ΤΑ ΣΠΙΤΙΑ ΣΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΤΡΙΓΛΙΑ

[Στάθης Δημητρακός]

ΤΑ ΣΠΙΤΙΑ ΣΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΤΡΙΓΛΙΑ

■Η παλιά Τρίγλια ήτο κωμόπολις παλαιού τύπου και ρυθμού όπως είναι εδώ λόγου χάρη κτισμένα στη Χαλκιδική, ο Πολύγυρος, η Γαλάτιστα, ο Άγιος Πρόδρομος κ.λπ.
Δεν υπήρχε ρυμοτομία και τα σπίτια ήσαν κτισμένα το ένα κοντά στο άλλο. Έπειτα τα σπίτια ήσαν με δυο και τρεις ορόφους ξύλινους με κεραμοσκεπή και εκτός αυτού άφηναν και τις λεγόμενες εξωλασιές, δηλαδή το δεύτερο πάτωμα (όροφος) εξείχε  κάπου1 ½ μέτρο  ένα γύρω από το σπίτι  προς τα έξω περισσότερο από τον πρώτο όροφο, το ίδιο και το τρίτο πάτωμα (όροφος) εξείχε περισσότερο πάλι από το δεύτερο και αυτό γινότανε για να κερδιθεί περισσότερο χώρος, για περισσότερα δωμάτια, δηλαδή γινότανε μια εργασία αντίθετη από εκείνη που υπαγόρευε η τεχνική. Που κανονικά το κάτω μέρος του σπιτιού έπρεπε να έχει τα περισσότερα μέτρα και όσο ανεβαίνει η οικοδομή  να στενεύει και όχι να φαρδαίνει.
Έπειτα τα σπίτια ήσαν ξυλόκτιστα και με μπαϊντατί (1)( κτισμένο ελαφρά), και η σκεπή ήτο κεραμοσκεπή με τα λεγόμενα τουρκικά κεραμίδια.
Τώρα γι' αυτούς που ήσαν εσνάφια (2) βολευότανε η υπόθεση. Το πλείστον όμως ήσαν ρετζεπερίδες (αγρότες) που έπρεπε να έχουν τα ζώα τους, που πήγαιναν συνεχώς έξω στα κτήματα, που ο καθένας είχε και από ένα ζώο. Διότι κατά την εποχή εκείνη δεν υπήρχαν άλλα μέσα μεταφοράς εκτός από τα ζώα. Πού έπρεπε να το τοποθετήσει;
Αναγκαστικά το έβαζαν στο ισόγειο του σπιτιού διότι δεν υπήρχε οικοπεδικός χώρος για να κτίσουν τέλος πάντων ένα μέρος για το ζώο, εκτός βέβαια από ορισμένους που είχαν τα σπίτια τους στις άκρες της κωμόπολης.
Ο φόβος ήτο πολύ μεγάλος. Εάν θα γινόταν καμία πυρκαγιά όπως είχε γίνει κάποτε το λεγόμενο γιαγκίνι, πυρκαγιά που πήρε φωτιά το χωριό και δεν σταματούσε διότι τα σπίτια ήσαν ξύλινα το ένα απάνω στο άλλο κτισμένα, τα σοκάκια στενά δηλαδή υπήρχε πρόσφορο έδαφος για να μην σταματήσει η φωτιά και μέχρι  ακόμα και το τελευταίο σπίτι. Γι' αυτό αναγκαστικά κάνανε διάβημα στο Σουλτάνο στην Κωνσταντινούπολη και ο Σουλτάνος έστειλε τις λεγόμενες βασιλικές τουλούμπες(3) με τους τουλουμπατζήδες (4) και έσβησαν το γιαγκίνι (τη φωτιά).
Αυτό το κακό έπαθε η Τρίγλια, και άλλη μια με το νερό διότι ήτο κτισμένη σε σχήμα κοιλάδας και όταν ξέσπασε μεγάλη καταιγίδα από τα βουνά κατέβασε πολύ νερό που γέμισε ο Ντερές, ξεχείλισε, και μπήκε μέσα στα σπίτια. Όσα σπίτια ήσαν κοντά στο Ντερέ (Ρέμα) τα λάμωσε (5) το νερό και πνίγηκαν πολλά χτηνά (ζώα).
Δηλαδή ήτο μια κατάστασις που δεν μπορούσε να διορθωθεί. Για να διορθωθεί έπρεπε να γίνει μια σχετική ρυμοτόμησις, έπρεπε δηλαδή να πέσουν πολλά σπίτια κάτω σχεδόν τα μισά.
Ε! αυτό δεν μπορούσε να γίνει, διότι αυτά τα σπίτια ήσαν χτισμένα από πάππο προς πάππο, ήτο η εργασία και ο ιδρώτας των πατεράδων μας και των παππούδων μας γι' αυτό και τώρα αν ήμασταν εκεί δεν θα γινότανε μια τέτοια πράξη. Όπως είναι και εδώ στην Ελλάδα για τα μέρη που προαναφέραμε και σχεδόν εις όλα του παλαιού τύπου κτίσματα της χώρας μας, σε κωμοπόλεις και χωριά.

