Ιστορίες με τον (Προτοσύκγελο) Κοκκαλά Δημητρό

[Αλέκος Κοκκαλάς]

Ο φίλος μου ο Στάθης έχει πολλά να σας δώσει να διαβάσετε και να μάθετε, εγώ θα ασχοληθώ πάλι με δουλειά του Στάθη αλλά σε άλλο τομέα, με τα λαογραφικά του Σταύρου Μαργαρίτη τα οποία δημοσιεύτηκαν στα Τριγλιανά Νέα κατά καιρούς και από τα οποία είναι πολλά επίκαιρα. Θα ήθελα να κάνω μια πρόταση την Διοίκηση του Σωματείου Απανταχού Τριγλιανών με σύμφωνη γνώμη του Στάθη να εκδώσουμε όλα τα λαογραφικά του Σταύρου Μαργαρίτη υπάρχουν και αδημοσίευτα όπως λέει ο Στάθης. Σε δεύτερη έκδοση, η πρώτη έγινε το 2002


Λαογραφικό ευθυμογράφημα

   Με το Δημητρό Κοκκαλά (πρωτοσύγκελο) ασχολήθηκα και άλλοτε. Σήμερα λοιπόv, μου δόθηκε η ευκαιρία να ασχοληθώ και πάλιν. Διότι ο πρωτοσύγκελος ήταν ένας άνθρωπος τύπου Ναστραδίν Χότζα. Ήταν πνεύμα ανήσυχο. Δεν μπορούσε να ζήσει στον κόσμο της σιωπής. Γι' αυτό άφησε και πολλά ανέκδοτα. Ήθελε να βρίσκεται συνεχώς σε νταλαβέρες του πάρε και δώσε.
   Οι Τριγλιανοί του έδωσαν οικόπεδο και σπίτι στη Νέα Τρίγλια, αλλά αυτός δεν τα θέλησε, τα παράτησε και πήγε στα Ν. Μουδανιά, διότι τα Μουδανιά ήταν και είναι το επίνειον του νομού Χαλκιδικής.
   Στα Μουδανιά, εκτός από τη συνηθισμένη δουλειά που έκανε, δηλαδή το τσαμπαζλήκι (ζωοεμπορία) και το ναλμπάντικο (πεταλουργείο) αν δεν είχε δουλειά, έζευε το άλογο του στη σούστα και πήγαινε στο μπαλουχανά  (ψαραγορά), έπαιρνε δυο κάσες σαρδέλες, έβαζε μπόλικο μπούζι (πάγο) και τις πήγαινε στα χωριά να τις πουλήσει και στη συνεχεία θα έβρισκε κανένα άλογο ή και γάιδαρο για τη δουλειά του.
   Πήγαινε σε μακρινά μέρη, όπως στον Άγιο Πρόδρομο, στον Ταξιάρχη, στα χωριά του Χολομώντα, γιατί ήξερε ότι εκεί επάνω δεν πήγαιναν άλλοι ψαράδες πουλητές. Αυτοί πήγαιναν στα κοντινά μέρη, διότι τότε δεν υπήρχαν τα μέσα, δηλ. αυτοκίνητα κ.λπ. όπως σήμερα. Όλοι οι πουλητές είχαν αλογόσουστες. Δεν ήθελαν να ξεμακρίνονται από τον τόπο τους γιατί ήταν πολύ κουραστικό,
   Αυτό βέβαια το γνώριζε ο πρωτοσύγκελος, γι' αυτό και πήγαινε στα μακρινά μέρη γιατί εκεί οι άνθρωποι λαχταρούσαν για θαλασσινό ψάρι.
   Μια φορά πήγε στον Ταξιάρχη και ξεφόρτωσε τα ψάρια στον καφενέ. Μέσα στο καφενείο είδε έναν άνθρωπο που φορούσε μια μαύρη κάπα. Αυτός ο άνθρωπος, όπως κατάλαβε, ήταν τσομπάνος, ο οποίος συνεχώς το δεξί του χέρι το έβαζε στη μύτη του και συνέχεια την έξυνε.
   Τα ψάρια έγιναν ανάρπαστα από τον κόσμο. Όταν τελείωσε τη δου-λειά του έκανε νόημα στον τσομπάνο να βγει έξω, οπότε τον ρώτησε πόσο καιρό είχε αυτό το σπυρί στη μύτη του.
   - Ιέχου ιέναν χρόνουν απτόχου, είπε ο τσομπάνος.
   - Δεν μου λες, έχεις κανένα άσπρο ζουνάρι;
   - Ιέχου στου σπίτι μ,
   - Τότε πάμε στο σπίτι σου, του είπε ο πρωτοσύγκελος.
Τράβηξαν για το σπίτι και τότε ο τσομπάνος από αλάργα φώναξε:
   - Μουρή Αναστασά φέριμ ακάτ του άσπρου του ζνάρ.
Ο πρωτοσύγκελος πήρε το ζουνάρι και είπε στον τσομπάνο:
   - Δώσμου το δεξί σου χέρι (αυτό που έξυνε συνεχώς τη μύτη του).

