ΑΦΑΙΜΑΞΕΙΣ- ΑΒΔΕΛΑΔΕΣ-ΣΟΥΛΟΥΚΤΣΙΔΕΣ

[Στάθης Δημητρακός]

ΑΦΑΙΜΑΞΕΙΣ- ΑΒΔΕΛΑΔΕΣ- ΣΟΥΛΟΥΚΤΣΙΔΕΣ

Η αφαίμαξη, αφαίρεση  κάποιας ποσότητας αίματος (συνήθως 250-500 ml) γινόταν για θεραπευτικούς σκοπούς.
Τεχνική  γνωστή από την ιστορία της ιατρικής κατέληξε με το πέρασμα των αιώνων  να την συνιστούν αδικαιολόγητα για διάφορες παθήσεις. Τις  πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα είχε πάρει μεγάλη έκταση και τότε επικράτησε η συνήθεια να κάνουν αφαίμαξη τοποθετώντας βδέλλες στο σώμα του ασθενούς.
Είναι γνωστές οι φράσεις «κόλλησε πάνω μου σα  βδέλλα», « μου ρούφηξε το αίμα σα  βδέλλα».

Οι βδέλλες, είδος σκωληκιών που ζουν μέσα στο νερό ή σε  βαλτότοπους, έχουν την ιδιότητα να προσκολλώνται και να τρέφονται με το αίμα των ζώων.

Οι αφαιμάξεις γίνονταν και με σύσταση των ιατρών. Οι βδέλλες ελευθέρως και μακαρίως θρονιάζονταν στο ανθρώπινο σώμα και ρουφούσαν το αίμα του. Οι αφαιμάξεις με βδέλλες δεν γίνονταν μόνο στην Ελλάδα και στην Μ.Ασία, αλλά και σε άλλες χώρες. Η ζήτηση στο εξωτερικό ήταν πολύ μεγάλη και οι αλιείς βδελλών είχαν κάνει την τύχη τους.  Έδιναν βδέλλες και έπαιρναν χρυσό μέχρι .. μαύρη αγορά γίνονταν στις βδέλλες. Λόγω της εξαγωγής, το είδος άρχισε να σπανίζει στην Ελλάδα και να γίνεται απρόσιτο στους ασθενείς. Γι' αυτό ο βασιλιάς Όθωνας εξέδωσε διάταγμα στις 19 Φεβρουαρίου  1836,  στο οποίο μεταξύ των άλλων έγραφε:
«Άρθρον 6. Απαγορεύεται του λοιπού η εξαγωγή βδελλών θεωρουμένης ταύτης ως λαθρεμπορίου».         

Το πιο γνωστό  είδος είναι η κοινή ή ιατρική βδέλλα, που την χρησιμοποιούσαν για αφαιμάξεις. Αφαιμάξεις κάνανε κυρίως οι υπερτασικοί. Τις βδέλλες τις πωλούσαν μέσα σε μπουκάλια. Εφαρμόζονταν στο μέρος της αφαίμαξης, όπου πλενόταν με χλιαρό νερό, κλεισμένη μέσα σε ανεστραμμένο μικρό ποτήρι μέχρι να προσκολληθεί. Μια εύρωστη βδέλλα απορροφούσε γύρω στα 15 ml αίματος. Όταν χορτάσει, πέφτει μόνη της ή ξεκολλά, αφού βραχεί με αλατόνερο.  Μεγάλο εμπόριο στο είδος έκαναν η Τουρκία, η Ουγγαρία και η Ελλάδα. Τις βδέλλες τις χρησιμοποιούσαν μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα!

