9) Τα Σωματεία της Τρίγλιας

[Μάκης Αποστολάτος]

Τα Σωματεία της Τρίγλιας

(Φιλεκπαιδευτική Αδελφότητα και Φιλάνθρωπος Αδελφότητα Κυριών)

Στους Κώδικες της Τρίγλιας, που φυλάσσονται στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, κρύβονται μικρές ή μεγάλες ιστορίες που σπάνια έρχονται στην επιφάνεια. Μετά την περιγραφή του δημοκρατικού τρόπου Διοίκησης της Τρίγλιας με την Εφοροδημογεροντία, θεωρώ σκόπιμο να αναφερθούμε στα δύο Σωματεία (Συλλόγους) που ιδρύθηκαν στην Τρίγλια και το ρόλο που διαδραμάτισαν στην κοινωνική ζωή της Χριστιανικής Κοινότητας. Η Φιλεκπαιδευτική Αδελφότητα της Τρίγλιας ιδρύθηκε το 1869, σύμφωνα με ορισμένα κείμενα, αλλά το 1868, με βάση τη σφραγίδα της, μετά τις μεγάλες μεταρρυθμίσεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, που αφορούσαν στην παροχή δικαιωμάτων στις θρησκευτικές μειονότητες που ζούσαν σ' αυτήν, και, κυρίως, στην Ορθόδοξη Χριστιανική. Η Φιλανθρωπική Αδελφότητα Κυριών ιδρύθηκε το 1908, με πρωτοβουλία του Χρυσόστομου, Μητροπολίτη Δράμας, που βρισκόταν την περίοδο εκείνη στην Τρίγλια, ως εξόριστος, από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και το Πατριαρχείο.

Η Φιλεκπαιδευτική Αδελφότητα ιδρύθηκε, κυρίως, για την υποβοήθηση του έργου της Εφοροδημογεροντίας στον τομέα της εκπαίδευσης των παιδιών των Χριστιανών της Τρίγλιας, αλλά φαίνεται ότι αδράνησε στην τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα και όταν ο Αλέξανδρος Μουμτζής βρήκε στο συρτάρι του πατέρα του Χριστόφορου Μουμτζή, που ήταν Πρόεδρος της Αδελφότητας, τη σφραγίδα της, συνέταξε Κανονισμό λειτουργίας, έγραψε μέλη και αναβίωσε στις αρχές του 20ου αιώνα τη δράση της Αδελφότητας. Στη συνέχεια, το Διοικητικό της Συμβούλιο ανέπτυξε σημαντικές δραστηριότητες και έργο, όπως θα διαπιστώσουμε από τον Κώδικα Πρακτικών της Τρίγλιας (427) της περιόδου 1902-1922, που διασώθηκε και φυλάσσεται στα ΓΑΚ.

Στο «Τριγλιανό Χρονικό (1876-1909)» του Ανδρέα Χελιώτη διαβάζουμε μερικά αποσπάσματα από την «Αυτοβιογραφία» του Αλέξανδρου Μουμτζή, ο οποίος διετέλεσε και γραμματέας της Τρίγλιας, και, στη σελ. 22,  περιγράφει το περιστατικό αναβίωσης της Αδελφότητας:

"Ελησμόνησα όμως το σπουδαιότερον της εν Τριγλία δράσεώς μου. Μίαν ημέραν ανασκάλευα εις τα κιτάπια του πατρός μου, ευρίσκω μίαν σφραγίδα η οποία έγραφε «Φιλεκπαιδευτική Αδελφότης», κατόπιν δύο χείρες αλληλοκρατούμεναι και κάτω «Τρίγλια, έτος 1868». Ερωτήσας τον πατέρα μου έμαθον ότι η σφραγίς είχε μείνει εις τον πατέρα μου, ο οποίος ήτο Πρόεδρος καθ' ην εποχή διελύθη η Αδελφότης. Τότε εγώ αμέσως συντάσσω κανονισμόν της «Φιλεκπαιδευτικής Αδελφότητος Τριγλίας» και ως κορωνίδα θέτω την σφραγίδα αυτήν επί κεφαλής. Κατόπιν συνεννοηθείς με μερικούς φίλους εκ της νεολαίας ηρχίσαμε να εγγράφωμεν μέλη και εντός ολίγων ημερών εφθάσαμε τα 500 μέλη. Το ποσόν των συνδρομών των μελών ήτο προαιρετικόν, διότι ήτο δεκτόν και το τάλαντον του πλουσίου και ο οβολός της χήρας.

