19. ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΝΑΘΑΝΑΗΛ ΣΤΙΣ ΣΕΡΡΕΣ - ΝΕΟΛΟΓΟΣ φ. 6709, 4/16.12.1891

[Μάκης Αποστολάτος]

Κατά την έρευνα των ψηφιοποιημένων φύλλων της εφημερίδας «ΝΕΟΛΟΓΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΎΠΟΛΗΣ» της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων, εντόπισα στον Β΄ τόμο του 1891 στο φύλλο 6709 της Τετάρτης 4/16.12.1891 (2η σελ 506-507) την από 28 νοεμβρίου ανταπόκριση από Μουδανιά για την αποστολή, με συνοδική απόφαση, του κ. Ναθαναήλ μητροπολίτη Προύσης στις Σέρρες, ως εξάρχου του οικουμενικού θρόνου, για την εξομάλυνση του ζητήματος που υπήρχε στην επαρχία.

Η απόφαση αυτή λύπησε το ποίμνιο, πολύ περισσότερο αφού θα στερείτο την παρουσία του στις επικείμενες μεγάλες χριστιανικές εορτές στα Μουδανιά, τη Συγή και την Τρίγλια, στις οποίες παρευρισκόταν πάντοτε. Επακόλουθο ήταν και η ζημία που θα προκαλούσε η απουσία του και στα ταμεία των εκκλησιών και των σχολείων τους. Ο συντάκτης επισημαίνει ότι οι ζημιές δεν λογαριάζονται εάν επιτευχθεί συμφωνία στο σοβαρό για την εποχή εκείνη ζήτημα των Σερρών. Ακόμη και βουλγαρικά σχολεία σκέφτονται να ιδρύσουν στις Σέρρες οι επίβουλοι εχθροί και να κάνουν βουλγαρική την ιστορική αυτή πόλη.

Ο μητροπολίτης Ναθαναήλ καλείται αντιμετωπίσει το μεγάλο αυτό ζήτημα της διαιρέσεως του λαού των Σερρών, παρά τα προβλήματα υγείας που είχε.

Σημειώνεται ότι 1) σε μεταγενέστερη ανταπόκριση του 1894 ο μητροπολίτης Ναθαναήλ αναφέρεται ότι εξελέγη συνοδικός και μετακινήθηκε στην Κωνσταντινούπολη για την εκτέλεση των νέων καθηκόντων του και 2) ο Χρυσόστομος εξελέγη μητροπολίτης Δράμας (1902-1910) και είναι γνωστή η δράση του στον Μακεδονικό Αγώνα.

Το κείμενο της ανταπόκρισης παρατίθεται αυτούσιο στην καθαρεύουσα και με την ορθογραφία της εποχής εκείνης

ΝΕΟΛΟΓΟΣ φύλλο 6709 της Τετάρτης 4/16.12.1891 (2η σελ. 506)

ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΓΕΝΟΥΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ

ΕΚ ΤΩΝ ΕΠΑΡΧΙΩΝ

Επί τη αποστολή του Σεβασμ. μητροπολίτου Προύσης κ. Ναθαναήλ ως εξάρχου του οικουμενικού θρόνου εις Σέρρας επιστέλλονται ημίν εκ Μουδανίων από 28 νοεμβρίου τα εξής:

