ΤΟΚΙΣΤΕΣ-ΤΟΚΟΓΛΥΦΟΙ

[Στάθης Δημητρακός]

ΤΟΚΙΣΤΕΣ-ΤΟΚΟΓΛΥΦΟΙ

      Ο τόκος είναι αρχαία λέξη που σημαίνει γέννηση, γέννα και προέρχεται από το ρήμα τίκτω, γι αυτό λέμε πρωτότοκος, δευτερότοκος κλπ. Αργότερα, τόκος  ονομάστηκε  το κέρδος που αποφέρουν τα δανεισμένα χρήματα  ή το ποσό που πληρώνει κάποιος για τη χρήση ξένων(δανεισμένων) χρημάτων. Τοκιστής είναι αυτός που δανείζει τα χρήματα με τόκο. Μεταφορικά λέγεται ο χαραμοφάης: «τοκιστής και σουλατσαδόρος». Η λέξη τοκογλύφος προέρχεται από το τόκος+γλύφω. Τοκογλύφος είναι ο αισχροκερδής τοκιστής. Ιστορικά είναι ο άνθρωπος που έγλυφε (δηλαδή που χάραζε) τους τόκους πάνω στα σανίδια του τραπεζιού του.  Στην παλιά Τρίγλια είχε τοκογλύφους. Ήταν μερικοί τσορμπατζήδες, δηλαδή προύχοντες, άρχοντες, ευκατάστατοι  νοικοκυραίοι και μερικοί μπακάληδες.  Ο παραδοσιακός τοκογλύφος κρατούσε τεφτέρι και έγραφε σε ποιούς είχε δώσει χρήματα και πόσα έπρεπε να πάρει. Αν δεν υπήρχαν  λεφτά, έπαιρνε και σε είδος, για παράδειγμα την σοδειά της ελιάς από κάποιο κτήμα. Ο τοκογλύφος έπαιρνε από άλλους περιουσιακά στοιχεία ( π.χ. κτήματα) δυσανάλογα με την παροχή του.   
     Ανάλογα με την ανάγκη που είχε ο δανειζόμενος, ήταν και ο τόκος. Όση μεγαλύτερη ανάγκη είχε κάποιος, τόσο πιο μεγάλος ήταν ο τόκος.
Ο Απόστολος Ηρ.  Τσίτερ στο βιβλίο «Τρίγλια του Κιανού Κόλπου της Προποντίδας» (σελ.28) γράφει το εξής καταπληκτικό: «Κάλεσε (σημ. ο Δεσπότης Χρυσόστομος) σε σύσκεψη όλους τους κατοίκους και είπε ότι το κτίριο ( σημ. το Σχολείο) μπορούσε, είχε τις δυνάμεις η ολομέλεια των κατοίκων να το κάμη. Όσοι μπορούσαν να δώσουν θα έδιναν χρήματα, άλλοι θα διέθεταν προσωπική εργασία και με τα ζώα τους και οι ίδιοι, η κοινότης θα συνεισφέρει από τα εισοδήματά της, όσοι τοκίζουν χρήματα θα δώσουν δάνειο χαμηλού τόκου με υποθήκη την περιουσία της κοινότητας».     
Οι τοκογλύφοι ήταν τότε, είναι τώρα και θα είναι «πανταχού παρόντες».