Αίφνης όμως μίαν ημέραν παρουσιάζεται εις την Τρίγλιαν όλως απροόπτως και όλως ακαίρως ο Μητροπολίτης Προύσης, Μουδανιών και Τριγλίας Ναθαναήλ. Είπον όλως ακαίρως διότι οι Μητροπολίται επισκέπτοντο την Τρίγλιαν μόνον εις τας εξετάσεις και την εορτήν των Φώτων, όπου και έρριπτον τον Σταυρόν εις την θάλασσαν. Ο Μητροπολίτης αναβάς εις την αίθουσαν της Σχολής την προορισμένην δι' αυτόν προσκαλεί συνέλευσιν των Εφόρων, των Δημογερόντων και όλων εν τέλει και λέγει. «Τι είναι αυτά που κάμνετε εσείς εδώ; Τι Αδελφότης και τα τοιαύτα; Δεν ηξεύρετε ότι κατόπιν συνεννοήσεως Κυβερνήσεως και Πατριαρχείου μόνον κατόπιν Αυτοκρατορικής αδείας είναι δυνατόν να επιτραπή η ίδρυσις άλλων σχολείων, Εκκλησιών, Αδελφοτήτων, εκτός των ήδη υπαρχουσών; Και όμως έμαθα ότι εδώ ιδρύθη μία Αδελφότης. Ποίος τα κάμνει αυτά;» Αμέσως όλοι απάντησαν: ο Αλέξανδρος Μουμτζής. «Ας έλθη λοιπόν εδώ αυτός ο κύριος δια να δώση λόγον». Τότε παρουσιάζομαι εγώ με τον κανονισμόν εις το χέρι και λέγω, «Σεβασμιώτατε, ανοίξατε και ίδετε και κατόπιν απαντήσετε». Μόλις όμως ήνοιξε την πρώτην σελίδα και είδε την σφραγίδα (Ο Μητροπολίτης Ναθαναήλ από την σφραγίδα και την επ' αυτής ημερομηνία (1868) διαπίστωσε ότι δεν επρόκειτο για νέα Αδελφότητα), αμέσως εφώναξε, «Μπράβο Αλέξανδρε! Και πόσοι ενεγράφησαν έως τώρα ως μέλη;», «Μόνον 500, Σεβασμιώτατε». «Κύριοι, εις αυτήν την Αδελφότητα να γραφήτε όλοι, όλοι, με ακούσατε, και να την υποστηρίξετε.

Κατόπιν του επεισοδίου τούτου, η Αδελφότης ήρχισε να προοδεύη και εντός δύο ετών επερίσσευσε 508 λιρ. Οθωμανικάς, με τας οποίας ηγοράσαμε την ιδιοκτησίαν του Αναστάση Ταταύλαλη (κατοικίαν και υποκάτω καφενείον) εις το κεντρικώτερον μέρος της πόλεως , ακριβώς αντικρύ της πατρικής μου οικίας, και κατ' αυτόν τον τρόπον τα εισοδήματα της Σχολής επερίσσευσαν ακόμη. Σημειωτέον και τούτο, ότι η Αδελφότης επλήρωνε τα εισιτήρια των απόρων μαθητών και διένειμε βραβεία εις τους επιμελείς μαθητάς".

Στη σελ. 15 του «Τριγλιανού Χρονικού» ο συγγραφέας γράφει για τον Αλέξανδρο Μουμτζή: "Σπουδαιότερο όμως επίτευγμα ήταν η προσπάθειά του για την ενίσχυση των Ελληνικών σχολείων της Τρίγλιας, όπου για τον σκοπόν αυτόν ενεργοποίησε το 1896 την «Φιλεκπαιδευτική Αδελφότητα» της Τρίγλιας, η οποία είχε ιδρυθή το 1868 και είχε από καιρού διαλυθή".

Το πρώτο θέμα που διαβάζουμε στον Κώδικα Πρακτικών έχει σχέση με το δάνειο που έδωσε η Εφοροδημογεροντία στην Αδελφότητα, προκειμένου αυτή να αγοράσει το διώροφο κτίριο που αναφέρει ο Αλέξανδρος Μουμτζής. Με το από 10.1.1906 πρακτικό (Κώδικας, σελ. 10) η Εφοροδημογεροντία, υπό την προεδρία του Επιτρόπου του Μητροπολίτη Προύσας, αποφάσισε να δανείσει το ΔΣ της Αδελφότητας, με το ποσό των 26.676 γρ., προκειμένου να αγοράσει το διώροφο (τότε) κτίριο του Αναστασίου Τατάβλαλη, που βρισκόταν δίπλα στο ισόγειο καφενείο "Κυψέλη". Στο πρακτικό της Γεν. Συνέλευσης της 3.2.1906 (Κώδικας, σελ 12) περιγράφεται αναλυτικά το ιστορικό προέλευσης του ποσού και ο σκοπός χορηγίας του από τον Χρυσόστομο, Μητροπολίτη Δράμας,, ως ακολούθως:

"Σήμερον τη 3η Φεβρουαρίου 1906 συνελθόντες οι υποφαινόμενοι Εφοροδημογέροντες και οι πρόκριτοι της ημετέρας κωμοπόλεως υπό της προεδρείαν του Αρχ. επιτρόπου Πανοσολ. Βασιλείου ελάβομεν υπόψη το περιεχόμενον του υπό ημερομ. 15 Απριλίου 1901 και Αριθμ. Κώδ. 388 πρακτικού της γενικής συνελεύσεως απεφασίσαμεν όπως το εκ της δωρεάς της Α. Σεβασμιότητος του Αγίου Δράμας κυρίου κυρίου Χρυσοστόμου προκύπτον ποσόν των διακοσίων τεσσαράκοντα επτά λιρών ήτοι (26676) είκοσι εξ χιλιάδας εξακόσια εβδομήκοντα εξ δανεισθή τη ενταύθα Φιλεκπαιδευτική Αδελφότητι υπό τόκω εξ τοις εκατόν (6%) ετησίως, ίνα το Δ. Συμβούλιον αυτής συμπληρώση το προς αγοράν του καφενείου Αναστασίου Τατάβλαλη απαιτούμενον ποσόν των τετρακοσίων δέκα λιρών. Εφ' ω προσκαλεσάμενοι τους κ. Γεώργιον Μποδόν και Λ. Τσάκωναν εκοινοποιήσαμεν αυτοίς ότι δέον να εξοφλήσωσι τα εις το όνομα του ταμίου των ημετέρων εκπαιδευτηρίων ομόλογα αυτών, χρονολογούμενα από τη 15η Απριλίου 1901. Οι διαληφθέντες κύριοι προσελθόντες εμέτρησαν εις τον ταμίαν των σχολών το ως άνω ποσόν, όπερ αμέσως εμετρήθη τω Δ. Συμβουλίω της Αδελφότητος, επί τούτω υπογράψαντες εν τω παρόντι πρακτικώ.
Εν Τριγλία τη 3 Φεβρουαρίου 1906".