Μετά πολλής λύπης εγνώσθη ότι ο Σεβ. μητροπολίτης ημών κ. Ναθαναήλ συνοδική αποφάσει καλείται  να μεταβή ως έξαρχος εις Σέρρας προς εξομάλυνσιν του εκεί, ως μη ώφειλεν, από μακρού δεινώς συνταράσσοντος και πολλαχώς ζημιούντως την όλην επαρχίαν ζητήματος. Η επί τούτω λύπη προ παντός προέρχεται εκ του ότι θα στερηθώσι της παρουσίας του σεβαστού αυτών ποιμενάρχου κατά τας προσεχείς μεγάλας του χριστιανισμού εορτάς τρεις μεγάλαι της επαρχίας κοινότητες, Μουδανία, Συγή και Τριγλία, εν αις κατά τα ανέκαθεν κεκανονισμένα αλληλοδιαδόχως ιερουργών διατρίβει συνάμα και τινάς ημέρας εν εκάστη τούτων. Ήδη έκδηλον ότι ου σμικρόν ζημιωθήσονται τα ταμεία των τε ιερών εκκλησιών και των σχολείν των, ως είρηται, τριών κοινοτήτων. Εν τούτοις η εκ τούτου ζημία εις ουδέν πάντως λογισθήσεται, αν κατορθωθή να επέλθη εν Σέρραις η ποθητή συνδιαλλαγή και τακτική των κοινοτικών αυτών πραγμάτων λειτουργία, όπερ και οι εν τοις αποτάτοις του κόσμου οικούντες Έλληνες, γινώσκοντες το επίκαιρον και το σπαυδαίον των Σερρών, διακαώς ποθούσιν και εύχονται, διότι ομολογουμένως η διαιώνισις της διαιρέσεως θέλει αγάγει τα εν Σέρραις εις το χείλος ή μάλλον εις αυτήν την άβυσσον. Πως θα κρίνη η εθνική ιστορία και οι σύγχρονοι τους την ευθύνην υπέχοντας, έκαστος γινώσκει. Οι εν Μακεδονία μόνον διατρίψαντες δύνανται ίσως κάλλιον παντός άλλου να γινώσκοσι καλώς ηλίκην χαράν αισθάνονται επί τη διαιρέσει και τοις διαπληκτισμοίς ημών και οποία νέα τότε σχέδια μηχανώνται οι επίβουλοι εχθροί, οι από ετών αγωνιζόμενοι ου μόνον σχολεία βουλγαρικά εν Σέρραις, άνευ μαθητών εννοείται εξ αυτών, να εγκαθιδρύωσιν. αλλά και την πόλιν ταύτην ως προιστορικήν βουλγαρικήν πόλιν να παραστήσωσι. Μεθ' όλας τας εκάστοτε αποκαλύψεις των άλλως τε γνωστών σκοτίων  αυτών σκοπών, μεθ΄ όλας τας υπερορίας, τας προ τινών ετών γενομένας αντιπροσώπων της εξαρχίας και διδασκάλων ή μάλλον πρακτόρων Βουλγάρων, παρασχόντων τοις επιτοπίοις αρχαίς αναντιλέκτους αποδείξεις των ποικίλων κατά της δημοσίας τάξεως ενεργειών αυτών, εν τούτοις δεν αποθαρρύνονται, αλλά, καίπερ κακουχούμενοι και καταδιωκόμενοι, επανέρχονται περισυλλεγόμενοι και πεφυλαγμένως μεν, αλλ' εντονώτερον εργάζονται, θάρρος και υπομονήν πλείονα εκ των παθημάτων αντλούντες. Ούτω δε παντί σθένει αγωνίζονται να οικειοποιηθώσι τα αλλότρια, αδιάφορον αν ενίοτε τα έργα αυτών και οι διεσχυρισμοί αυτών άνω χωρώσιν, επιφυλάσσονται δε πάντως άμα δοθείσης ευκαιρίας να διακηρύξωσιν ότι ο εν Μακεδονία ελληνικός πληθυσμός – όστις πρό τινος ανήρχετο εις 57 μόνον χιλιάδας κατά τον διάσημον αυτών συνήγορον Λαβελέη, τον τας περί τούτου πληροφορίας αυτού αρυσάμενον μεν εκ των εν Φιλλιπουπόλει γαλλιστί δημοσιευθεισών  στατιστικών του της Μακεδονίας πληθυσμού, αλλ' εν καιρώ ανασκευασθέντα και εξελεγχθέντα ως αναιδώς και κούφως  αντιγράψαντα – τοσούτον ηλαττώθη η κατ' ακριβεστέραν απογραφήν τοσούτος σμικρός ευρέθη, ώστε να κρίνεται άξιος να σημειωθή. Το άγρυπνον και ανένδοτον των πολεμίων μάλιστα επιτεινόντων το κακόν, ανάγκη να συνετίση ημάς, ωρίμως και απαθώς σκεπτομένους ότι αι μέχρι τοσούτου εξικνούμεναι διαιρέσεις, ώστε και τα σχολεία να ώσι κεκλεισμένα, ως ει προύκειτο  αμεσώτερον και ψηλαφητότερον οι διαπληκτιζόμενοι και αυτούς τους παίδας  να γυμνάσωσιν εν τη των παθών κονίστρα, επιφέρουσιν θάττον ή βράδιον την εξόντωσιν και συντελούσιν εις την ταχείαν και πλήρη ευόδωσιν των των αντιπάλων σκοπών, υπέρ ων τοσούτων χρήμα και κόπος καταβάλλονται. Τα εν Σέρραις είτε καλά είτε μη επιδρώσιν εφ' όλην την Β. Α. Μακεδονίαν. Η εκ της διχοστασίας ζημία δεν περιορίζεται μόνον εν τη πόλει, και μάλιστα οπόταν οι επίβουλοι και φανεροί ημών εχθροί επιτηδείως εκμεταλλεύωνται αυτήν. Αι Σέρραι ως κέντρον της ΒΑ. Μακεδονίας εισί προσφιλής παντί φιλομούσω και φιλοπάτριδι ομογενεί, ποθούν τινα βλέπη αυτήν ου μόνον μεταλαμπαδεύουσαν τα φώτα της προγονικής ημών παιδείας καθ΄ όλον το τμήμα εκείνο, αλλά και κατά τάλλα να διατελή τύπος και υπογραμμός τοις πέριξ και τοις μακράν.

