Ίχθυοπωλείον «Η ΡΑΦΗΝΑ» του Νίκου ΔΕΛΗΜΑΝΩΛΗ, Μόντρεαλ Καναδά

[Στάθης Δημητρακός]

Ίχθυοπωλείον «Η  ΡΑΦΗΝΑ»
του Νίκου ΔΕΛΗΜΑΝΩΛΗ  
Μόντρεαλ Καναδά

Μια έντονη  παιδική ανάμνηση, εκτός από ρίγος, με  συντρέχει όταν ακούω ή διαβάζω την λέξη ΡΑΦΗΝΑ.
Το ίδιο ακριβώς ένοιωσα και προχτές, περιμένοντας το φανάρι, στην γωνιά ενός δρόμου, ξαφνικά ο δρόμος γέμισε από μια τεράστια κίτρινη νταλίκα, από εκείνες που γεμίζουν όχι μόνο τους δρόμους, αλλά και την καρδιά των γιωταχήδων από τρόμο, όταν τις  αντιμετωπίζουν και που βλέπουμε, πιο συχνά, στα αμερικάνικα έργα της τηλεόρασης, παρά στην πραγματικότητα. Και  πάνω στο αδυσώπητο αυτό  θηρίο, τον κίτρινο όγκο, ήταν γραμμένο με όμορφα πελώρια καφετιά γράμματα η  φανταστική  λέξη «RAFINA» και κάτω, με μικρά  ξενίστικα γράμματα  η επιγραφή «ΨΑΡΙΑ  ΦΡΕΣΚΑ» και «ΙΧΘΥΟΠΩΛΕΙΟ Η ΡΑΦΗΝΑ». Η έκπληξη μου θα ήταν ασφαλώς μικρότερη, αν αυτό το θέαμα και   αυτή την επιγραφή δεν την  συναντούσα δέκα  χιλιάδες  χιλιόμετρα  μακρυά από την Ραφήνα και  την Ελλάδα. Γιατί ακριβώς βρισκόμουνα στην  Αμερικάνικη  Ήπειρο.
Η νταλίκα  έφυγε. Πέρασα στο απέναντι πεζοδρόμιο της μεγάλης λεωφόρου σφυρίζοντας την παλιά επιτυχία του Τσιτσάνη:
«η μαμά τους η κυρία καβουρίνα
πάει τσάρκα με τον σπάρο στην Ραφήνα !
Με τον σπάρο την ξενύχτη στη Ραφήνα
Παίζει τώρα στα ρηχά η καβουρίνα» που καταλήγει    μ΄εκείνη την σπαραξικάρδια  επωδό:
«Κι όλο κλαίνε τα καβουράκια,
στου γιαλού, στου γιαλού τα βοτσαλάκια»