Το πρακτικό υπογράφεται 1) από τα μέλη της Γεν. Συνελεύσεως (Σωκρ. Κ. Καλεμκερής, Λάζαρος Βελισάρης, Γεώργιος Σ. Μποτός, Λυκούργος Ν. Τσάκωνας, Νικόλαος Β. Νυστάζος, Σ. Ν. Μποτός, Ν. Παπαδόπουλος), 2) από τους Εφοροδημογέροντες (Αλέξανδρος Ν, Κελάδης, Φίλιππος Σ. Κάρατζης, Κωνσταντίνος Θομίδης, Κλεόβουλος Σ. Κιόκουλος), και 3) από τα μέλη του Δ. Συμβουλίου της Αδελφότητος (Δημήτριος Κ. Τακάς, Αρμόδιος Στέργιος, Χρυσ. Κ. Κελέκης, Ν. Σοφοκλέους, Ι. Σ. Πετράκογλου).

Την ίδια ημέρα (3.2.1906) και στο επόμενο πρακτικό (σελ. 13) καταχωρήθηκε το Πωλητήριο:

"Δι' ου δήλον γίνεται ότι οι υποφαινόμενοι Αναστάσιος Τατάβλαλης και η σύζυγος αυτού Ευτέρπη Χριστ. Μώραλη, αμφότεροι υπήκοοι Οθωμανοί και κάτοικοι της ενορίας Μητροπόλεως της κωμοπόλεως Τριγλίας, επωλήσαμεν οικεία και ελευθέρα βουλήσει τη ενταύθα Φιλεκπαιδευτική Αδελφότητι το εν τη ενορία Μητροπόλεως καφενείον μετά της επ' αυτού οικίας ημών, γειτνιαζόμενον μετά του κοινοτικού καφενείου η Κυψέλη και δημοσίων οδών, αντί λιρών Οθωμανικών τετρακοσίων δέκα. Ούτω δε το εν λόγω καφενείον μετά της οικίας από τη σήμερον περιέρχεται εις την κατοχήν της Φιλεκ. Αδελφότητος ημών αποξενουμένων του δικαιώματος της ιδιοκτησίας επί του εν λόγω καφενείου. Λαβόντες δε το ως άνω ποσόν των τετρακοσίων δέκα λιρών ενελλειπώς παρά του Δ. Συμβουλίου της Αδελφότητος υποσχόμεθα ότι εν πρώτη ευκαιρία δώσωμεν το Αζίζ ικράρ ενώπιον του Ταπού-μεεμουρού.
Εν Τριγλία τη 3 Φεβρουαρίου 1906".

Το πωλητήριο υπογράφεται από τους μάρτυρες-Εφοροδημογέροντες (Λυκούργος Ν. Τσάκωνας, Ν. Παπαδόπουλος, Σωκράτης Κ. Καλεμκερής, Φίλιππος Σ. Κάρατζης, Αλέξανδρος Κελάδης, Σ.Ν. Μποτός, Γεώργιος Σ. Μποτός) και τους πωλητές (Αναστάσιος Α. Τατάβλαλης, Ευτέρπη Α. Τατάβλαλη).

Σημειώνεται ότι, όπως προκύπτει από την από 11.5.1909 επιστολή του Χριστόφορου Μουμτζή προς τον γιο του Αλέξανδρο (55 επιστολές Μουμτζή, σελ. 143-144), το καφενείο που αγόρασε η Φιλεκπαιδευτική Αδελφότητα, ονομάστηκε «Αδελφάτο». Από τα παραπάνω ντοκουμέντα προκύπτει ότι αφενός το καφενείο του Αναστ. Τατάβλαλη ήταν όμορο του καφενείου «Κυψέλη» αφετέρου  μετονομάστηκε σε «Αδελφάτο» μετά τη μεταβίβασή του στη Φιλεκπαιδευτική Αδελφότητα και, επομένως, είναι λανθασμένη η ταυτοποίηση του καφενείου «Κυψέλη» με το καφενείο «Αδελφάτο», όπως έχει γραφτεί σε ορισμένα κείμενα. Το γεγονός ότι το καφενείο «Κυψέλη», που εξακολουθεί να υπάρχει και σήμερα, ήταν άλλο από εκείνο της Αδελφότητας, επιβεβαιώνεται και από τα πρακτικά των Γενικών Συνελεύσεων της 19.4.1910 (σελ. 93-95 και 96-97), στα οποία περιλαμβάνεται και το «καφενείο της Αδελφότητας» στις ασφάλειες (εγγυήσεις) που εγκρίθηκαν να δοθούν για το δάνειο που πήρε η οικονομική επιτροπή των νέων Σχολείων, προκειμένου να αποπερατωθεί το κτίριο. Επίσης, ελέγχεται ως λανθασμένη και η αναφορά του Αλέξανδρου Μουμτζή ότι, με τις 506 λίρες Οθωμανικές, που συγκέντρωσε η Αδελφότητα, αγοράστηκε το κτίριο των Τατάβλαλη, αφού απαιτήθηκε το δάνειο των 247 ΛΤ, από το ταμείο της Κοινότητας, για να συμπληρωθεί το ποσό που διέθετε η Αδελφότητα (410-247= 163 ΛΤ) στο συνολικό ποσό των 410 ΛΤ, για την αγορά του κτιρίου.