    ■Κατ' εκείνη την εποχή στη Τουρκία δεν υπήρχαν τράπεζες για να διευκολύνουν τον κόσμο, ήσαν σε περιορισμένες περιοχές στις μεγάλες πόλεις, δεν ήτο όπως είναι εδώ σήμερα στην Ελλάδα , λόγου χάρη η ΑΤΕ «Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδος», που διευκολύνει τους αγρότες. Παίρνεις ένα δάνειο 70-100 χιλιάδες δρχ. και γνωρίζεις, τέλος πάντων να πούμε, τι τόκο και τι υπόλοιπο μένει εάν δεν δυνηθείς να εξοφλήσεις όλο το ποσό στην τακτή προθεσμία. Εκεί ερχόταν ανενόχλητος με την εύνοια του κράτους  ο τοκογλύφος και σου έκανε συμφωνία και σου έλεγε «θα σου δώσω 70 λύρες χρυσές αλλά θα σου κάνω ομόλογο (συμφωνητικό) και το ομόλογο μέσα θα λέει: «βάζω υποθήκη το κτήμα μου στα Ψαθινά(1) για 3 χρόνια ο καρπός θα περιέρχεται στα χέρια μου( του τοκογλύφου)». Σ' αυτά τα 3 χρόνια και στην περίπτωση που δεν εξοφληθούν τα χρήματα, τα Ψαθινά θα περιέρχονται στας χείρας του τοκογλύφου.
Η εκμετάλλευση ήτο μεγάλη και βαριά διότι ο δανειζόμενος πολύ δύσκολά μπορούσε να εξοφλήσει ένα τέτοιο σεβαστόν ποσό σ' αυτό το χρονικό διάστημα, γι' αυτό αναγκαστικά ο κόσμος εκπατριζότανε, φεύγαν στα ξένα, στην Αμερική, στον Καναδά κ.λπ. για να ημπορέσουν να οικονομήσουν χρήματα και να εξοφλήσουν το χρέος τους. Πολλά παλικάρια που ήθελαν να παν στην Αμερική και δεν είχαν τα ναύλα τους παίρναν έτσι χρήματα κατ' αυτόν τον τρόπο. «Άντε, σου έλεγε ο τοκογλύφος, να πάρε 50 λύρες, άμα θα με δώσεις τους Καλλιάγκους (2),τρία χρόνια να παίρνω το μαξούλι, άμα δεν τα φέρεις σε 3 χρόνια το κτήμα θα περάσει στα χέρια μου».
Γι' αυτό αναγκάστηκαν οι νέοι που πήγαιναν στα ξένα να εργάζονται σκληρά, πρώτα να δώσουν το χρέος τους, για να πάρουν πίσω τα κτήματα τους και δεύτερο να στέλνουν και στους γονείς τους χρήματα για την διατροφή τους, διότι το κτήμα το είχε ο τοκογλύφος και έπαιρνε τον καρπό αυτός.

Οι τοκογλύφοι στα Τουρκοκρατούμενα μέρη της Μικρά Ασίας
Σταύρος Δ. Μαργαρίτης, Νέα Τρίγλια Χαλκιδικής
(από χειρόγραφο μη δημοσιευμένο κείμενο)

Λεξιλόγιο-σχόλια:
(1)Ψαθινά=περιοχή νοτιοδυτικά της Τρίγλιας , απείχε περίπου  45 λεπτά  της ώρας με τα πόδια (3χλ.περίπου).  Ήταν πάνω από το Μοναστήρι του Σωτήρος. Το τοπωνύμιο  προήλθε από τους Τριγλιανούς Ψαθάδες.
Τα Ψαθινά κτήματα= τα κτήματα των Ψαθάδων. Στα Ψαθινά υπήρχαν ελιές και αμπέλια.
(2)Καλλιάγκοι= περιοχή νοτιοανατολικά της Τρίγλιας. Απείχαν δυο χιλιόμετρα περίπου, μισή ώρα με τα πόδια. Η περιοχή είχε ελιές. 

Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός.

Πηγές:
1. « Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής», ΑΠΘ, ΙΝΣ (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη), Θεσσαλονίκη 1998.
2. «Ελληνικό Λεξικό», Τεγόπουλος- Φυτράκης, Ελευθεροτυπία 1993
3. «Τρίγλια του Κιανού Κόλπου της Προποντίδας» Απόστολος Ηρ. Τσίτερ, Θεσσαλονίκη 1979, Σύλλογος Απανταχού Τριγλιανών.
4.Σταύρος Δ. Μαργαρίτης (1912-1995), Νέα Τρίγλια Χαλκιδικής
«Οι τοκογλύφοι στα Τουρκοκρατούμενα μέρη της Μικρά Ασίας»
(από χειρόγραφο μη δημοσιευμένο κείμενο)
5. «Τα τοπωνύμια της Τρίγλιας Βιθυνίας», Γλωσσική Μελέτη, Παπαδοπούλου Ελένη, Αθήνα 1996.
6. Εγκυκλοπαίδεια «Υδρία»
7. Εγκυκλοπαίδεια «Νέα Δομή».