Αυτή τη συνύπαρξη της Ραφήνας με τα ψάρια την αντιλήφθηκα μόλις γνώρισα τον κόσμο. Τράτες, γριγρί, ψαροκασέλες δίκτυα, ψαράδες, μικροί μούτσοι, αλλά και μεγάλοι καπετάνιοι, ταξίδευαν μέσα στην φαντασία μου, ενώ την μύτη μου χαϊδεύει η γαργαλιστική μυρουδιά της  ψαρίλας.
Θυμάμαι, ένα τέταρτο του αιώνα πριν, πιτσιρίκος, στις αρχές του σχολείου, όταν τυχαία, βρέθηκε σε κάποιο  συρτάρι ένας παλιός ξεθωριασμένος χάρτης της Ελλάδας. Δεν ήταν και πολύ μεγάλος όπως και η Ελλάδα. Ήταν απ΄ αυτούς που  εντυπωσιάζουν τους μικρούς και αφήνουν τους μεγάλους αδιάφορους.  Είχε πολλά σχέδια και  χρώματα. Επάνω – επάνω έλεγε: «Εικονογραφημένος  χάρτης της Ελλάδος». Η δημοτική ήταν τότε άγνωστη. Σε κάθε σπουδαία πόλη είχε ένα σχεδιάκι. Ένα Πύργο στην Θεσσαλονίκη, μια κολώνα στην  Αθήνα, μια ελιά στην Καλαμάτα και ένα πεπόνι, θαρρώ, στο  Άργος. Αλλά θυμάμαι, τότε το μάτι μου τράβηξε  βιαστικά, επάνω στον χάρτη κατά τη Ραφήνα. Και τι χαρά ! Όχι μόνο ήταν γραμμένη η  λέξη αυτή, αλλά δίπλα ακριβώς, καταμεσής του Ευβοϊκού κόλπου, ήταν σχεδιασμένο ένα υπέροχο ψάρι,  ζωντανό, λες και ήθελε να βγει έξω από το χαρτί. ΄Ηταν κάτι σαν μπαρμπούνι ή τσιπούρα. Ακόμα θυμάμαι την φρεσκάδα του ματιού του. Λες και σπαρταρούσε μέσα στο χαρτί και ήθελε να πηδήξει  στη θάλασσα!
Και ένοιωσα χαρά και υπερηφάνεια, γιατί ο τόπος μου ήταν πασίγνωστος για το νόστιμο φρέσκο ψάρι. Από τότε μικρό παιδί, μέσα στο μυαλό μου γεννήθηκε αυτή η ταυτοποίηση της Ραφήνας με τα ψάρι. Και το ένα μου θύμιζε το άλλο.
Αλλά συγχρόνως, μου γεννήθηκε και με βασάνιζε αυτή η αγωνία και  αμφιβολία,  που δημιουργείται στα παιδιά. Πραγματικά , είναι αλήθεια ότι το ψάρι της Ραφήνας είναι από τα πιο νόστιμα στην Ελλάδα, αλλά και στον Κόσμο; Μεγάλο ερωτηματικό για ένα παιδί.
Από  τότε προσπάθησα να  εξακριβώσω, όπου κι αν  βρισκόμουν την αλήθεια. Φυσικά, δεν ήταν εύκολο πράμα! Μια υποκειμενική διαπίστωση είναι κάτι το  εντελώς διαφορετικό από την επιστημονική  εξακρίβωση.
Βάλθηκα να εξακριβώσω την αλήθεια. Έπρεπε νάμαι υπερήφανος για τον τόπο μου και την παραγωγή  του; Ή όλα απλώς  είναι διαφήμιση και προπαγάνδα; ΄Ηξερα την παλιά  παροιμία ότι «καπνός χωρίς  φωτιά δεν γίνεται», αλλά δεν με ικανοποιούσε: «΄Απιστος Θωμάς», ήθελα μια επιστημονική αληθοφανή βάση.
Έπρεπε να περάσουν πολλά χρόνια για να λύσω την απορία μου και να δώσω μια κάποια απάντηση. Και νομίζω ότι ο καθένας θα συμφωνήσει για την λογικότητα και ορθότητα της  σκέψης μου. Όλες οι θάλασσες, οι ωκεανοί, δέχονται τα γλυκά νερά των ποταμιών αλλά και  βροχές κι έτσι τα νερά τους είναι πιο γλυκά. Το ίδιο συμβαίνει και με τις λίμνες που δέχονται τα νερά των ποταμιών.
