ΑΓΡΟΦΥΛΑΚΕΣ-ΜΠΕΞΗΔΕΣ-Τσαρδακλής

[Στάθης Δημητρακός]

ΑΓΡΟΦΥΛΑΚΕΣ-ΜΠΕΞΗΔΕΣ-ΜΠΑΣΚΟΥΡΤΣΗΔΕΣ-Τσαρδακλής  

Οι αγροφύλακες, οι μπεξήδες ήταν υπάλληλοι της Δημογεροντίας. Κατανέμονταν σε διάφορες περιοχές του Μερά (αγροτική περιοχή). Είχανε ένα γενικό επόπτη, αρχιαγροφύλακα. Ο γενικός επόπτης δεν είχε δική του περιοχή, αλλά επέβλεπε τους άλλους μπεξήδες.  

■Οι αγροφύλακες, οι λεγόμενοι μπεξήδες και οι μπασκουρτσήδες πληρώνονταν από τον τόπο. Το κουβέρνο (κράτος) δεν είχε καμία σχέση με τα μισθό τους, γι' αυτό και όποιος μπεξής δεν έκανε καλά τη δουλειά του, το χωρίο τον παρατούσε από τη θέση του. Έπειτα, εκεί οι άνθρωποι, κατά την εποχή εκείνη, δεν είχαν την εξέλιξη της σημερινής κοινωνίας, παρ' όλα όμως αυτά είχαν και μια αυτοδίδαχτη πρακτική πείρα, διότι ήσαν οργανωμένοι κατά τρόπο, που δεν γινόταν κλεψιές και αν πάλι γινόταν καμιά κλεψιά, είχαν την ικανότητα να την ανακαλύψουν.
Παρ' όλο που οι μπεξήδες ήταν άνθρωποι αγράμματοι, είχαν κι έναν τον όποιο έλεγαν μπασκουρτσή, δηλαδή Αρχιφύλακα και ο οποίος θα καθόριζε το όλο έργο της υπηρεσίας τους. Τέτοιοι μπασκουρουτσήδες ήταν ο Τσότσομος ο Τρουψής και ο Ραφαήλ ο Μυτηλινός. Προπαντός ο Ραφαήλ, ήταν που κατέστρωνε όλα τα επιτελικά σχέδια της υπηρεσίας και τον έβλεπες να κατεβαίνει στο παζάρι (αγορά), με το σκούρο το φέσι με τη μακριά φούντα, με το μαύρο και στριμένο μουστάκι, με το σκούρο ζουνάρι, και με το ζεντεφεδένιο κομπολόι στο χέρι, σωστός λεβεντάνθρωπος. Οι αγροφύλακες ήσαν οπλισμένοι με μια μεγάλη καραμπίνα, ενώ οι αρχιφύλακες, εκτός από την καραμπίνα, είχαν και από ένα πιστόλι, το οποίο τόλεγαν λιβόρβορο(1), είχαν και από ένα ωρολόγι μάρκας "σερκισώφ"(2) με διπλά καπάκια, με κλειδιά και με χοντρή καδένα, περασμένη στην μπουτουνιέρα του γιλέκου. Ο Ραφαήλ τους συγκέντρωνε όλους, κατάστρωνε τα σχέδια, έδινε οδηγίες και έλεγε στους αγροφύλακες, εσύ Νικόλα Πανσβάντη θα πάεις στο Τρώγο(3) , εσύ Γιωργί Κοντόλη θα πάεις στα Λιβάδια(4), εσύ Ζαχαρία θα πάεις στις Πλατανιές(5), και συ Σταύρο Φράγκο θα πάεις στο Καμένο(6), και το βράδυ που θα βραδιάσει θα ανταμωθούμε ούλοι στη Βαϊνού(7), απάνου στη Σούσα (δημόσιος δρόμος), που πηγαίνει στα Μουδανιά και εκεί θα σας δώσω νέο Πρόγραμμα.
      Έπειτα εκεί δεν είχε δικαστήριο για τους παραβάτες, όπως έχει εδώ το αγρονομικό δικαστήριο. Το δικαστήριο το έκαναν οι ίδιοι οι αγροφύλακες και όταν πιάνανε κανένα όχι για να φάει, αλλά όταν γέμιζε καλάθι με φρούτα, θα του έδιναν το καλάθι στο χέρι και από τα κλεμμένα θα έκαναν μία αρμαθιά και θα την περνούσαν στο λαιμό του κλέφτη και σε συνέχεια θα τον οδηγούσαν προς το χωριό. Πριν όμως φθάσουν θα γινότανε το δικαστήριο επί τόπου, και θα τον ανάγκαζαν να πληρώσει δυο λίρες χρυσές, αν τις έδινε έχει καλώς, εάν όχι θα τον έφερναν μέσα στο χωριό και έτσι ο κατηγορούμενος αναγκαστικά υπέκυπτε. Τότε έγραφε ένα μπουσουλά (σημείωμα) και έλεγε λ.χ. πατέρα δώσε στον φέροντα το σημείωμα 2 λίρες. Τον έπαιρνε τον μπούσουλα ο ένας αγροφύλακας και πήγαινε στο χωριό να φέρει τα χρήματα και ο άλλος τον περίμενε στο λιοτόπι έπαιρναν τα χρήματα, και μετά τον αμολούσαν. Με αυτόν τον τρόπο βέβαια, δεν γίνονταν ζημιές και φυλάγονταν καλύτερα τα κτήματα του κόσμου.
               

