Η Τρίγλια το 1890, με βάση τα στοιχεία του Vital Cuinet

[Μάκης Αποστολάτος]

Ο Vital Casimir Cuinet, κοινώς γνωστός ως Vital Cuinet, ήταν Γάλλος γεωγράφος, γεννήθηκε στις 19 Δεκεμβρίου 1833, στο Longeville της Γαλλίας και πέθανε στις 6 Σεπτεμβρίου 1896 στην Κωνσταντινούπολη, όπου βρίσκεται και ο τάφος του.

O Vital Cuinet είναι γνωστός για το 4τομο έργο του "La Turquie d'Asie, géographie administrative: statistique, descriptive et raisonnée de chaque province de l' Asie Mineure" (Η Τουρκία στην Ασία, διοικητική γεωγραφία: στατιστική, περιγραφή και αιτιολόγηση για κάθε επαρχία της Μικράς Ασίας), στο οποίο ασχολείται με την κοινωνικοοικονομική κατάσταση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στην Ασία, με βάση τα στατιστικά στοιχεία που συνέλεξε στα ταξίδια του στην Κωνσταντινούπολη. Οι 4 τόμοι εκδόθηκαν στο Παρίσι (Γαλλία) στην περίοδο 1891-1894.

Είναι χαρακτηριστικό ότι, ο Cuinet, στην εισαγωγή (1ος τόμος), προειδοποιεί τον αναγνώστη δηλώνοντας: «Η επιστήμη των στατιστικών τόσο χρήσιμη και ενδιαφέρουσα, όχι μόνο δεν χρησιμοποιείται ακόμη σε αυτήν τη χώρα, αλλά ακόμη και οι αρχές αρνούνται, με μια γραμμή κόμματος, να αποδεχθούν οποιαδήποτε έρευνα».

Το 4τομο έργο περιέχει πολύτιμο υλικό ακόμη και σήμερα για την ανθρωπογεωγραφία και οικονομία των διαφόρων βιλαετιών της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και αναφέρεται στη βιβλιογραφία πολλών συγγραφέων-ερευνητών. Στον 4ο τόμο του έργου του (1894) περιλαμβάνεται, εκτός άλλων, και το Βιλαέτι της Προύσας. Στόχος αυτού του άρθρου είναι,  από το σύνολο των στατιστικών στοιχείων και δεδομένων που αναφέρονται, να επιλέξει και να αναδείξει όλα εκείνα που έχουν σχέση με την Τρίγλια και αναφέρονται στην περίοδο των αρχών της δεκαετίας 1890. Επειδή οι 4 τόμοι έχουν εκδοθεί στη γαλλική γλώσσα, μεταφέρονται, από το πρωτότυπο, οι αυθεντικοί γαλλικοί όροι του συγγραφέα. Στην αρχή του κεφαλαίου κάθε Βιλαετίου ο συγγραφέας παραθέτει τον έγχρωμο χάρτη του.

Χάρτης του Βιλαετίου της Προύσας

Ο Cuinet, αρχικά, αναφέρει τα γενικά στατιστικά στοιχεία που αφορούν στο Βιλαέτι της Προύσας και στη σελ. 110 περιγράφει τη διοικητική διαίρεσή του. Συγκεκριμένα, το Βιλαέτι Προύσας χωριζόταν σε 5 Περιφέρειες (sandjaks), και ειδικότερα της Brousse, Erthogroul, Kutahia, Kara-Hissar-Sahib, και Karassi. Αναλυτικά, η Περιφέρεια της Brousse ήταν διαιρεμένη σε 6 επαρχίες (cazas), και 7 δήμους (nahiés), στους οποίους περιλαμβάνονταν 417 χωριά, και, ειδικότερα, στις επαρχίες 1) της Προύσας (Brousse, Merkez caza), με 130 χωριά, 2) της Κίου (Ghemlek), με 2 δήμους Bazar-keuî και Djedid-Nahié και 43 χωριά, 3) του Μιχαλιτσίου (Mikhalitch), με 81 χωριά, 4) των Μουδανιών, με 2 δήμους Terlié (Trilia) και Emir-Ali, και 18 χωριά, 5) της Κερμαστής (Kermasti), με μια περιφέρεια (Sandjaz) και 139 χωριά, και 6) του Atarnos (Edrénos), με 2 δήμους Keukdjé-dagh και Harmandjik.

