ΜΥΛΩΝΑΣ-Παλπατζής

[Στάθης Δημητρακός]

ΜΥΛΩΝΑΣ -Παλπατζής

Υπάρχει Τριγλιανό οικογενειακό όνομα (επώνυμο) Παλπατζής. Η κατάληξη –τζης δηλώνει επάγγελμα.
Οι παλιοί Τριγλιανοί στη Ραφήνα έλεγαν τον Παλπατζή και Πασπαλτζή.
Η Σοφία Χρυσοστόμου Γιαρένη- Γκικάδη ( Γκίκογλη) στο βιβλίο «Της Ζωής ο Λαβύρινθος» γράφει: « Θυμάμαι τον Παλπατζή τον Αντώνη που ήταν συνέταιρος με τον άντρα μου και θερίζανε μαζί. Με τα αστεία και τα γέλια όλη τη μέρα. Τον εφώναζε ο άντρας μου Πασπάλα...».
Ο πατέρας μου έλεγε ότι οι Μουντανιώτες κορόιδευαν τους Τριγλιανούς λέγοντας τα παρατσούκλια ή επώνυμα τους, που τους φαίνονταν περίεργα: « Η Τσουκάλα, η Πασπάλα, ο Γιαννάκος και η Καυκάλα».
Η πάσπαλη ή το πασπάλι είναι το πολύ λεπτό αλεύρι, γενικά κάθε ουσία τριμμένη σε σκόνη, η άχνη αλευριού. Πασπαλτζής ή Παλπατζής όπως τελικά διαμορφώθηκε μάλλον είναι επαγγελματικό επώνυμο, ο αλευράς (αλευρέμπορος, παρασκευαστής αλευρών, ιδιοκτήτης ή εργάτης αλευρόμυλου) , ο μυλωνάς (ιδιοκτήτης ή εργάτης μύλου).
Στην Τριγλιά, λόγω του ημιορεινού εδάφους, ήταν περιορισμένη η παραγωγή των δημητριακών (στάρι κ.α.). Οι Τριγλιανοί αγόραζαν ψωμί από τους φούρνους. Μερικοί όμως αγόραζαν στάρι από τους χωρικούς στο παζάρι και το άλεθαν στους νερόμυλους της περιοχής, οι οποίοι δεν πρέπει να ήταν και πολλοί. Ο μυλωνάς πριν αλεστεί το στάρι, κρατούσε το «δίκιο» του, τα αλεστικά.  
Ο Θανάσης Γιακουβάκης από τη Ραφήνα μου ανέφερε ότι οι Γιακουβάκηδες στην Τρίγλια ήταν μυλωνάδες.
Στην Τρίγλια είχαν χερόμυλους για το άλεσμα του πλιγουριού. Το πλιγούρι είναι χοντροαλεσμένο σιτάρι, το οποίο βράζεται και γίνεται φαγητό.
Οι χερόμυλοι είχαν δύο πέτρες κυκλικές με ακτίνα 25 εκ. περίπου και πάχος περίπου 10εκ. τοποθετημένες η μία πάνω στην άλλη. Η κάτω πέτρα ήταν σταθερή και είχε στο κέντρο έναν άξονα (ξύλινο ή σιδερένιο).  Η επάνω πέτρα γυρίζει με χερούλι που έχει σε μια άκρη του κύκλου. Στο κέντρο είχε ένα άνοιγμα που περνούσε ο άξονας της κάτω πέτρας και  έτσι συνδέονταν  η κάτω με την πάνω πέτρα. Στο άνοιγμα, έριχναν ό,τι είχαν για άλεσμα. Κάτω από τις πέτρες άπλωναν ένα βαμβακερό πανί τετράγωνο όπου έπεφτε το «άλεσμα». Ένα τέτοιο χερόμυλο είχε η οικογένεια Πολυχρόνη Γιακουβάκη στη Ραφήνα.


Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός.

Πηγές:
1.«Ελληνικό λεξικό» Τεγόπουλος – Φυτράκης, Ελευθεροτυπία 1993.
2. "Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής", ΑΠΘ, ΙΝΣ (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη), Θεσσαλονίκη 1998.
3.Σοφία Χρυσοστόμου Γιαρένη, «Της Ζωής ο Λαβύρινθος», Αθήνα, «Δρυμός» 1989.
4.«Λαογραφικά Παλλαδαρίου Προύσας Μ.Ασίας», Κωνσταντίνου Γ.Μαντά, Έδεσσα 1983.
5. «Τα οικογενειακά μας ονόματα», Μανόλης Τριανταφυλλίδης, ΑΠΘ, ΙΝΣ (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη), Θεσσαλονίκη 1995
6. «Συντεχνίες & Επαγγέλματα στη Θράκη 1685-1920», Κ.Παπαθανάση-Μουσιοπούλου, Εκδόσεις Πιτσιλός, Αθήνα 1985.