ΙΕΡΟΨΑΛΤΗΣ- Ψάλτης ή Ψάλτας

[Στάθης Δημητρακός]

ΙΕΡΟΨΑΛΤΗΣ- Ψάλτης ή Ψάλτας

Ψάλτης είναι αυτός που ψάλλει ύμνους και ψαλμούς στην εκκλησία, ο ιεροψάλτης, ο υμνωδός. Ο  ιεροψάλτης στέκεται στο αναλόγιο (ψαλτήρι) δεξιά και αριστερά της ωραίας Πύλης (δεξιός ψάλτης και αριστερός ψάλτης) και συνοδεύει τη Θεία Λειτουργία και τα Ιερά Μυστήρια με ψαλμωδίες. Έχει ιερά  βιβλία, τα οποία τα ακουμπά στο αναλόγιο.
Υπάρχει το Τριγλιανό επώνυμο Ψάλτης (ή και  Ψάλτας όπως τον έλεγαν). Ψάλτης είναι, κατά κάποιο τρόπο,  επαγγελματικό επώνυμο.
Η Παλιά Τρίγλια είχε, κατά παράδοση, σπουδαίους ψαλτάδες που γνώριζαν πολύ καλά την ψαλτική τέχνη, τη Βυζαντινή μουσική και έψελναν με Βυζαντινές νότες. Οι ψαλτάδες πληρώνονταν, όπως και οι ιερείς και οι νεωκόροι(καντηλανάφτες), από την εκκλησιαστική επιτροπή. Οι εκκλησιαστικές επιτροπές διορίζονταν από την δημογεροντία.
Τα έσοδα της εκκλησιαστικής επιτροπής προέρχονταν από τα έσοδα της εκκλησίας και από την επιχορήγηση από την δημογεροντία. Οι ιεροψάλτες ήταν καλλίφωνοι και είχαν  τουλάχιστον τις βασικές γραμματικές γνώσεις. Μερικοί δάσκαλοι ήταν και ψάλτες, όπως ο Στρατής ο Δάσκαλος (Αντωνιάδης). Συνήθως γίνονταν ψάλτες από μικρή ηλικία, δίπλα σε παλιούς ψάλτες , περνούσαν πολλές ώρες στην εκκλησία και μάθαιναν πολύ καλά τις διαδικασίες και τις ψαλμωδίες της Θείας Λειτουργίας και των Ιερών Μυστηρίων.
Τα παιδιά του σχολείου στην Τρίγλια, κάθε Κυριακή στην εκκλησία έλεγαν το «Πιστεύω», το «Πάτερ ημών» και διάβαζαν τον «Απόστολο». Οι δάσκαλοι όριζαν τα  παιδιά από το Σάββατο.  Κατά την ακολουθία των Xαιρετισμών («της Παναϊας τα Γράμματα») δύο παιδιά πήγαιναν μπροστά στο τέμπλο της εκκλησίας. Ένα μπροστά στην εικόνα της Παναγίας, συνήθως κορίτσι, και ένα μπροστά στην εικόνα του Χριστού συνήθως αγόρι και απάγγελλαν αντίστοιχα  τα τροπάρια. «Άσπιλε, αμόλυντε, άφθορε, .....» προς την Παναγία και «Και δος  ημίν Δέσποτα προς ύπνον απιούσιν...»  προς τον Χριστό. Τα τροπάρια αυτά τα έλεγαν παιδιά, όχι ψάλτες. Έτσι, μάθαιναν από μικρά την ψαλτική.



Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός

Πηγές:
1. «Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής», ΑΠΘ, ΙΝΣ (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη), Θεσσαλονίκη 1998.
2. «Ελληνικό Λεξικό», Τεγόπουλος- Φυτράκης, Ελευθεροτυπία 1993
3. «Παιδεία», Πρότυπο Λεξικό της Νέας Ελληνικής, Εκδόσεις Σταφυλίδη, Αθήνα 1977.
4.Εγκυκλοπαίδεια «Υδρία».   
5. Σταύρος Δ. Μαργαρίτης,  «Μια οργανωμένη ζωή της παλιάς Τρίγλιας της Μ. Ασίας» Τριγλιανά Λαογραφικά,  Σύλλογος Απανταχού Τριγλιανών, Θεσσαλονίκη 2002.

[Ηρακλής Ψάλτης]

 :)Με συγκινεί ο Στάθης, γιατί γράφει για ψάλτες και ο πατέρας μου, ο παπά-Θανάσης,  πριν χειροτονηθεί, υπήρξε ψάλτης της Παντοβασίλισσας.
Όλοι οι ψάλτες της Παντοβασίλισσας που γνώρισα ήταν εξαιρετικοί, ο  Κόρακας, ο  Μάκης (Πρόδρομος) Λαδόπουλος και ο νεότερος, ο κ. Λάκης (Ισίδωρος) Συντελής. Ήταν καλλίφωνοι και οι μελωδικές ψαλμωδίες τους μου λείπουν ακόμα! Ίσως να λείπουν και σε άλλους.
Αξίζουν την εκτίμησή μας και με την ευκαιρία των ημερών εύχομαι ολόψυχα στις οικογένειές τους και στον αγαπητό και φίλο Λάκη καλό Πάσχα και καλή Ανάσταση!

ΥΓ. Το επίθετο του συνονόματου παππού μου, όπως τουλάχιστον καταγράφηκε στους καταλόγους των Τριγλιανών προσφύγων, ήταν Ψάλτας!
Οπότε η συγκίνησή μου είναι διπλή! Σ΄ευχαριστώ Στάθη!

[Kağan Bilgin]

Για ποια εκκλησία και ποια χρόνια μιλάς;

[Μάκης Αποστολάτος]

Έστω και καθυστερημένα, απαντώ ότι το μέλος Ηρακλής Ψάλτης αναφέρεται στην εκκλησία Παντοβασίλισσα της Ραφήνας και στους ψάλτες της.