Στην επόμενη σελίδα (111) περιγράφει την αστυνομική δύναμη των δήμων και ειδικά για την επαρχία των Μουδανιών αναφέρει ότι «υπηρετούσαν 33 χωροφύλακες στα Μουδανιά, ένας αξιωματικός και 2 χωροφύλακες στη Συγή και ένας αξιωματικός και 6 χωροφύλακες στην Τρίγλια».

Στη σελίδα 117, και στο υποκεφάλαιο για το οδικό δίκτυο, και τα σχετικά για το σιδηροδρομικό δίκτυο της περιοχής, αναφέρει ότι ένας από τους οκτώ βασικούς δρόμους του Βιλαετίου είναι ο δρόμος από τα Μουδανιά μέχρι στην Τρίγλια με μήκος 12 χλμ.

Στη σελίδα 133 περιγράφει την εκπαίδευση στην Προύσα και ειδικότερα ότι, «τα 81 ελληνορθόδοξα σχολεία της πόλης και του Merkez-caza της Προύσας αποτελούνται από ένα κεντρικό σχολείο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, για αγόρια, με 50 μαθητές και 4 καθηγητές, που βρίσκονται στο Kehaya-bachi (Brousse). 4 δευτεροβάθμια σχολεία με 89 μαθητές (αγόρια) και 8 δασκάλους, στα Démirdech, Moudania, Sighi και Triglia (Terlié), 5 δημοτικά σχολεία εκ των οποίων 3 για αγόρια και 2 για κορίτσια, με 238 μαθητές για αγόρια, 72 κορίτσια, 6 δασκάλους και 3 δασκάλες, που βρίσκονται στο Μπαλούκ Μπαζάρ, Kehaya-bachi και Demir-kapou (Brousse), 25 άλλα δημοτικά σχολεία, εκ των οποίων 20 για αγόρια και 5 για κορίτσια, με 690 μαθητές αγόρια και 352 κορίτσια, 20 δασκάλους και 10 δασκάλες, στα χωριά Soussourlouk, Tépédjik, Démirdech, Paladarian, Eligman, Yeni-Keui, Missepoli, Moudania, Sighi and Triglia, 4 μικτά σχολεία (κορίτσια και αγόρια) με 270 μαθητές και 8 δασκάλες στο Balouk-Bazar, Kehaya-bachi, Demir-Kapou el Kalassan-Kariessi (Brousse) και τέλος 33 άλλα μικτά σχολεία (κορίτσια και αγόρια) με 785 μαθητές και 20 δασκάλες στο Soussourlouk, Platianos, Paladarian, Eligman, Υeni-keui, Missepoli, Μουδανιά, Συγή (Sighi) και Τρίγλια (Terlié) κλπ».