Απολώλαμεν, αν πρόκηται εκ περιτροπής αι πρώται πόλεις της Μακεδονίας να μεταβάλλωνται εις πεδίον ακάμπτου και λυσσώδους αγώνος. Γινώσκοντες τους κορυφαίους των δύο εν Σέρρες μερίδων, εξετιμήσαμεν προσηκόντως τον άκρατον αυτών εθνισμόν, την φιλοπατρίαν και τάλλα τα γενναία αισθήματα, δεν υπάρχει ελπίς ότι θέλουσι πλέον συνδιαλλαγή αμοιβαίως, υποχωρούντες και εκτιμώντες το μεν την ην απέναντι Θεού και ανθρώπων υπέχουσιν ευθύνην και την ως εκ της παρατάσεως της νυν καταστάσεως προσγεγνομένην ανυπολόγιστον ζημίαν, ην βεβαίως ουδέποτε θέλουσιν ανεχθή να ίδωσιν εις γάγγραιναν μεταβαλλομένην, ουδέ να καταστή η πόλις αυτών θλιβερόν και μοναδικόν παράδειγμα αληθούς διαιρέσεως και ασπόνδου μέχρι θανάτου εμφυλίου πολέμου, το δε τας πατρικάς νουθεσίας, ας θέλει αποτείνει αυτοίς ο Σεβ. μητροπολίτης ημών κ. Ναθαναήλ, όστις καίτοι πάσχων, άτε κατατρυχόμενος διαρκώς υπό ρευματισμών και λιθιάσεως και μικράν θεραπείαν ευρίσκων καθ΄ ομόφωνον συμβουλήν των ιατρών μόνον εν τη τακτική χρήσει των θερμών λουτρών της Προύσης, εν τούτοις εν τοιαύτη δυσχειμέρω ώρα και βλάβην μεν της υγείας αυτού, προς ζημίαν δε υλικήν εκκλησιών και σχολείων της επαρχίας αυτών απέρχεται σήμερον εντεύθεν προπεμφθείς υπό του ιερού κλήρου της πόλεως ημών, των Εφόρων και διδασκάλων των σχολείων, των επιτρόπων των ιερών εκκλησιών και άλλων. Ευχόμεθα από καρδίας όπως η αποστολή αυτού η επιτυχής προς χαράν παντός ποθούντος την εν τη ενώσει και τη συμπνοία ισχύν και προκοπήν.