ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΜΥΡΝΗΣ

[Στάθης Δημητρακός]

  ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΜΥΡΝΗΣ

   Απόσπασμα από το βιβλίο του Michael Llewellyn  Smith «Το Όραμα της Ιωνίας», Η Ελλάδα στη Μικρά Ασία 1919-1922. Μετάφραση Λίνα Κάσδαγλη. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 2002. (Κεφάλαιο ΙΓ, Η καταστροφή, σελ. 533-534).
     
[...]Ο μητροπολίτης Χρυσόστομος φρόντιζε ακούραστα τα πλήθη των τρομαγμένων προσφύγων μέσα στον μητροπολιτικό  ναό  και χρησιμοποιούσε όση πειθώ διέθετε – χωρίς μεγάλο αποτέλεσμα – στους ξένους εκπροσώπους για να εξασφαλίσει κάποια προστασία για τους χριστιανούς. Νωρίς το πρωί της 27ης Αυγούστου/9ης Σεπτεμβρίου ένας τούρκος αστυνομικός παρουσιάστηκε στην Μητρόπολη της Αγίας Φωτεινής και ζήτησε από τον Χρυσόστομο να τον ακολουθήσει. Εκείνη ακριβώς τη στιγμή , ο Νουρεντίν πασάς , ο διοικητής της 1ης Στρατιάς και πολύ γνωστός στους Έλληνες από την προηγούμενη θητεία του – είχε χρηματίσει νομάρχης της Σμύρνης- ως ανελέητος και φιλόδοξος αξιωματούχος, έφτασε για να αναλάβει την διοίκηση της πόλης. Οι Έλληνες που βρίσκονταν στην Μητρόπολη ταράχθηκαν, αλλά γύρω στις 5 το απόγευμα ο μητροπολίτης ξαναγύρισε. Τον είχαν στην αστυνομία για να υπογράψει μια διακήρυξη που έλεγε ότι οι χριστιανοί θα έπρεπε να μείνουν στα σπίτια τους και να παραδώσουν όλα τους τα όπλα στις τουρκικές αρχές. Το βράδυ, ένα αυτοκίνητο έφθασε στην Μητρόπολη και ο ίδιος ο αστυνομικός μαζί με δύο στρατιώτες ζήτησαν από τον Μητροπολίτη να ξαναπάει μαζί τους. Αυτή τη φορά, ο Χρυσόστομος μαζί με τρεις προκρίτους της ελληνικής κοινότητας, οδηγήθηκε στον Νουρεντίν πασά στο Διοικητήριο. Ο Νουρεντίν δέχθηκε τον μητροπολίτη στο γραφείο του, όπου λίγες μέρες πρωτύτερα είχε το στρατηγείο του ο Χατζηανέστης. Τι διαμείφθηκε ανάμεσα στους δύο άνδρες δε θα το μάθουμε ποτέ με ακρίβεια. Ο θρύλος τύλιξε γρήγορα την συνάντηση και τα γεγονότα που ακολούθησαν. Είναι πιθανόν ότι ο Νουρεντίν κατηγόρησε τον Χρυσόστομο ότι ενεθάρρυνε ενεργά τον ελληνικό εθνικισμό και υποστήριζε την μικρασιατική Άμυνα. Αυτά τα ονόμασε προδοσία, αφού ο Χρυσόστομος ήταν τούρκος υπήκοος. Η γαλλική περίπολος  που βρισκόταν έξω στην πλατεία, είδε τον Χρυσόστομο να φεύγει από το κτήριο. Ο Νουρεντίν βγήκε στο μπαλκόνι και φώναξε στο πλήθος ότι ο Χρυσόστομος ήταν δικός τους για να τον κρίνουν και να τον κάνουν ότι θέλουν. Η πλατεία ήταν γεμάτη από εκατοντάδες μουσουλμάνους. Άρπαξαν τον μητροπολίτη και κακοποιώντας τον, τον πήγαν ως το μαγαζί του Ισμαήλ ενός Λεβαντίνου κουρέα. Εκεί  έντυσαν τον Χρυσόστομο με την άσπρη μπλούζα του κουρέα και το πλήθος άρχισε να τον χτυπά και να τον προπηλακίζει, βγήκαν μαχαίρια και ο όχλος έπεσε πάνω του. Προτού πεθάνει ο μητροπολίτης ακρωτηριάστηκε φριχτά. Μια πηγή αναφέρει ότι ένας Τουρκοκρητικός, στον οποίον ο Χρυσόστομος  είχε κάνει κάποτε μια χάρη, τον συμπόνεσε και έβαλε με τέσσερις πυροβολισμός[...].