Στον κανονισμό της «Ορθοδόξου Κοινότητος Τριγλίας» (Κώδικας Πρακτικών, σελ. 42), που εγκρίθηκε με εισήγηση του Χρυσόστομου, Μητροπολίτη Δράμας, καταγράφονται στο άρθρο 2, εκτός από τις εκκλησίες, σχολεία κλπ, και τα δύο σωματεία ως εξής: "... Έχει μιαν φιλόπτωχον και φιλοπρόοδον Αδελφότητα...".

Δυόμιση χρόνια αργότερα (17.8.1908), από το πωλητήριο, καταχωρήθηκε πρακτικό (σελ. 56) με το οποίο η Αδελφότητα επέστρεψε στην Εφοροδημογεροντία μέρος του δανείου, δηλαδή 222 λίρες έναντι των 282, που αντιστοιχούν στο αρχικό δάνειο (247 λίρες) και τους τόκους (35 λίρες), και έμεινε νέο υπόλοιπο χρέους 60 λίρες,  για το οποίο δόθηκε προθεσμία 30 μηνών για την αποπληρωμή του:

"Σήμερον συνελθούσα η αξιότιμος Εφοροδημογεροντία μετά του Συμβουλίου της Αδελφότητος και αναθεωρήσασα τον λογαριασμόν του χρέους της Αδελφότητος έλαβε παρ' αυτής λίρας οθ. διακοσίας είκοσι δύο (αρ. 222) απέναντι χρέους αυτής ανερχομένου εις λ. οθ. διακοσίας ογδοήκοντα δύο (αρ. 282), μένει δε υπόλοιπον χρέος της Αδελφότητος τη Εφοροδημογεροντία λ. οθ. εξήκοντα (αρ. 60) ήτοι διακόσιαι σαράντα επτά (αρ. 247) λίραι Οθ. δανεισθείσαι τη Αδελφότητι ως φαίνεται εν τω πρακτικώ της Εφοροδημογεροντίας υπό ημερομηνίαν 3 Φεβρουαρίου 1906 (σελ. 13), τόκοι λ. οθ. 35 δια διορίαν 30 μηνών.
Επί τούτοις εγένετο το παρόν πρακτικόν υπογραφέν  παρ' αμφοτέρων του σωματείου της τε Εφοροδημογεροντίας και του Συμβουλίου της Αδελφότητος
Εν Τριγλία τη 17 Αυγούστου 1908".

Το πρακτικό υπογράφεται 1) από τα μέλη της Εφοροδημογεροντίας (Κ. Κονδυλένιος, Ν. Παπαδόπουλος, Σωκράτης Κ. Καλεμκερής, Αναστάσις Δ. Καλπάκης, Ιωακείμ Παπαδόπουλος) και 2) τα μέλη του Συμβουλίου της Αδελφότητος (Βασίλειος Ν. Τακάς, Γρηγόριος Παπαδόπουλος, Ι. Κελάδης, Ε.Κ. Καλεμκερής, Σταύρος Φωτίου, Κωνσταντίνος Γ. Στέργιος, Χ''Χρήστος Καδούρης).

Η συνεργασία της Εφοροδημογεροντίας και της Αδελφότητας συνεχίστηκε, όπως προκύπτει από το πρακτικό της 12.2.1910 (σελ. 92), οπότε παραιτήθηκαν πέντε μέλη της Μοναστηριακής Επιτροπής (Βασίλειος Τακάς, Χρυσός Κελέκης, Ιορδ. Πετράκογλου, Επαμ. Καλεμκερής και Γρηγ. Παπαδόπουλος) για λόγους που γνώριζαν οι ίδιοι και δεν δέχτηκαν να παραμείνουν στην Επιτροπή μέχρι τη λήξη της διετούς θητείας τους. Το θέμα λύθηκε με τη συμμετοχή στη Μοναστηριακή Επιτροπή των μελών του Δ. Συμβουλίου της Αδελφότητος Δημ. Τακά, Αλέκου Τσεσμετζή, Κων. Λούτζογλου και Αλέκου Μαστραντώνη (σ.σ. στο πρακτικό έχει μείνει κενό για συμπλήρωση και άλλου ονόματος, το οποίο φαίνεται ότι τελικά δεν συμπληρώθηκε).

Στη Γεν. Συνέλευση της 19.4.1910 (Κώδικας, σελ. 93-95), υπό την προεδρία του Χρυσόστομου, Μητροπολίτη Σμύρνης πλέον, το πρακτικό της οποίας είναι γραμμένο από τον ίδιο, αποφασίστηκε να διορισθεί οικονομική και διαχειριστική Επιτροπή για τα κοινοτικά προσοδοφόρα κτήματα με στόχο την εξόφληση του δανείου για την ανέγερση του νέου κτιρίου των Σχολών. Στα κτήματα αυτά περιλαμβάνεται και το καφενείο της Αδελφότητος «ήτις σκοπόν είχε και έχει την προστασίαν των γραμμάτων εν τη Κοινότητι». Στο επόμενο πρακτικό με ίδια ημερομηνία (σελ. 96-97) αποφασίστηκε η σύναψη δανείου μέχρι 500 ΛΤ για την αποπεράτωση των νέων σχολικών κτιρίων, με επιτόκιο 8%, και για ασφάλεια παραχωρήθηκαν στους δανειστές, εκτός των άλλων, και «Τα ενοίκια του καφενείου της Αδελφότητος».

