παλαιολογός» (απόσπασμα): 

[...] -Και,  τώρα πια δεν ημπορεί, γιαγιάκα να ξυπνήσει;
-    Ω βέβαια! Καιρούς, καιρούς, σηκώνει το κεφάλι,
στον ύπνο το βαθύ του ,
και βλέπ΄αν ήρθεν η στιγμή ποχ΄ο θεός ορίσει,
και βλέπ' αν ήρθεν ο άγγελος για του φέρη πάλι
το κοφτερό σπαθί του.
-    Και θαρθη, ναι γιαγιάκα μου ; θα' ρθη, παιδί μου , θάρθη
και όταν έρθη, τι χαρά στη γη , στην οικουμένη, σ' οποιους θα ζούνε τότε!
Διπλό, τριπλό θα πάρουνε αυτό που μας επάρθη,
Κι η Πόλη κι η Αγιά Σοφιά δική μας θενα γένη.
-    Πότε, γιαγιά μου, πότε;
-    Όταν τρανέψης, γιόκα μου  κι αρματωθής και κάμης
τον όρκο στην ελευθεριά, συ κι' ολη η νεολαία
να σώσετε τη χώρα –
Τότε θεναρθη' ο άγγελος κι αγγελικαί δυνάμεις ,
Να μβούνε, να ξυπνήσουνε , να πουν στον Βασιλέα
Πως ήρθε πια η ώρα!
Κι ο Βασιλές θα σηκωθεί, τη σπάθα του να δράξη
και, στρατηγός σας, θενά μβη στο πρώτο του βασίλειο,
Τον  τούρκο να χτυπήση.
Και χτύπα- χτύπα θα τον πα μακρά να τον πετάξη,
πίσω στην Κόκκινη Μηλιά και πισ΄ από τον ήλιο,
Που πιά να μη γυρίσει!...
         
Η  «Κόκκινη Μηλιά» ταυτίζεται με το Μονοδέντρι των παλαιοτέρων παραδόσεων, αλλά είναι άγνωστο πότε επικράτησε η ονομασία αυτή. 

Στην περίοδο της Μεγάλης Ιδέας, ο «Μαρμαρωμένος Βασιλιάς» και η «Κόκκινη Μηλιά» γνώρισαν νέα διάδοση και συνδέθηκαν με τον τότε Βασιλιά Κωνσταντίνο που είχε το ίδιο όνομα με τον Παλαιολόγο.

«Θα διώξουμε τον Τούρκο
στην Κόκκινη Μηλιά
ώ γενναίε Βασιλιά!!!».



Σαν Επίλογος...

Έστειλα δυο πουλιά στην Κόκκινη Μηλιά
που λένε τα γραμμένα,
τo `να σκοτώθηκε, τ' άλλο λαβώθηκε
δε γύρισε κανένα.

Για τον μαρμαρωμένο βασιλιά
ούτε φωνή, ούτε λαλιά.
τον τραγουδάει όμως στα παιδιά,
σαν παραμύθι η γιαγιά.

Έστειλα δυο πουλιά στην Κόκκινη Μηλιά
που λένε τα γραμμένα,
το `να σκοτώθηκε, τ' άλλο λαβώθηκε
δε γύρισε κανένα.

Έστειλα δυο πουλιά στην Κόκκινη Μηλιά,
δυο πετροχελιδόνια,
μα κει εμμείνανε κι όνειρο γίνανε
και δακρυσμένα χρόνια.

Για τον μαρμαρωμένο βασιλιά
ούτε φωνή, ούτε λαλιά.
τον τραγουδάει όμως στα παιδιά,
σαν παραμύθι η γιαγιά.

1972

Στίχοι:  Πυθαγόρας
Μουσική: Απόστολος Καλδάρας
Ερμηνεία: Χαρούλα Αλεξίου, Γλυκερία.

 

Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός

Πηγές:

1.Νικολάου Γ. Πολίτη, «Παραδόσεις», Τόμος Α και Β, εκδόσεις «γράμματα», 1994.
2. Ι.Μ Χατζηφώτης Η «Κόκκινη Μηλιά», Διάλογος με την Ιστορία, «Ιστορία Εικονογραφημένη», αρ. τεύχος 148, Οκτώβριος 1980.
3. Νέα Ανθολογία του Περάνθη, Γεώργιος Βιζυηνός
4. Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Τόμος Ι (σελ.250),Εκδοτική Αθηνών
5. Εγκυκλοπαίδεια Υδρία, Α. Μ.Κολιτσίδας, Κόκκινη Μηλιά.