11. ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ - ΝΕΟΛΟΓΟΣ 5942 21.4.1889

[Μάκης Αποστολάτος]

Κατά την έρευνα των ψηφιοποιημένων φύλλων της εφημερίδας «ΝΕΟΛΟΓΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΎΠΟΛΗΣ» της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων, εντόπισα ενδιαφέρουσες ανταποκρίσεις και ειδήσεις από διάφορες περιοχές, όπως 1) στο φύλλο 5859 της Τρίτης 3/15.1.1889 (3η σελ 7) και στη στήλη ΧΡΟΝΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΑΛΕΚΤΑ την είδηση από την Εκκλησιαστική Αλήθεια για τις συνεδριάσεις του Εκκλησιαστικού Δικαστηρίου και τις υποθέσεις του περί διαζυγίων, μνηστείας, διατροφής, παρθενοφθορίας κλπ, 2) στο φύλλο 5896 της Τετάρτης 22.2/.1889 (1η σελ 151), στη στήλη ΕΚ ΤΩΝ ΕΠΑΡΧΙΩΝ, την 5 φεβρουαρίου 1889 ανταπόκριση από Ιερουσαλήμ με τίτλο «Σπουδαία Αρχαιολογική Ανακάλυψις» (ιδιαιτέρου ημών ανταποκριτού) την ανακάλυψη του Σεραφείμ, Μέγα Σκευοφύλακα του Παναγίου Τάφου στην Ιερουσαλήμ, πριν από λίγα χρόνια, στο ισόγειο του Μοναστηρίου του Αβραάμ, που συνδέεται με το ναό της Αναστάσεως, υπόγεια κλίμακα που οδηγούσε, μετά τον καθαρισμό, σε βασιλικό κτίριο, το οποίο αποτελεί τον αρχαίο ναό της Αναστάσεως που κτίστηκε από την Αγία Ελένη, 3) στο φύλλο 5942 της Παρασκευής 21.4/3.5.1889 (3η σελ 338) την είδηση από την εφημερίδα «Φιλιππούπολις» για τη «νεωτάτη» απογραφή των κατοίκων της Θεσσαλονίκης, με τον αριθμό των κατοίκων ανά ομάδες εθνοτήτων, 4) στο φύλλο 5952 της Τετάρτης 3/15.5.1889 (1η σελ 377), στήλη ΕΚ ΤΩΝ ΕΠΑΡΧΙΩΝ, την από 23.4.1889 ανταπόκριση από την Τρίγλια για το «κατά το σύνηθες ετήσιον μνημόσυνον υπέρ της ψυχής του αλήστου μνήμης μεγάλου ευεργέτου της Τριγλίας και σύμπαντος του ημετέρου έθνους Γεωργίου Ζαρίφη» και 5) στο φύλλο 5980 της Τετάρτης 14/26.6.1889 (3η σελ 491), στήλη ΧΡΟΝΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΑΛΕΚΤΑ, την είδηση για ανακομιδή των οστών του Γεωργίου Ζαρίφη από το νεκροταφείο Σισλή της Πόλης.