Στη Γεν. Συνέλευση της 11.1.1911 (σελ. 113), υπό την προεδρία του Μητροπολίτη Προύσης κ. Δωροθέου, «η Γεν. Συνέλευση ανεγνώρισε τους κόπους και την προθυμίαν των μελών της Μοναστηριακής Επιτροπής ευχαριστήσασα τα μέλη αυτής εγκρίνουσα και την απόφασιν της εντίμου Εφοροδημογεροντίας, περί εκλογής Μοναστηριακής Επιτροπής του Διοικητικού Συμβουλίου της ενταύθα Φιλεκπαιδευτικής Αδελφότητος αποτελουμένης εκ των αξιοτίμων κυρίων Γ. Τακά, Ι. Κοκκαλά, Δ. Φούντα, Κ. Στεργίου, Α. Μαστραντώνη, Θ. Μοσχογιαννίδου, Δ. Τακά και Κ. Χ''Αναστάση».

Στις Γεν. Συνελεύσεις της 16.5.1911 (σελ. 121) και 17.5.1911 (σελ. 123) αποφασίστηκε η σύναψη και νέου δανείου μέχρι 750 ΛΤ, εκτός εκείνου από τον κ. Γ. Μποτό, για την αποπεράτωση των νέων σχολικών κτιρίων, και μερικοί πρόκριτοι (Ευγ. Καλαφάτης, Φίλιππος Καβουνίδης και Λυκ. Τσάκωνας) προσφέρθηκαν να δανείσουν την Κοινότητα με τους όρους και τις εξασφαλίσεις που είχαν οριστεί. Επίσης ότι τα σχετικά ομόλογα θα εκδώσει και θα υπογράψει το Συμβούλιο της Φιλεκπαιδευτικής Αδελφότητος. Στην επόμενη σελίδα (124) του Κώδικα Πρακτικών καταχωρήθηκε η επιστολή, με αντίγραφα των πρακτικών, που αποφασίστηκε να σταλούν στο Διοικ. Συμβούλιο της Αδελφότητος για το θέμα του δανείου από όμιλο του οποίου αντιπρόσωπος ορίστηκε ο Φίλιππος Καβουνίδης. Η απόσβεση του δανείου αυτού ορίστηκε μετά την απόσβεση του χρέους των 500 ΛΤ προς τον Γ. Μποτό και ως Επιτροπή ορίστηκε το εκάστοτε Συμβούλιο της Αδελφότητος. Η επιστολή τελειώνει ως εξής:

"Φρονούντες ότι ούτω παρέχεται τη Αδελφότητι ευκαιρία να φανή επωφελεστέρα και στην κοινότητα εκτελούσα τον πραγματικόν αυτής σκοπόν όπως είναι η υποστήριξις των γραμμάτων και της παιδείας εν τω τόπω μας ευχαριστούντες υμάς εκ μέρους της Κοινότητος δια την προθυμίαν μεθ' ης ανέλαβεν την εντολήν αυτήν – διατελούμεν μεθ' υπολήψεως
Εν Τριγλία 21 Μαίου 1911".

Η επιστολή υπογράφεται από τους Εφοροδημογέροντες Δ.Κ. Τακά κα Ιωάννη Κοκκαλά.

Η βοήθεια της Αδελφότητας ζητήθηκε πάλι 1,5 χρόνο αργότερα, σύμφωνα με το πρακτικό της 6.12.1912 (σελ. 158), λόγω της δύσκολης οικονομικής κατάστασης της Εφοροδημογεροντίας για την πληρωμή μισθοδοσίας και λοιπών εξόδων. Έτσι ζητήθηκε δάνειο μέχρι είκοσι (20) ΛΤ από την Αδελφότητα.

Η προσφορά των μελών του Διοικ. Συμβουλίου της Αδελφότητος στο αδιέξοδο που είχε παρουσιαστεί το 1910, με την παραίτηση πέντε μελών της Μοναστηριακής Επιτροπής, φαίνεται ότι επαναλήφθηκε το 1913, αφού στο πρακτικό της 9.1.1913 (σελ. 165) της Γεν. Συνέλευσης περιλαμβάνεται και η απόφαση: «Προκειμένου δε περί της Μοναστηριακής Επιτροπής η εκλογή αυτής αφέθη εις το συμβούλιον της Αδελφότητος και της Εφοροδημογεροντίας».

Στο πρακτικό της Εφοροδημογεροντίας της 6.9.1913 (σελ. 180), που επικυρώθηκε από τον Χρυσόστομο, Μητροπολίτη Σμύρνης, καταγράφεται ο διορισμός του Δημητρίου Κ. Τακά ως έμμισθου γραμματέα αντί του ετήσιου μισθού των 25 (είκοσι πέντε) λιρών οθωμανικών, «ένεκεν της ... γραφικής και λοιπής κοινοτ. εργασίας των σωματείων αυτής», που θα καταβάλλεται εξ ημισείας από την Εφοροδημογεροντία και τη Μοναστηριακή Επιτροπή.