Αντίθετα, η Μεσόγειος είναι μια κλειστή θάλασσα. Είναι η μονή κλειστή θάλασσα που δέχεται νερά από τις άλλες θάλασσες. Όπως από τον Ατλαντικό στο Γιβραλτάρ κι από την Μαύρη θάλασσα στα Δαρδανέλλια. Κοινό μυστικό είναι ότι η στάθμη  της Μεσογείου κατεβαίνει και όλο λιγοστεύει από νερό. Οι επιστήμονες  λέγουν ότι η Μεσόγειος θα αδειάσει. Θα πηγαίνουμε στο Μαρμάρι με το αυτοκίνητό μας. Αλλά ας μην  βιαζόμαστε, αυτό θα συμβεί ύστερα από μερικά  εκατομμύρια χρόνια.
Ο λόγος που αδειάζει η Μεσόγειος, είναι ότι υπάρχει μεγάλη εξάτμιση, σπανίζουν οι βροχές και δεν υπάρχουν μεγάλα ποτάμια που χύνονται στη Μεσόγειο εκτός από τον Νείλο και τον Ιλισσό!!! Έτσι η Μεσόγειος είναι πολύ πιο αλμυρή απ΄ ό,τι άλλες θάλασσες. Για τον ίδιο λόγο, η αλμύρα δε είναι η ίδια σ΄ όλες τις περιοχές της Μεσογείου. Κοντά στην Αίγυπτο, λόγω του Νείλου τα νερά είναι πιο γλυκά.
Αντίθετα, ακριβώς εδώ είναι η λύση του προβλήματος, στον Νότιο Ευβοϊκό, από την Χαλκίδα μέχρι το Λαύριο, στην Αττική και Εύβοια, δεν υπάρχει κανένα σπουδαίο ποτάμι. Μόνο κάτι μικροχείμαρροι  δημιουργούνται το χειμώνα. Σ΄αυτό λοιπόν τον κλειστό κόλπο  η εξάτμιση είναι μεγάλη όχι μόνο λόγω της ζέστης αλλά και λόγω των δυνατών σχετικά ανέμων. Κατά την εξάτμιση, ο ατμός φεύγει αφήνοντας στην θάλασσα ένα  περίσσεμα αλατιού.
Έτσι λοιπόν η θάλασσα της Ραφήνας, και η γύρω περιοχή είναι πολύ αλμυρή, συγκριτικά με άλλες περιοχές. Αυτό το περιβάλλον επηρεάζει τα ψάρια  που ζουν σ΄αυτό τον κόλπο (όσα ακόμη απομένουν).  Οι μικροοργανισμοί  και τα θαλασσινά φυτά που με αυτά τρέφονται τα μικρά ψάρια περιέχουν περισσότερο αλάτι, φώσφορο, ιώδιο,  ασβέστιο και άλλα συστατικά. Αλλά ας μην ξεχνάμε  τον ανθρώπινο νόμο, που κυβερνά τον κόσμο των  ψαριών: «Το μεγάλο ψάρι» τρώει ένα εύγεστο  «μικρό» και γίνεται και το ίδιο νόστιμο. Έτσι τελικά, όλα τα ψάρια που ζουν στον Ευβοϊκό κόλπο είναι νόστιμα και τα ξεχωρίζεις από τα εισαγμένα. Μόνο που πρέπει να τα φας για να τα ξεχωρίσεις.
To ίδιο  φαντάζομαι θα  συμβαίνει και με μας τους Ραφηνιώτες που  τρώμε εύγευστα, νόστιμα  και φρέσκα  Ραφηνιώτικα ψάρια.
Δικαιολογημένα, λοιπόν, χαίρομαι όταν, ως και στα πέρατα της Οικουμένης είναι γνωστό για  την ανωτερότητα, τη φρεσκάδα και τη νοστιμιά των ψαριών του τόπου μου και νοιώθω υπερήφανος  πού 'μαι Ραφηνιώτης!
                                       ΝΙΚ. Σ. Δ.



Δημοσιεύθηκε στο «ΜΕΛΤΕΜΙ αλλαγής» της Ραφήνας
                                  Νοέμβριος – Δεκέμβριος 1981
                                                               Φύλλο  48  

Υ.Γ.   Ο Νίκος ο Δελημανώλης είναι Ραφηνιώτης από Τριγλιανούς γονείς και μένει μόνιμα με την οικογένειά του στο Μόντρεαλ του Καναδά. Επισκέπτεται συχνά την Ελλάδα. Σήμερα στις 5 Σεπτεμβρίου 2011 κάναμε μια βόλτα στην πλατεία και στο λιμάνι της Ραφήνας και χαιρετήσαμε παρέα πολλούς από τους παλιούς φίλους.