Η Αγροφυλακή στην παλιά Τρίγλια,
Σταύρος Δ. Μαργαρίτης,
"Τριγλιανά Νέα", 12 Μαΐου 1977, αρ. φύλλου 10
Τριγλιανά Λαογραφικά 2002.

Λεξιλόγιο- Σχόλια:
(1)λιβόρβορο= πιστόλι, περίστροφο.
(2)σερκισώφ=  μάρκα ρολογιού με ασημένια απ'έξω δυο καπάκια και αλυσίδα ασημένια. Είχε κλειδί που κουρδιζόταν ξεχωριστά. Η πλάκα ήταν με τζάμι και είχε λατινικούς αριθμούς.  
(3)Τρώγος= τοπωνύμιο στην Τρίγλια.
(4)Λιβάδια=Περιοχή, τοπωνύμιο. Βρισκόταν 20-25 λεπτά με τα πόδια   (2χλμ περίπου) νοτιοδυτικά της Τρίγλιας. Είχε ελαιόδεντρα.
(5)Πλατανιές = Τοπωνύμιο, περιοχή με πολλά κτήματα. Ήταν 20 λεπτά (2χλμ) περίπου νοτιοδυτικά της Τρίγλιας. Το περισσότερο ήταν κάμπος. Είχε καρυδιές και μπαξέδες με σκαμνιές και οπορωφόρα δέντρα. Είχε πηγαία νερά που τρέχοντας διασταυρώνονταν. Είχε και πλάτανους και ίσως απ'αυτούς πήρε το όνομα.  
(6)Καμένο=Περιοχή, τοπωνύμιο. Απέχει μισή ώρα με τα πόδια από το χωριό προς τα δυτικά. Είχε μπαξέδες με μουριές, αμπέλια, καρυδιές και στις πλαγιές ελαιόδεντρα.
(7)Βαϊνού= Τοπωνύμιο, περιοχή ανατολικά πλάι στο χωριό. Ήταν ένα ύψωμα και από κάτω είχε γκρεμό. Η τοποθεσία πήρε το όνομά της από την ωραιότατη μοναχή της Μόνης Παντοβασιλίσσης ή Μονή Τριγλίας, Ευδοκία Βαϊανή, την οποία νυμφεύθηκε σε τρίτο γάμο το 899  ο Αυτοκράτορας του Βυζαντίου Λέων ΣΤ΄ ο Σοφός.        


■Είχε ένα θαυμάσιο σύστημα αγροφυλάκων, τους λεγόμενους κουρουτζήδες* τους οποίους επλήρωνε η κοινότητα.

"Τρίγλια του Κιανού Κόλπου Προποντίδος", σελ.32.
Απόστολου Ηρακλή Τσίτερ, Σύλλογος των  Απανταχού Τριγλιανών, Θεσσαλονίκη 1979.

*κουρουτζήδες=φύλακες. Προέρχεται από την τούρκικη λέξη που έχει την ίδια σημασία με τον μπεξή.  
Ο αρχιφύλακας, ο μπασκουρτσής προέρχεται από τις τούρκικες λέξεις bas(κεφαλή,κορυφή,αρχή) + korucu(φύλακας) =αρχιφύλακας.

Τσαρδακλής
Το Τριγλιανό επώνυμο Τσαρδακλής προέρχεται από το τσαρδάκι (τουρκ. τσαρδάκ), το οποίο είναι το φυλάκιο του αγροφύλακα, το καλύβι,  το υπόστεγο από κλαδιά  πάνω σε πάσσαλους για να δημιουργείται σκιά, το κονάκι, η μικρή καλύβα  με κλαδιά και θάμνους.
Τσαρδακλής είτε ήταν αυτός που κατασκεύαζε τσαρδάκια (ή τσαρδάκες), καλύβες με κλαδιά είτε το πιο πιθανόν να  ήταν αυτός που έμενε στο τσαρδάκι και φύλαγε μια περιοχή, αγροφύλακας, μπεξής.


Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός.

Πηγές: 1. Σταύρος Δ. Μαργαρίτης,
«Τριγλιανά Νέα», 12 Μαΐου 1977, αρ. φύλλου 10
Τριγλιανά Λαογραφικά 2002, Σύλλογος των Απανταχού Τριγλιανών.
2. «Τρίγλια του Κιανού Κόλπου Προποντίδος», Απόστολου Ηρακλή Τσίτερ, Σύλλογος των  Απανταχού Τριγλιανών, Θεσσαλονίκη 1979.
3. «Τα Τοπωνύμια της Τρίγλιας της Βιθυνίας», Παπαδοπούλου Ελένη, Αθήνα 1996.  
4. «Λεξικό των Ξένων Λέξεων στην Ελληνική γλώσσα», Ηλία  Ι. Κωνσταντίνου, Εκδόσεις Επικαιρότητα.
5. «Ελληνικό Λεξικό» Τεγόπουλος- Φυτράκης, Ελευθεροτυπία 1993.    
6. «Λεξικόν Ελληνο-Τουρκικόν,Τουρκο- Ελληνικόν», Μενέλαου Δημητριάδου, Εκδόσεις Κακουλίδη 2001.
7.Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, ΑΠΘ, ΙΝΣ (Ίδρυμα Μανόλη Τριαντα-φυλλίδη), Θεσσαλονίκη 1998.