Το 1914 εμφανίστηκε πάλι το πρόβλημα της δυσχερούς οικονομικής κατάστασης στα Ταμεία της Κοινότητας και των Σχολών και η Εφοροδημογεροντία αποφάσισε να ζητήσει τη βοήθεια της Αδελφότητος. Συγκεκριμένα, στο πρακτικό της 28.9.1914 (σελ. 209) διαβάζουμε:

"Εν τη συνεδρία ταύτη πολύς εγένετο λόγος περί της δυσχερούς οικονομικής θέσεως εις ην περιήλθε, το τε Κοινοτικόν και σχολικόν ημών ταμείον ένεκεν των γνωστών τοις πάσιν ημίν λόγων. Ενεκρίθη δε όπως προς πληρωμήν μέρους των καθυστερούμενων μισθών των διδασκάλων και για την τρέχουσαν υπηρεσίαν συναφθή δάνειον έντοκον παρά του ταμείου της Φιλ. Αδελφότητος. Ωε εκ τούτου αποφασίζεται όπως σταλλή το κατάλληλον γράμμα εις το προεδρείον της ειρημένης Αδελφότητος δια τα περαιτέρω".

Το πρακτικό υπογράφεται από τα μέλη της Εφοροδημογεροντίας (Κωνσταντίνος Ε. Λούτζογλου, Σταύρος Νικολάου, Νικ. Καλπάκης, Δ.Κ. Τακάς, Δημήτριος Ν. Τακάς).

Το θέμα του δανείου συζητήθηκε στη Γενική Συνέλευση της 11.1.1915 (σελ. 215):

"Λόγου γενομένου περί της οικονομικής θέσεως του ταμείου των σχολών κατόπιν ανταλλαγής διαφόρων σκέψεων ληφθέντος υπ' όψιν του απροχωρήτου της καταστάσεως απεφασίσθη, ίνα παρακληθή το προεδρείον της Φιλεκπαιδευτικής αδελφότητος, όπως παραχωρήση υπό τύπον δανείου τη εφορία το εν τω ταμείω αυτής υπάρχον ποσόν ανερχόμενον εις (65) εξήκοντα πέντε λιρ. δια τας ανάγκας των σχολών συμφώνως άλλωστε τω Φιλεκπαιδευτικώ σκοπώ και προορισμώ αυτής. Ανατίθεται δε η ενέργεια των περαιτέρω τη εντίμω εφοροδημογεροντία ίνα συνεννοηθή μετά του ειρημένου προεδρείου".

Την μεθεπομένη (13.1.1915) πραγματοποιήθηκε η πρώτη συνεδρίαση της Εφοροδημογεροντίας (σελ. 216) και, μεταξύ των άλλων, «... να γραφή το κατάλληλον γράμμα εις το Διοικητικόν Συμβούλιον της ενταύθα λειτουργούσης Φιλ. Αδελφότητος περί συνάψεως δανείου εντόκου παρά του ταμείου αυτού προς κάλυψιν μερικήν των Σχολικών αναγκών, συνωδά τη αποφάσει της γενικής Συνελεύσεως της συγκροτηθείσης κατά την 11η Ιανουαρίου τρέχοντος μηνός».

Στη δεύτερη συνεδρίαση (18.1.1915) της Εφοροδημογεροντίας (σελ. 216) διαβάζουμε:

"Εν τη συνεδρία ταύτη κατόπιν Γράμματος ... εις το προεδρείον της ενταύθα Φιλ. Αδελφότητος περί συνάψεως δανείου παρά του Ταμείου αυτής και κατόπιν εγκρίσεως υπό του Δ. Συμβουλίου αυτής της αποφάσεως της Κοινοτικής Συνελεύσεως, ενεκρίθη η σύναψις δανείου παρά της ειρημένης Αδελφότητος εκ λιρών τουρκικών 14 δέκα τεσσάρων και με τόκο ... σαράντα τοις εκατόν. Επίσης εγκρίνεται όπως δοθή εις το Συμβούλιον αυτής ομόλογον χρεωστικόν υπογεγραμμένον υφ' όλων των μελών της Εφοροδημογεροντίας και σεσημασμέον συνάμα τη της Κοινότητος σφραγίδει".

Στην 3η συνεδρίαση της Εφοροδημογεροντίας της 1.3.1915 (σελ. 218) εγκρίθηκε 1) η σύναψη και νέου δανείου 15 ΛΤ από το Ταμείο της Φιλεκπαιδευτικής Αδελφότητος με τόκο 40% μέχρι της εξοφλήσεως αυτών και  2) η έκδοση χρεωστικού ομολόγου.

Από την ανάγνωση των παραπάνω πρακτικών του 1915, διαπιστώνεται ότι ενώ είχε αποφασισθεί αρχικά να συναφθεί δάνειο ποσού μέχρι 65 ΛΤ, τελικά, η Εφοροδημογεροντία δανείστηκε από την Φιλεκπαιδευτική Αδελφότητα δύο φορές και συγκεκριμένα 14 ΛΤ την πρώτη και 15 ΛΤ τη δεύτερη, σύνολο 29 ΛΤ, και μάλιστα με το υψηλό επιτόκιο του 40%. Υπενθυμίζεται ότι στη σελίδα 221 του Κώδικα Πρακτικών καταταχωρήθηκε το τελευταίο (23.4.1915) πρακτικό πριν από τον πρώτο διωγμό και στις υπόλοιπες σελίδες δεν βρέθηκε άλλο πρακτικό σχετικό με το θέμα των συγκεκριμένων δύο δανείων.