Στην ίδια και την επόμενη σελίδα (134) αναφέρει ιδιαίτερα το έργο του Γεωργίου Ζαρίφη και ειδικότερα ότι, «ο αείμνηστος κ. Georges Zarifi, ο οποίος μπορεί να θεωρηθεί αν όχι ως ο δημιουργός, τουλάχιστον ως ο κύριος ευεργέτης των ελληνικών Ορθόδοξων σχολών της Προύσας (Brousse), είχε προικίσει την κοινότητα αυτής της πόλης με ετήσιο ποσό 400 τουρκικών λιρών (περίπου 9.200 fr.) να μοιραστεί μεταξύ του κεντρικού σχολείου της Προύσας και των δημοτικών σχολείων των χωριών Sonssourlouk και Tépédjik, και του δευτεροβάθμιου σχολείου Triglia (Terlié). Η χήρα του, κα Helene Zarifi, συνεχίζει να διαθέτει ένα ποσό 150 τουρκικών λιρών ετησίως, (περίπου 3.450 fr. σε καθένα από αυτά τα σχολεία, τα οποία για αυτόν τον λόγο έχουν λάβει το όνομα της zarifia, δηλαδή "σχολεία του Zarifi"). Τα κτίρια του κεντρικού σχολείου και οι παρακείμενοι κήποι, που βρίσκονται σε μια από τις ομορφότερες θέσεις της πόλης, είναι μια ευγενική χορηγία του S.M.I. του Σουλτάνου προς την κοινότητα, ο οποίος ήταν αρκετά ευγενικός για να χρεώσει στην κυβέρνηση το μισό του μισθού (καθηγητή) που είναι υπεύθυνος για τη διδασκαλία της τουρκικής γλώσσας στους μαθητές αυτού του σχολείου. Η εκπαίδευση, τόσο στο κεντρικό σχολείο της Προύσας, διευθυνόμενο με άδεια από το Πανεπιστήμιο της Αθήνας, όσο και στο Γυμνάσιο Μουδανιών, δίνεται στα τουρκικά, ελληνικά και γαλλικά. Δίνεται στα τουρκικά και τα ελληνικά στα άλλα σχολεία του Merkez-Sandjak, από τα οποία όλοι οι δάσκαλοι και δασκάλες, με εξαίρεση μερικούς βοηθούς καθηγητές, κατέχουν τακτικά διπλώματα».

Από τη σελίδα 151 ξεκινάει την περιγραφή της επαρχίας Μουδανιών και, εκτός από τη διοικητική διαίρεση και τον πληθυσμό, περιγράφει την πρωτεύουσα ως, «Μουδανιά, πρωτεύουσα με το ίδιο όνομα, κύριο εμπορικό λιμάνι του Βιλαετίου, βρίσκεται στην είσοδο στη δεξιά όχθη του Κόλπου των Μουδανιών, απέναντι από το ακρωτήριο Boz-bouroun, ένα πρώην ακρωτήριο Possidium, σε μήκος 26' 35 και γεωγραφικό πλάτος 40'22, στα 30 χλμ. από την Προύσα μέσω της οδού και 42 χλμ. σιδηροδρομικώς.

Είναι η κατοικία του caimakam, (αναπληρωτή κυβερνήτη), και του διοικητικού συμβουλίου του caza, καθώς και διαφόρων δημόσιων υπηρεσιών. Εκτός από το συμβούλιο του καζά στο οποίο κάθονται ο αντιπρόσωπος του μητροπολίτη (vekil) και άλλα δύο μέλη Έλληνες Ορθόδοξοι, το δικαστήριο του bedaiet (σύγχρονος νόμος), όλα τα μέλη του οποίου είναι μουσουλμάνοι, και ο δήμος, που συγκροτείται υπό την προεδρία ενός αξιόλογου Μουσουλμάνου, από 9 μέλη, εκ των οποίων 6 Έλληνες Ορθόδοξοι και 3 Μουσουλμάνοι, βρίσκουμε στα Μουδανιά ένα εμπορικό επιμελητήριο, μια αγροτική τράπεζα, δημόσιες επιτροπές εκπαίδευσης και άλλα, μια τελωνειακή διεύθυνση με δευτεροβάθμια γραφεία στην Τρίγλια (Terlié), στη Συγή και στον Πύργο (Bergos), μια υπηρεσία ταχυδρομείων και τηλεγράφων εσωτερικού ((τηλεγραφική επικοινωνία στην τουρκική γλώσσα), και υπηρεσίες του δημόσιου Χρέους και της Εταιρείας καπνών, με υποπρακτορεία στην Τρίγλια, τη Συγή και τον Πύργο (Bergos)».