Από το σύνολο των παραπάνω θεμάτων, και μεταξύ αυτών που θεώρησα ως σημαντικά και αξιόλογα, θα έπρεπε να παραθέσω χρονολογικά το άρθρο για την ανταπόκριση από την Ιερουσαλήμ στο φύλλο 5859 με τίτλο «Σπουδαία Αρχαιολογική Ανακάλυψις» για το βασιλικό κτίριο, το οποίο αποτελεί τον αρχαίο ναό της Αναστάσεως που κτίστηκε από την Αγία Ελένη. Επειδή προσπαθώ να επιβεβαιώσω ιστορικά το θέμα αυτό και η σχετική διαδικασία καθυστερεί, στο άρθρο που ακολουθεί παρατίθεται η επόμενη χρονολογικά είδηση (από 5 Φεβρουαρίου 1889) από την εφημερίδα «Φιλιππούπολις», στο φύλλο 5942 της Παρασκευής 21.4/3.5.1889 (3η σελ 338), για τη «νεωτάτη» απογραφή των κατοίκων της Θεσσαλονίκης, με τον αριθμό των κατοίκων ανά ομάδες εθνοτήτων. Από τη μελέτη του κειμένου της είδησης διαπιστώνεται ότι ο αριθμός των κατοίκων κάθε ομάδας είναι στρογγυλοποιημένος σε εκατοντάδες ή χιλιάδες και αυτό σημαίνει ότι δεν πρόκειται για συστηματική απογραφή ατόμων αλλά, μάλλον, οικογενειών. Επίσης ότι οι ομάδες έχουν κυρίως το χαρακτηριστικό στοιχείο της εθνικότητας (Έλληνες, Τούρκοι, Ιταλοί, κλπ), αλλά περιλαμβάνονται και ομάδες διαφορετικών χαρακτηριστικών, όπως πχ θρησκείας (Εβραίοι και Αλβανοί καθολικοί), νομάδων (Αθίγγανοι) και άλλοι [Τσιντσάροι Βλάχοι]. Παρατηρείται ακόμη ότι καταγράφηκαν «Μακεδόνες Σέρβοι».
Η ομάδα με το μεγαλύτερο αριθμό ατόμων ήταν αυτή των Εβραίων (75.000), με δεύτερους τους Έλληνες (36.000) και τρίτους τους Τούρκους (25.000). Τέλος, παρατήρησα ότι το σύνολο των κατοίκων της Θεσσαλονίκης ήταν 198.500 και όχι 195.500 όπως αναγράφεται στην είδηση.

Το κείμενο της ανταπόκρισης παρατίθεται αυτούσιο στην καθαρεύουσα και με την ορθογραφία της εποχής εκείνης.

ΝΕΟΛΟΓΟΣ φύλλο 5942 της Παρασκευής 21.4/3.5.1889 (3η σελ. 338)

ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΓΕΝΟΥΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ

ΧΡΟΝΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΑΛΕΚΤΑ

Από την εφημερίδα «Φιλιππούπολις» μεταφέρθηκε στο «ΝΕΟΛΟΓΟ»

Αναγιγνώσκομεν εν τη «Φιλιππούπολει»

Ο κ. Σρετέν Ίλιτς, σέρβος εντολοδόχος εν Θεσσαλονίκη, επιστέλλει εις την Βελιγραδινήν εφημερίδα «Οδζέκ» υπό τον τίτλον: «Η Θεσσαλονίκη και η σημασία αυτής υπό την έποψιν του σερβικού εμπορίου και των σιδηροδρόμων» τα ακόλουθα:

Δεν θα ήτο περιττόν, ως νομίζω, να επιστείλω υμίν την επίσημον στατιστικήν του πληθυσμού της Θεσσαλονίκης ην έλαβον παρά του αρμοδίου της τουρκικής αρχής.

Εν Θεσσαλονίκη κατά την νεωτάτην απογραφήν οικούσι:

Μακεδόνες Σέρβοι                              13.000
Αλβανοί                                        4.000
Βούλγαροι εξ Ανατ. Ρωμυλίας και Βουλγαρίας    11.000
Τσιντσάροι (Βλάχοι)                            5.000
Έλληνες                                      36.000
Αρμένιοι                                      1.000
Αλβανοί καθολικοί                            15.000
Γάλλοι                                        1.500
Ιταλοί                                        5.000
Γερμανοί                                      1.200
Άγγλοι                                          800
Τούρκοι                                      25.000
Εβραίοι                                      75.000
Αθίγγανοι                                      5.000
                    Το όλον                  195.500

Άξιον παρατηρήσεως είναι ότι εν Θεσσαλονίκη ουδείς σερβικός υπάρχει εμπορικός οίκος.

Σημείωση επιμελητού

1. Με βάση τον αναγραφόμενο αριθμό των κατοίκων κάθε ομάδας, ο συνολικός πληθυσμός προκύπτει 198.500 και όχι 195.500
2. Με δεδομένο ότι ο Μουσταφά Κεμαλ Ατατούρκ γεννήθηκε το 1881 στη Θεσσαλονίκη, η οικογένειά του πρέπει να περιλαμβάνεται σ' αυτή την απογραφή.