Μετά την επιστροφή των Τριγλιανών στο χωριό τους, στα τέλη του 1918, λειτούργησε πάλι το σύστημα διοίκησης της Κοινότητος και το πρώτο πρακτικό που είναι σχετικό με την Φιλεκπαιδευτική Αδελφότητα καταχωρήθηκε την 29.9.1919 (σελ. 300). Στο πρακτικό αυτό περιγράφεται το αίτημα της Αδελφότητος, για τη δημιουργία καζίνου (κέντρου ψυχαγωγίας) στην ιδιοκτησία της Μονής Πατέρων, με στόχο την αύξηση των δραστηριοτήτων και των  εσόδων της προς όφελος του Σχολικού Ταμείου. Συγκεκριμένα αναφέρεται ότι «Τη αιτήσει της Φιλεκπαιδευτικής Αδελφότητος εν μικτή συσκέψει μετά της Μοναστηρ. Επιτροπής απεφασίσθη όπως τα δύο Μπαξεβάνικα της Μονής των Πατέρων δοθώσι δια Καζίνο τη Αδελφότητι υπό τον όρον όπως η Μοναστηριακή Επιτροπή δικαιούται εις 30% επί των εισπράξεων των εισιτηρίων».

Ο Διόδωρος, Επίσκοπος Καμπανίας, έστειλε το 1919 χρήματα στην Κοινότητα και στην Αδελφότητα, όπως προκύπτει από το από 8.12.1919 πρακτικό (σελ. 310), στο οποίο έχει καταχωρηθεί απόφαση της Εφοροδημογεροντίας "... να σταλή επιστολή τω Τοποτηρητή Αγ. Προύσης προς είσπραξιν των δι' αυτού αποσταλέντων υπό του Επισκόπου Διοδώρου (Καμπανίας) 1000 δρχ δια την Κοινότητα και 500 δρχ δια την Αδελφότητα".

Στο από 23.2.1920 πρακτικό (σελ. 317) καταχωρήθηκε το αίτημα της Φιλανθρωπικής Αδελφότητας Κυριών για την παραχώρηση από την Εφοροδημογεροντία του κτιρίου του παλαιού Παρθεναγωγείου και "... Α) Ενεκρίθη η παραχώρησις του Παρθεναγωγείου εις το σωματείον της φιλανθρωπικής Αδελφότητος των Κυριών, όπερ δι' ιδίων εξόδων υποχρεούται να αναλάβη την επισκευήν και μετασκευήν αυτού εις αίθουσαν Λέσχης και Θεάτρου υπό τους όρους , όπως να δικαιούται να συμμετάσχη εις τούτο και το σωματείον της φιλεκπαιδευτικής Αδελφότητος εν περιπτώσει καθ' ην ήθελεν απαιτήσει αυτό τούτο. Β) Το παραχωρούμενον κτίριον επί μίαν εξαετίαν θα ευρίσκεται εις την δικαιοδοσίαν και διαχείρισιν του σωματείου της φιλανθρωπικής Αδελφότητος των Κυριών και του της φιλεκπαιδευτικής Αδελφότητος ενί περιπτώσει ήθελεν συμμετάσχη τούτο εγκαίρως δικαιουμένων και των λοιπών σωματείων της Κοινότητος ημών να διαθέτωσιν την αίθουσαν της Λέσχης και του Θεάτρου οσάκις ήθελε παρουσιασθή προς τούτο ανάγκη. Γ) Μετά την λήξιν της εξαετίας το εν λόγω κτίριον θα περιέλθη εις την άμεσον δικαιοδοσίαν και διαχείρισιν της Εφοροδημογεροντίας, άνευ ουδεμιάς απαιτήσεως του σωματείου των Κυριών, προς όφελος των Σχολών".

Αξίζει να σημειωθεί ότι το κτίριο του Παρθεναγωγείου έχει αναπαλαιωθεί και διατηρείται σήμερα στην ίδια ακριβώς μορφή, όπως φαίνεται σε παλιές φωτογραφίες.

Μετά την απόπειρα δολοφονίας του Ελ. Βενιζέλου, συντάχθηκε το από 2.8.1920 πρακτικό της Εφοροδημογεροντίας (σελ. 330), με τη συμμετοχή της Φιλεκπαιδευτικής Αδελφότητος, της Μοναστηριακής Επιτροπής και του Λαού, και αποφασίστηκε σειρά εκδηλώσεων και αποστολή επιστολών και τηλεγραφημάτων, για την υγεία του πρωθυπουργού.

Στη συνεδρίαση της Εφοροδημογεροντίας της 16.10.1920 (σελ. 342), υπό την προεδρία αφενός του Χρυσόστομου, Μητροπολίτη Σμύρνης αφετέρου του Διόδωρου, Μητροπολίτη Καμπανίας, οι οποίοι βρέθηκαν στην Τρίγλια, συζητήθηκε, εκτός των άλλων, και αποφασίστηκε «όπως αι δύο Αδελφότητες συνεργασθώσι δια την μεταρρύθμισιν του Παλιού Παρθεναγωγείου εις Θέατρον, Λέσχην, ξενοδοχείον κλπ».


Η Φιλανθρωπική Αδελφότητα Κυριών ιδρύθηκε το Φεβρουάριο 1908, με πρωτοβουλία του Χρυσόστομου, Μητροπολίτη Δράμας, και λεπτομέρειες για την υλοποίηση αυτής της ιδέας του αντλούμε από τις επιστολές του Χριστόφορου Μουμτζή (Τριγλιανό Χρονικό, Ανδρέας Χελιώτης). Στην από 7.3.1908 επιστολή προς το γιο του Αλέξανδρο διαβάζουμε:

