ΒΑΦΕΑΣ- Μπογιατζής

[Στάθης Δημητρακός]

Μπογιατζής ή Βογιατζής

O Μπογιατζής ή Βογιατζής προέρχεται από την τουρκική λέξη  boyaci = χρωματιστής, βαφέας (boya=χρώμα, βαφή). Οι μπογιατζήδες ονομάζονταν οι τεχνίτες που έβαφαν συνήθως τα προϊόντα της οικιακής υφαντουργίας. Για να βάψουν σε διάφορους χρωματισμούς, χρησιμοποιούσαν φυσικές βαφές. Το βάψιμο απαιτούσε μεγάλη τέχνη, εξειδικευμένη γνώση και περιλάμβανε πολλά στάδια.. Για το ανοιχτό κίτρινο χρώμα έβραζαν μαζί φύλλα κορομηλιάς (αβραμηλιάς), αμπελιού, ροδιάς και  συκιάς, προσθέτανε στύψη και μέλι. Αφού αφαιρούσαν τα φύλλα  στο ζουμί έριχναν μέσα το νήμα ή το ύφασμα. Κίτρινο χρώμα πετύχαιναν με φύλλα μουριάς και καρυδιάς ή  με φύλλα κυδωνιάς. Για το πράσινο χρώμα χρησιμοποιούσαν ρίγανη ή τους σπόρους της βατσινιάς (βατομουριά).  Με φύλλα αβραμηλιάς (κορομηλιάς) έβαφαν τα μάλλινα με λαδί χρώμα. Με τα φύλλα βελανιδιάς πετύχαιναν το γκρι  και  με τη  φλούδα της βελανιδιάς  πετύχαιναν το σταχτί χρώμα. Προσθέτανε βιτριόλι (θεϊκό οξύ) για να δώσουν μαύρο χρώμα. Με φύλλα από ρουβί (ρους ο βυρσοδεψικός) έβαφαν τα μαύρα  Με το ριζάρι (ερυθρορόδανο το βαφικό) πετύχαιναν τα φωτεινά κόκκινα. Με τις πράσινες φλούδες των φρέσκων καρυδιών έδιναν στα υφαντά καφέ βαθύ χρώμα και με το ξύλο του σκλήθρου μαύρο χρώμα  κ.α. Η τέχνη ήταν δύσκολη. Ο καλός ο μάστορας πετύχαινε μεγάλη ποικιλία αποχρώσεων. 
Μετά το 1910, οι μπογιατζήδες άρχισαν να χρησιμοποιούν σιγά- σιγά χημικές ουσίες.

O Αριστείδης Ασθενίδης  στην εφημερίδα "Τριγλιανά Νέα" 20 Μαρτίου 1982, Αρ. Φύλλου 36, σελ.2 γράφει για «Τα επαγγέλματα της πατρίδος» και μεταξύ των άλλων   αναφέρει : «Πως μπορώ να ξεχάσω το γελαστό μπογιατζή που κάθε Μεγάλη Πέμπτη βουτούσε στο μεγάλο καζάνι με την κόκκινη μπογιά το καλάθι μαζί με όλα τα άσπρα αυγά και βάφονταν καλάθι και αυγά κόκκινα. Μ' αυτό το καλάθι το Μάιο μαζεύαμε τα κεράσια. Ο Μπογιατζής έκανε και σαπούνι. Οι γυναίκες του πήγαιναν τις μούργες και έπαιρναν έτοιμο σαπούνι».
Ο μπάρμπα- Αποστόλης ο Μπογιατζής είχε βαφείο στην Τρίγλια και το επώνυμό του το πήρε από το επάγγελμά του. Τα εγγόνια του τα δισέγγονα και τα τρισέγγονα του ζουν σήμερα στην Ραφήνα.

Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός


Πηγές: 1. « Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής», ΑΠΘ, ΙΝΣ (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη), Θεσσαλονίκη 1998.
2. «Τα οικογενειακά μας ονόματα»,Μανόλης Τριανταφυλλίδης, ΑΠΘ, ΙΝΣ (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη), Θεσσαλονίκη 1995
3. «Ελληνικά επώνυμα Τουρκικής προέλευσης» Δημήτρης Τομπαΐδης, Eκδόσεις Επικαιρότητα, Αθήνα 1990
4.Συντεχνίες & Επαγγέλματα στη Θράκη 1685-1920), Κ.Παπαθανάση-Μουσιοπούλου, Εκδόσεις Πιτσιλός, Αθήνα 1985.
5. «Επαγγελματικές ασχολίες των Ελλήνων της Καππαδοκίας», Μαρία Β.Ασβέστη, Εκδόσεις Επικαιρότητα, Αθήνα 1980.