Ρυμοτομήσεις και σχέδια των σπιτιών της παλιάς Τρίγλιας.
Σταύρος Δ. Μαργαρίτης, Νέα Τρίγλια Χαλκιδικής
(από χειρόγραφο μη δημοσιευμένο κείμενο)

Λεξιλόγιο-Σχόλια
(1) το μπαϊταντί= ο τοίχος με λεπτά σανίδια σε μια ή δυο σειρές και επιχρισμένος
(2)εσνάφια= επαγγελματίες
(3)τουλούμπες= οι αντλίες πυρόσβεσης
(4)τουλουμπατζήδες= αυτοί που δούλευαν τις τουλούμπες, πυροσβέστες
(5) λάμωσε= τα κόλλησε στην λάσπη.

■...Το σπίτι μας ήταν τριόροφο, είχε πόρτα σε δυο δρόμους...Στα επάνω πατώματα ανεβαίναμε με ξύλινες σκάλες φαρδιές που τις τρίβαμε με κελεροπέτσια (1) να γυαλίζουνε. Έτσι ήταν πάντα καθαρές και παίρνανε το χρώμα του σανιδιού τους σαν το φλουρί κίτρινο. Στο πρώτο πάτωμα, στο ισόγειο, ήταν τα μουσάνταρα(2) που βάζαν τις σοδιές τους. Άλλο δωμάτιο είχαν για τα φρούτα και τους καρπούς. Εκεί κρεμούσανε τις αρμαθιές, τα φιρίκια, τα κυδώνια που μυρίζανε ωραία. Σ' άλλο δωμάτιο βάζανε τα εργαλεία τους και το γαϊδούρι. Στο μεσαίο πάτωμα φυλάγανε τα κουκούλια. Τραβούσανε γραμμές και τάχανε σε νταμπλάδες απλωμένα επάνω σε καθαρές κόλλες. Τους δίναμε ταϊνι (3) μουρόφυλλα που τα κόβανε ψιλά- ψιλά δυό- τρεις φορές την ημέρα. Όταν τρώγανε οι σκώληκες ακουγότανε μια βουή σαν νάκουγες μιαν ωραία μουσική. Φέρνανε απ' έξω χαμοτσουκάρες(4) και βούρλα(5) και όταν ήταν έτοιμα για κουκούλια τους τα βάζαμε και γινόνταν σαν δέντρα. Και νόμιζες πως ήταν απάνω τους σαν φρούτα. Στο τρίτο πάτωμα, απάνω, έμενε η οικογένειά μας. Απ' όσο θυμάμαι ήταν εκεί η κουζίνα, η τραπεζαρία και οι κρεβατοκάμαρες. Εκεί ζούσαμε τον περισσότερο καιρό εγώ με τις αδελφές μου. Κοιμόμασταν σε καριόλες(6) κα σκεπαζόμασταν με παπλώματα σεντονιασμένα. Κοιμόμασταν νωρίς το βράδυ. Όταν ερχότανε ο πατέρας μας έβρισκε στο κρεβάτι και μας φιλούσε. Μόνο την πιο μεγάλη αδελφή την κράταγε στο τραπέζι. Εμείς οι μικρότερες τρώγαμε νωρίς στην κουζίνα στον σουφρά (7) και πηγαίναμε αμέσως στις καριόλες μας για ύπνο.
Αυτό ήταν το σπίτι μας. Γύρω-γύρω είχε αυλή. Εκεί ήταν το κατόχι και το μουλπάκι [8] που πλένανε, μαγειρεύανε βάζανε το καζάνι. Εκεί κάνανε τα ρετσέλια (9)μας και τα πετιμέζια (10) μας. Εκεί  η μητέρα μου έκανε την μπουγάδα της και έπλενε τα ρούχα με σαπούνια με σαπούνι κι αλισίβα. Ύστερα τα περιχούσε με βραστό νερό για να καθαρίσουν στην καλατσάνα(11) που τα είχε.
Σ' αυτό το σπίτι γεννήθηκα και είδα για πρώτη φορά το φως του ήλιου το 1908....              
«Η ιστορία μου», Σοφίας Χρ.Γιαρένη, Εκδόσεις Δρυμός, Αθήνα 1984

Λεξιλόγιο- Σχόλια
(1)κελεροπέτσια= πετσιά από σκληρό δέρμα ψαριού
(2)μουσάνταρα= ερμάρια, ράφια.
(3)ταϊνι= μερίδιο τροφής που δίνεται στα ζώα
(4)χαμοτσουκάρες= θάμνος, θυμάρι
(5)βούρλα= τα βελονοειδή φύλλα των  ομώνυμων φυτών που αναπτύσσονται σε βαλτότοπους.
(6)καριόλες=κρεβάτια
(7)σουφράς/σοφράς=στρογγυλό χαμηλό τραπεζάκι
[8]μουλπάκι=μεγάλο τζάκι να χωράει καζάνι για νερό μπουγάδας.
(9)ρετσέλια=κομπόστα από μύλο ή κυδώνι ή κολοκύθι κ.α και πετιμέζι.  
(10)πετιμέζι= πολύ γλυκό και παχύρευστο υγρό που παρασκευάζεται κυρίως από το βράσιμο του μούστου
(11)καλατσάνα= μεγάλη φαρδιά κόφα για την μπουγάδα.

Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός
Συνεχίζεται...