"Ούτος (σ.σ. εννοεί ο Χρυσόστομος) έχων κατά νουν να συστήση ενταύθα και «Αδελφότητα Κυριών», ολίγας ημέρας μετά την αποστολήν της από 5ης Φεβρουαρίου επιστολής μου προσεκάλεσε, δια καταλόγου, δια του παιδονόμου Αριστείδου εκ των ενταύθα γυναικών εις συνέλευσιν έως 80 τον αριθ. Προσήλθον δε έως 50 εις την μεγάλην της Σχολής αρρένων αίθουσαν προς ας διεκοίνωσε τον σκοπόν της συνελεύσεως-μεταξύ τούτων και η αδελφή σου Ειρήνη-ότι πρόκειται περί συστάσεως αδελφότητος κυριών, και παρέστησε προς αυτάς τα καλά άπερ προέρχονται εκ των τοιούτων σωματείων εις αγαθοεργείας αναλόγως του τόπου εν ω συστήνονται και εκανονίσθη να πλρώνουν αι εγγραφόμεναι αδελφαί ανά εν Γρόσιον κατά μήνα εις το ταμείον της εν λόγω αδελφότητος. Εκ των εν τη συνελεύσει συνελθουσών κυριών εδιόρισε 10μελές διοικητικόν συμβούλιον, προέδρου της κ. Καλλιόπης Καλεμκερίνης, Ταμίου της Μαρίας Αλέκενας συζύγου δε Αναστ. Μπαρούτα, γραμματέως της διαθεσίμου παρθεναγωγού θυγατρός Γιαζητζόγλου, δύο εισπράκτορας και αι λοιπαί του συμβουλίου πάρεδροι-εν αις και η ανεψιά μου Ευτέρπη-υπογράψασαι το πρακτικόν εν τω επί τούτω βιβλίω αι παρούσαι αδελφαί διελύθη η συνέλευσις, προσεκόμισε δε το διοικητικόν συμβούλιον το των εγγραφών βιβλίον ίνα εγγράψουσι και άλλες αδελφάς και απήλθεν, αναλαβόντος του Αγ. Δράμας να συντάξη και τον απαιτούμενον κανονισμόν".

Το πρώτο στοιχείο που αναφέρεται στον Κώδικα Πρακτικών, για το συγκεκριμένο σωματείο και τη δράση του, είναι το από 23.2.1920 πρακτικό (σελ. 317) της Εφοροδημογεροντίας, που αφορά στην παραχώρηση του κτιρίου του παλαιού Παρθεναγωγείου στα δύο σωματεία και περιγράφεται παραπάνω.

Το δεύτερο και τελευταίο είναι το από 4.3.1921 πρακτικό (σελ. 318), στο οποίο περιγράφεται το αίτημα της Φιλανθρώπου Αδελφότητος των Κυριών, για την "εκλογή Επιτροπής εποπτείας και επιτηρήσεως επί της κατασκευής της Λέσχης". Μετά από ψηφοφορία εκλέχτηκαν οι Κων/νος Κονδυλένιος 11, Γεώργιος Τακάς 11, Νικόλαος Καλπάκης 9, Σωκράτης Καλεμκερής 8 και Κων/νος Μακασίκης 6, με επιλαχόντες τους Αρμόδιο Στέργιο 5 και Φίλιππο Κάρατζη 3.

Δεν βρέθηκαν στοιχεία για τη δράση αυτού του σωματείου στο διάστημα από την ίδρυσή του (1908) μέχρι το 1921.

[Βασίλης Σακελλαρίδης]

Επισυνάπτω αυτό το σημαντικό ντοκουμέντο της Φιλεκπαιδευτικής Αδελφότητας.Πρόκειται για δωρεά που έγινε το 1908. Το προτυπωμένο έντυπο είναι μικρό δείγμα της σοβαρότητος και της τυπικότητας της λειτουργίας της Αδελφότητος.

[Μάκης Αποστολάτος]

Εξαιρετικό και σημαντικό αρχειακό στοιχείο Βασίλη και αποδεικνύεται, άλλη μια φορά, πόσο πολύτιμο είναι το αρχείο σου.

Από το δελτίο αυτό προκύπτει ότι 1) συντάχθηκε ένα μήνα (15.7.1908) πριν από το από 17.8.1908 πρακτικό (Κώδικας, σελ. 56), με το οποίο επεστράφη στην Εφοροδημογεροντία το μεγαλύτερο μέρος του δανείου που έλαβε η Φιλεκπαιδευτική Αδελφότητα το 1906 για την αγορά του καφενείου Τατάβλαλη, 2) υπέγραψε ο Ε. Κ. Καλεμκερής, που ήταν μέλος του ΔΣ της Φιλεκπαιδευτικής Αδελφότητος, αντί του προέδρου της, και ο Γεν. Γραμματέας Αλεξ. Μαστραλέξης, ο οποίος, όμως, δεν φαίνεται να έχει συνυπογράψει το από 17.8.1908 πρακτικό, 3) αναγράφεται έτος ιδρύσεως το 1869, σε αντίθεση με τη σφραγίδα που βρήκε ο Αλέξανδρος Μουμτζής στα κιτάπια του πατέρα του, στην οποία αναγράφεται 1868, όπως αναφέρει στην Αυτοβιογραφία του,4) τα προεκτυπωμένα "καλλιτεχνικά" δελτία αποδεικνύουν την οργάνωση της Αδελφότητος, 5) η αναγραφή του ποσού της δωρεάς των 108 γροσίων έγινε με τη διατύπωση "οκτώ και εκατόν" αντί του συνηθισμένου "εκατόν οκτώ" και 6) ο δωρητής Γεώργιος Δ. Σταυρίδης ενεγράφη ως "ευεργέτης" με τη δωρεά του αυτή, αντί του προεκτυπωμένου τίτλου "δωρητής".