Στις σελίδες 153-154 περιγράφει το εμπόριο στην επαρχία Μουδανιών και στο τέλος της ενότητος αναφέρει, εκτός των άλλων ότι, «Μέσα στον καζά των Μουδανιών, περιλαμβάνονται οι αριθμοί που αναφέρθηκαν παραπάνω στην πρωτεύουσα (Chef Lieu), 26 τζαμιά με μιναρέδες, 29 εκκλησίες, εκ των οποίων 2 όμορφων βυζαντινών μοναστηριών στην Τρίγλια (Terlié, Triglia), και 2 τζαμιά και μια πολύ αξιόλογη εκκλησία στη Συγή, καθώς και 45 ελαιοτριβεία, εκ των οποίων 17 στην Τρίγλια».

[Μάκης Αποστολάτος]

Κατά την έρευνα των ψηφιοποιημένων φύλλων της εφημερίδας «ΝΕΟΛΟΓΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΎΠΟΛΗΣ» της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων, εντόπισα την Κυριακή 14/12/2025 στον Β΄ τόμο του 1896 και στο φύλλο 8185 της Τρίτης 27.8/8.9.1896 (2η σελ 178), στη στήλη ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ, την είδηση του θανάτου του Viatl Cuinet, ο οποίος αναφέρεται ως γενικός γραμματέας του διοικητικού συμβουλίου του Δημοσίου Οθωμανικού Χρέους.

ΝΕΟΛΟΓΟΣ φύλλο 8185 της Τρίτης 27.8/8.9.1896 (2η σελ. 178)

ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΓΕΝΟΥΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ

ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ

Επί τω θανάτω του γεν. γραμματέως του διοικ. Συμβουλίου του Δημοσίου οθωμ. Χρέους κ. Βιτέλ Κουϊνέ, το συμβούλιον τούτο δηλούν ένδειξιν πένθους, δεν συνήλθε χθες εις την τακτικήν αυτού συνεδρίαν.

[Μάκης Αποστολάτος]

Κατά την έρευνα των ψηφιοποιημένων φύλλων της εφημερίδας «ΝΕΟΛΟΓΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΎΠΟΛΗΣ» της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων, εντόπισα την Κυριακή 14/12/2025 στον Β΄ τόμο του 1896 και στο φύλλο 8188 της Παρασκευής 307.8/11.9.1896 (2η σελ 190), στη στήλη ΧΡΟΝΙΚΑ, την είδηση του θανάτου του Viatl Cuinet, ο οποίος αναφέρεται ως γενικός γραμματέας του διοικητικού συμβουλίου του Δημοσίου Οθωμανικού Χρέους.

Ο Vital Cuinet απεβίωσε την Δευτέρα 26.8/7.9.1896 και η κηδεία του έγινε την Τρίτη 27.8/8.9.1896 στην Κωνσταντινούπολη. Από το ρεπορτάζ της εφημερίδας ΝΕΟΛΟΓΟΣ προκύπτει ότι ο νεκρός, εκτός από γεωγράφος, ήταν και ιππότης της Λεγεώνος της Τιμής και είχε διορισθεί γενικός γραμματέας του διοικητικού συμβουλίου του Δημοσίου Οθωμανικού Χρέους. Την κηδεία του παρακολούθησαν οι γιοί του (χωρίς να αναφέρεται ο αριθμός και τα ονόματά τους), Τις ταινίες του φερέτρου κρατούσαν ο επιτετραμμένος της γαλλικής πρεσβείας, ο γενικός πρόξενος της Γαλλίας, ο α' διερμηνέας της γαλλικής πρεσβείας, ο πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του δημοσίου οθωμ. Χρέους, ο αντιπρόσωπος των γάλλων κατόχων Οθωμαν. Χρεωγράφων στο ίδιο συμβούλιο και ο κ. Γιουστινιάνης. Το φέρετρο συνόδευαν από κάθε πλευρά ανά 6 ναύτες από το γαλλικό πλοίο προστασίας της γαλλικής πρεσβείας.