■Κατά την εποχή εκείνη κάθε Μάρτη- την άνοιξη- ερχόντουσαν οι λεγόμενοι σουλουκτσίδες (αβδελάδες) από τα διάφορα τουρκοχώρια. Φέρναν τις βδέλες μέσα σε μπουκάλια, εκεί στο παζάρι κάτου από τον Πλάτανο. Aν τις πουλούσαν έχει καλώς, αν όχι έπιαναν και τα σοκάκια γύριζαν ούλο το χωριό στο κάτου μαχαλά και στον επάνω μαχαλά και φώναζαν  «σουλoυκτζή κελιόρ» (ο αβδελάς έρχεται). Οι γυναίκες μόλις τους άκουγαν αυτές προπαντώς που γνώριζαν τα Τούρκικα φώναζαν τις γειτόνισσες: «Μαρή Ντόμνα, μαρή Ευρυδίκη ξεβήτε να πάρετε βδέλες, οι άνθρωποι τις φέρανε και στα ποδάρια μας, βγήτε να πάρετε, φωνάξτε απεκεί τη Λωξάντρα να πάρει κάμποσες να βάνει στην νούρα του αντρού στης δεν το νεβλέπετε που περνά από εδώ κάθε μέρα τον άνθρωπο που σκομαχεί, α σκάσει απέ μια πάντα ο άνθρωπος έχει πολλά γαίματα, δεν βλέπεις το χρώμα του που ένε κατακόκκινο σα το ρόδι».
Την εποχή εκείνη δεν υπήρχαν τα σημερινά μέσα όπως υπάρχουν σήμερα στα κοινοτικά ιατρεία και πηγαίνει ο κόσμος να του δουν την πίεση, γι' αυτό ο κόσμος κάθε άνοιξη που θάρτουν οι Σουλουκτδίδες να πάρουν αβδέλες να τις βάλουν για να βγει το κακό γαίμα.   


Oι Σουλουκτσίδες (αβδελάδες)* της Τρίγλιας
Σταύρος Μαργαρίτης
(από χειρόγραφο μη δημοσιευμένο κείμενο)

*Αβδελάς ή Αβδελλάς: λεγόταν αυτός που ασχολούνταν με τη συλλογή διατήρηση, πώληση και εφαρμογή βδελλών.

■O Τρύφων Ευαγγελίδης στο βιβλίο του  «Βρύλλειον Τρίγλεια», Αθήνα 1934, σελ.115, περιγράφει Τριγλιανό λαογραφικό με τίτλο «Λυσομύτης»:
     
«Κατά το μήνα Μάιον, συνήθιζον τα  παιδιά να μεταβαίνωσιν εις το λεγόμενον Μεϊντάνι (τουρκικόν νεκροταφείον) και κόπτοντα χόρτον κοινώς  λυσομύτην, καλούμενον έθετον αυτόν εντός του  αριστερού ρόθωνος και κτυπώντα την δεξιάν επί της κρατούσης το χόρτον εν τω ρωθώνι αριστεράς επεφώνουν:

Λύσε, λύσε μύτη μου,
με το σκορδοκούπανο
με το άγιο κεραμίδι.

Προφανώς το πράγμα έχει παλαιάν την καταγωγήν εξ ιατροσοφίων, διότι κατά το Μάϊον  οι Τριγλειανοί έπαιρνον αίμα ( έκαμον αφαίμαξιν)».

Σχόλιο:
Ο συγγραφέας αναφέρει ότι κατά το μήνα Μάιο,  τα  παιδιά έκοβαν το χόρτο λυσομύτη και το έβαζαν μέσα στο αριστερό ρουθούνι, χτυπώντας με το δεξί χέρι το αριστερό που κρατούσε το χόρτο στο ρουθούνι και έλεγαν το παραπάνω τρίστιχο. Προφανώς, έχει πολύ παλιά καταγωγή από τα γιατροσόφια, διότι κατά το Μάιο μήνα οι Τριγλιανοί έπαιρναν αίμα (αφαίμαξη).


Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός.

  Πηγές: 1. «Νεοελληνικά επώνυμα με ιατρική προέλευση», Γεράσιμος Α. Ρηγάτος, Εκδόσεις Βήτα, Αθήνα 1997.
2.«Ιστορία Εικονογραφημένη», «Οι  βδέλλες στην ελληνική νομοθεσία», τεύχος 29, Νοέμβριος 1970.
3. «Oι Σουλουκτσίδες (αβδελάδες) της Τρίγλιας».
Σταύρος Μαργαρίτης (1912-1995), Ν. Τρίγλια Χαλκιδικής
(από χειρόγραφο μη δημοσιευμένο κείμενο)
4.Τρύφωνος Ε. Ευαγγελίδου, «Βρύλλειον Τρίγλεια», Αθήνα 1934.
5. Εγκυκλοπαίδεια « Νέα Δομή».