   Στη συνέχεια το έδεσε από τον καρπό με το ζουνάρι, το έστριψε ένα γύρω στη μέση του τσομπάνου και έπειτα το σταύρωσε τρεις φορές με ένα μαυρομάνικο μαχαίρι. Αυτό ήταν το λεγόμενο τελεσήμι.
   Μετά είπε στον τσομπάνο:
   - Εγώ γιατρεύω αυτά τα σπυργιά. Δε θα το πειράξεις καθόλου ως που νάρθω εγώ μετά από δεκαπέντε μέρες. Θάρθω εγώ να σου το λύσω. θα σου φέρω και ένα φάρμακο να παίρνεις από το στόμα και θα γίνεις καλά.
   Ο Τσομπάνος μόλις άκουσε αυτά, είπε στον πρωτοσύγκελο:
   - Ρισύ ιάν θαμφκιάσεις καλά του σπυρίμ, ιγώ θα σδώσου ιέναν τινίκέν γιδίσο τουλουμουτίρ.
   Φεύγοντας ο πρωτοσύγκελος, ξαναείπε στον τσομπάνο
   - Μη τυχών το ξαναπειράξεις το σπυρί...
   Έπειτα από 15 μέρες ξαναπήγε στον Ταξιάρχη ο Κοκκαλάς.
   Στο μεταξύ το σπυρί του τσομπάνου, που δεν το είχε πειράξει επί 15 μέρες, είχε μαραθεί.
   Ο πρωτοσύγκελος έλυσε το χέρι του τσομπάνου και του έδωσε ένα μικρό κουτί με το φάρμακο, που δεν ήταν άλλο από λίγη ζάχαρη, αλεύρι και σόδα. Τότε του είπε:Θα παίρνεις κάθε μέρα λίγο στην άκρη του χουλιαριού και ξανά δεν θα βγάλεις κακό σπυρί.
   Ο τσομπάνος από τη χαρά του, του γέμισε έναν τενεκέ τουλουμοτύρι, αυτό που του είχε τάξει.
   Αυτά με τον πρωτοσύγκελο και πολλά άλλα, που θα συνεχίσουμε.

Τριγλιανά Νέα,8 Ιουνίου 1984,φύλλο 47
 

[Στάθης Δημητρακός]

Το έργο του αείμνηστου φίλου μου και συνομήλικου του πατέρα μου Σταύρου Δ.Μαργαρίτη (1912-1995) είναι πολύ σημαντικό. Έγραφε στα «Τριγλιανά Νέα» τον Αύγουστο του 1982 «ότι όλοι μας πρέπει να μη παύσουμε από το να γράφουμε τα όσα γνωρίζουμε και από τα όσα πληροφορούμαστε από τους πρεσβύτερούς μας, ούτως ώστε να μη χαθούν οι πατροπαράδοτες ρίζες μας της παλιάς μας πατρίδας Τρίγλιας της Μ.Ασίας». Ο ίδιος το έκανε πράξη. Όταν ζούσε του έλεγα: «Γράφε Μπάρμπα-Σταύρο και θα τα κάνουμε βιβλίο». Με κοιτούσε, μου χαμογελούσε, δεν μου μιλούσε, σαν να μη το πίστευε. Ένα τμήμα της δουλειάς του έγινε μικρό βιβλίο με τη συλλογή και επιλογή  κειμένων  από τα «Τριγλιανά Νέα» τίτλο «Τριγλιανά Λαογραφικά» το καλοκαίρι του 2002, με  την αιγίδα του Συλλόγου Απανταχού Τριγλιανών. Κατόπιν, το όλο έργο του Σταύρου  Μαργαρίτη σε χειρόγραφα του, μου  το εμπιστεύθηκαν οι δικοί του να το τακτοποιήσω και να το αξιοποιήσω. Το έργο ανήκει στους δικούς του και σ' όλους του Τριγλιανούς. Η συγγραφική δουλειά του διακρίνεται στις εξής ενότητες: α) Λαογραφικά και σχετικά με τη ζωή στην παλιά Τρίγλια, β)Η ζωή στη νέα πατρίδα, Νέα Τρίγλια Χαλκιδικής (θέματα, απόψεις, προτάσεις, ειδήσεις)από το 1923 μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του '90 και γ) Γενικά κοινωνικά θέματα. Οι ενότητες α και β οι μισές περίπου περιέχονται στο βιβλιαράκι που εκτυπώθηκε με 64 σελίδες. Άλλες τόσες σελίδες περίπου είναι τα υπόλοιπα των α και β ενοτήτων.  Αυτά μπορούν να γίνουν ένα βιβλίο, δημοσιευμένα και αδημοσίευτα ή δύο βιβλία, ένα για την Τρίγλια την Παλιά και ένα για τη Νέα Τρίγλια. Σε κάθε περίπτωση, αφού τα κείμενα είναι επεξεργασμένα, το κόστος θα είναι μικρό.
Αλέκο, συμφωνώ απόλυτα με την πρότασή σου. 
Μπορούν οι Δήμοι, οι Σύλλογοι ή και όποιος άλλος θέλει να βοηθήσει.
Τα κείμενα με την ατόφια λαϊκή Τριγλιανή γλώσσα  που αφορούν τη Νέα Τρίγλια (αλλά ίσως και την Παλιά Τρίγλια), σκέπτομαι πόσο ωραίο θα ήταν, να συμπληρωθούν με φωτογραφικό υλικό από τη συλλογή σου και να γίνουν ένα καταπληκτικό βιβλίο-λεύκωμα.
                    Με αγάπη, Στάθης.