Η νεκρώσιμη ακολουθία εψάλη στον καθολικό ναό του Αγίου Αντωνίου στο Πέραν, την πομπή ακολούθησαν το προσωπικό της γαλλικής πρεσβείας και του προξενείου, το ανώτερο προσωπικό του δημοσίου Οθωμ. Χρέους, της Αυτοκρ. Οθωμανικής Τραπέζης και πολλοί από τον τραπεζιτικό και εμπορικό κόσμο της Κωνσταντινούπολης και των προκρίτων της εκεί γαλλικής παροικίας. Ο νεκρός τάφηκε στο νεκροταφείο Σισλή.

Από το ρεπορτάζ της κηδείας, συμπεραίνεται η σημασία που είχε το συγκεκριμένο διοικητικό συμβούλιο για την Οθωμανική Αυτοκρατορία της εποχής εκείνης.

Το κείμενο της είδησης παρατίθεται αυτούσιο στην καθαρεύουσα και με την ορθογραφία της εποχής εκείνης.

ΝΕΟΛΟΓΟΣ φύλλο 8188 της Παρασκευής 30.8/11.9.1896 (2η σελ. 190)

ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΓΕΝΟΥΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ

ΧΡΟΝΙΚΑ

Μετά μεγάλης πομπής ετελέσθη την παρελθούσαν δευτέραν (σ.σ. 26.8/7.9.1896) η κηδεία του τη προτεραία αποβιώσαντος γεν. γραμματέως του διοικητικού συμβουλίου του Δημοσίου οθωμ. Χρέους Βιτάλ Κοιϊνέ. Η νεκρική πομπή εξεκίνησεν εκ της οικίας του θανόντος τη 4 μ. μ. ώρα, προπορευομένων δημαρχιακών κλητήρων, παιδίων κρατούντων τους επί της σορού κατατεθέντας πολυαρίθμους στεφάνους, κλητήρος του γαλλικού προξενείου γέροντος επί προσκεφαλαίου εκ μέλανος ολοσηρικού τα παράσημα του μακαρίτου, και του ιερού κλήρου, είπετο δε το φέρετρον, ούτινος τας ταινίας ανοίχον ο επιτετραμμένος τα της γαλλικής πρεσβείας κ. δε Λαμπουλινιέρ, ο γενικός πρόξενος της Γαλλίας κ. Γκαζαί, ο α' διερμηνεύς της γαλλικής πρεσβείας κ. Ρουέ, ο πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του δημοσίου οθωμ. χρέους σερ Βίντσεντ Καγιάρ, ο εν τω αυτώ συμβουλίω αντιπρόσωπος των γάλλων κατόχων Οθωμαν. Χρεωγράφων ταγματάρχης κ. Λέων Μπερζέ και ο κ. Γιουστινιάνης. Εκατέρωθεν του φερέτρου επορεύοντο ανά εξ ναύται της φυλακίδος της γαλλικής πρεσβείας Ε λ α φ ρ ο ύ, άτε του μακαρίτου τυγχάνοντος ιππότου της Λεγεώνος της Τιμής. Το πένθος ήγον οι υιοί του θανόντος.

Η νεκρώσιμος ακολουθία εψάλη εν τω εν Πέραν καθολικώ ναώ του Αγίου Αντωνίου, μεθ' ήν ο νεκρός μετενεχθείς ετάφη εν τω νεκροταφείω του Σισλή.

Την κηδείαν παρηκολούθουν το προσωπικόν της γαλλικής πρεσβείας και του προξενείου, το ανώτερον προσωπικόν του δημοσίου οθωμ. Χρέους, της αυτοκρ. οθωμανικής Τραπέζης και πολλοί εκ του τραπεζιτικού και εμπορικού κόσμου της ημετέρας πόλεως και των προκρίτων της ενταύθα γαλλικής παροικίας.