Θ. Πιστικίδης: Χριστουγεννιάτικα Τριγλιανά Έθιμα

[Ευγενία Μυτιληναίου]

Θ. Πιστικίδης: Χριστουγεννιάτικα Τριγλιανά Έθιμα

Από το βιβλίο του Θανάση Πιστικίδη, Τρίγλια Βιθυνίας, σελ228
Αρχικά είχε δημοσιευτεί στα Τριγλιανά Νέα, 1980, τεύχος 29
(http://www.triglianoi.gr/trigliana%20nea%20pdf/%d4%e5%fd%f7%ef%f2%20%cd=29-20-12-80.pdf)


Εκτός από το ελιομάζωμα, όλες οι εργασίες, αγροτικές και θαλασσινές, σταματούσαν, από την προπαραμονή, γιατί το δωδεκάμερο εκτός από το ότι είναι γεμάτο γιορτές, γενικώς εθεωρείτο εορταστικό, όπως και η Μεγάλη Βδομάδα επίσης, και μόνο καμιά επείγουσα εργασία θα γινόταν.
Μοναδική φροντίδα λοιπόν το νοικοκύρεμα των σπιτιών, οι προμήθειες και η καλή και νοικοκυρεμένη εμφάνιση της οικογένειας για τις γιορτές.
Ειδικότερα οι θαλασσινοί, και προπάντων οι ψαράδες, τρεις και τέσσερες μέρες απ' τα Χριστούγεννα, τραβούσαν καΐκια και βάρκες στη στεριά. Στη θάλασσα δεν έμενε κανένα πλεούμενο, έπρεπε όλα, μικρά και μεγάλα, να βγουν στη στεριά. Θα τα ρίξουν στη θάλασσα πια ύστερ' απ' τον καινούργιο χρόνο, των Φώτων. Έπρεπε να αγιαστούν τα νερά και κατόπι ν΄ αρχίσουν τη δουλειά στη θάλασσα, ν' αρχίσουν ταξίδια ή να ψαρέψουν. Ούτε από στεριά με πετονιά ούτε με πεζόβολο ψάρευαν και οι ερασιτέχνες ακόμη, αν δεν αγιάζονταν τα νερά. Αυτές βέβαια οι μέρες δεν περνούσαν τελείως αργίες για τους θαλασσινούς. Ήταν η ευκαιρία να στανιάρουν και να βάψουν βάρκες και καΐκια κι όταν ξανάπεφταν στη θάλασσα φορούσαν κι αυτές τα καλά τους σαν νυφούλες. Τάκα, τάκα, δούλευε το καλέμι του καλαφάτη ρυθμικά στις αναποδογυρισμένες βάρκες ή στις κουβέρτες των καϊκιών να μπει το λινάρι στους αρμούς να πισσωθεί και να βαφτεί.
Φρέσκο ψάρι το δωδεκαήμερο δεν έβρισκες ούτε γι' άρρωστο στην Τρίγλια, εκτός αν πήγαινε κανένας Τούρκος για ψάρεμα, αλλά και αυτό ήταν σπάνιο, γιατί και οι Τούρκοι είχαν προσαρμοστεί στα δικά μας έθιμα και συνήθειες. Το ρίξιμο των καϊκιών στη θάλασσα τ' Αγιαννιού συνήθως ήταν πανηγύρι με τις ευχές «καλά ταξίδια και πολλές καλές ψαριές».
Το χαρτοπαίγνιο για τον Αϊ-Βασίλη ήταν σχεδόν άγνωστο στην Τρίγλια στην πλειοψηφία των κατοίκων. Δεν έλλειπαν τελείως βέβαια οι χαρτοπαίχτες (κουμαρτζήδες), αλλ' αυτοί ήσαν λίγοι και δακτυλοδεικτούμενοι. Στα σπίτια μεταξύ οικογενειακών φίλων παίζονταν ο μουτζούρης και καμιά τριανταμία συνήθως, όχι όμως με χρήματα, αλλά με κουκιά και φασόλια.
Δεν ξέρω, ούτε θυμάμαι από την Τρίγλια, αν οι Τριγλιανοί είχαν σχέση ή πίστευαν στην κωμική δεισιδαιμονία των καλικατζάρων, θυμάμαι όμως τα πρώτα χρόνια στη Ραφήνα, ύστερ' απ' τον αγιασμό των υδάτων τα Θεοφάνεια, ή μάλλον από την παραμονή των Θεοφανείων το βράδυ αρκετές παλιές Τριγλιανές νοικοκυρές (όχι όμως η μητέρα μου) σκορπούσαν γύρω-γύρω στο σπίτι και σ' όλα τα κτίσματα του σπιτιού, στάχτη και το πρωί των Θεοφανείων έβγαιναν και κοίταζαν τη στάχτη.
Τη νύκτα ασφαλώς κάποια γάτα ή κάποιος σκύλος θα πατούσαν τη στάχτη ίσως και καμιά αδέσποτη κατσίκα, και τότε επιβεβαιωνόταν η φευγάλα του τρισκατάρατου καλικάτζαρου, γιατί αν δεν είχε φύγει μόνος του θα τον σκότωνε την άλλη μέρα ο παπάς με την αγιαστούρα του που γύριζε ν' αγιάσει τα σπίτια.
Θυμάμαι που ρώτησα μια γειτόνισσα, από τις τελευταίες της γενιάς της, που δεν άφησε το έθιμο μέχρι που πέθανε.
-   Γιατί κυρά Πολυξένη, τη ρώτησα, κάθε χρόνο βάζεις στάχτη γύρω-γύρω στο σπίτι; Ήταν ημέρα Θεοφανείων θυμάμαι, και η κυρά Πολυξένη μου απαντάει:
-   Έλα δω βρε αχρόνιαστε, εσείς η νεολαία (τότε ήμουν και εγώ νεολαία) που δεν πιστεύετε τίποτα, έλα δω να δεις, και μου δείχνει πάνω στη στάχτη μερικά πατήματα από γάτες και σκύλους. Τα βλέπεις βρε; Γιομάτο ήταν το σπίτι, φύγανε τώρα και πάνε στον αγύριστο.
-   Κυρά Πολυξένη, της λέω, αυτά είναι πατήματα από γάτες και μην ξεχνάς ότι είναι Γενάρης, και για τις γάτες τώρα είναι καιρός ξέρεις γιατί...
-   Άντε, βρε άπιστε Θωμά, αυτά τα ξέρουμε και τα κάνουμε από την Τρίγλια, τα πήραμε από τις μάνες μας.
-   Ε, κυρά Πολυξένη, και στην Τρίγλια και παντού οι γάτες το Γενάρη το ίδιο πανηγύρι έχουνε.
-   Άντε, άντε εσείς οι νεολαίοι θα μας χαλάσετε τον κόσμο. Αυτοί βρε οι καλικάτζαροι δεν είναι όλοι ένα σόι, αυτοί είναι γατοπόδαροι και σκυλοπόδαροι και κατσικοπόδαροι. Οι καλικάτζαροι είναι λογιών ντολογιών και δεν είναι όλοι κακοί, έχει και καλούς καλικάτζαρους.
Ταύτα έφη η κυρία Πολυξένη κι εγώ έφυγα γελώντας και ...σοφότερος.