[triglianos - admin foroum]

Το έργο του αείμνηστου φίλου μου και συνομήλικου του πατέρα μου Σταύρου Δ.Μαργαρίτη (1912-1995) είναι πολύ σημαντικό. Έγραφε στα «Τριγλιανά Νέα» τον Αύγουστο του 1982 «ότι όλοι μας πρέπει να μη παύσουμε από το να γράφουμε τα όσα γνωρίζουμε και από τα όσα πληροφορούμαστε από τους πρεσβύτερούς μας, ούτως ώστε να μη χαθούν οι πατροπαράδοτες ρίζες μας της παλιάς μας πατρίδας Τρίγλιας της Μ.Ασίας». Ο ίδιος το έκανε πράξη.

Εγώ κύριοι να το ερμηνεύσω ως ταύτηση ιδεών με την εδώ προσπάθεια μας;;; Και δεν μπορεί να είναι διαφορετικά, αφού αυτή την μορφή έχει η εθελοντική καθ' όλα προσφορά μας.

Αυτά μπορούν να γίνουν ένα βιβλίο, δημοσιευμένα και αδημοσίευτα ή δύο βιβλία, ένα για την Τρίγλια την Παλιά και ένα για τη Νέα Τρίγλια. Σε κάθε περίπτωση, αφού τα κείμενα είναι επεξεργασμένα, το κόστος θα είναι μικρό.

Εάν είναι τα κείμενα σε word, κάλλιστα μπορούμε να τα δημοσιεύσουμε εδώ σε μία ενότητα με τίτλο ξεχωριστό όσο και τιμητικό με την εν γένη προσφορά του.

(Χώρο εδώ έχουμε, κόστος δεν υπάρχει πρόβλημα, όρεξη να υπάρχει, γιατί ούτως ή αλλιώς ευαίσθητους με τον τόπο καταγωγής μας, ΔΕΝ βλέπω να είναι πολλοί που θέλουν να ασχοληθούν, ιδιαίτερα απο τους  έχοντες αξιώματα και τους νεολαίους. (Μικρή πικρία ίσως, αλλά γεγονός)).

[Στάθης Δημητρακός]

Χειρόγραφα κείμενα του Σταύρου Μαργαρίτη έχω χρησιμοποιήσει ως πηγές στις μελέτες μου, όπου πάντα τον αναφέρω. Ήδη έχουν γραφεί και δημοσιευθεί αρκετά κείμενα στη διαδικτυακή κοινότητά μας.Τα κείμενα που διαμόρφωσαν το βιβλίο με τίτλο "Τριγλιανά Λαογραφικά" και υπότιτλο "Από την Παλιά Τρίγλια της Προποντίδας και το ρίζωμα στη Νέα Τρίγλια Χαλκιδικής", τα συνέλεξα από τα δημοσιευμένα στα παλιά φύλλα της εφημερίδας "Τριγλιανά Νέα". Τα συναρμολόγησα  και έγινε ένα λειτουργικό βιβλίο, με σχόλια και γλωσσάρι δικό μου. Το είχα τάξει. Μετά μου δόθηκαν από την οικογένεια όλα τα χειρόγραφά του να τα μελετήσω. Έτσι κάνω σιγά-σιγά. Σκέπτομαι να ολοκληρώσω την αξιολογήσή τους, θα τα καταγράψω. Θα δημοσιευθεί μεγάλο τμήμα των χειρόγραφών του. Μετά,όλα μαζί θα τα καταθέσω φροντισμένα στη Νέα Τρίγλια, εκεί ανήκουν. Συνεπώς, συμφωνώ. Κάτι θα γίνει, σκέψεις ανταλλάσουμε.           
                      Χρόνια Πολλά
                      Καλές γιορτές
                      Στάθης-Ελένη