ΔΕΚΑΤΗ-ΔΕΚΑΤΙΣΤΕΣ

[Στάθης Δημητρακός]

    ΔΕΚΑΤΗ-ΔΕΚΑΤΙΣΤΕΣ


           Δεκάτη /το «Δέκατο»/ Τα «Δέκατα»: Ήταν φόρος επί της γεωργικής παραγωγής. Αντιστοιχούσε περίπου στο 10% της συνολικής (ακαθάριστης)  ετήσιας παραγωγής των γεωργικών προϊόντων ενός  τόπου. Κάθε εισαγόμενο στην πόλη από τα χωράφια προϊόν υπαγόταν σ' αυτή τη φορολογία που μπορούσε να παρακρατηθεί σε είδος ή να πληρωθεί σε χρήμα. Η πρακτική αυτή υπήρξε εξαιρετικά προσφιλής κατά τους Οθωμανικούς χρόνους. Ήταν η εκμίσθωση του δικαιώματος είσπραξης φόρων από πλευράς κεντρικής κυβέρνησης προς τους τοπικούς άρχοντες. Η Δημογεροντία έβγαζε σε δημοπρασία το φόρο της δεκάτης.   
           Δεκατιστής: αυτός που εισέπραττε το φόρο της δεκάτης, «το δέκατο»  μετά από δημοπρασία. Με το επάγγελμα του δεκατιστή ασχολούνταν Έλληνες και Τούρκοι. Συνήθως,την είσπραξη της δεκάτης αναλάμβαναν Έλληνες πλειοδότες.
Ο δεκατιστής κατέθετε και εγγύηση και έπρεπε ο ίδιος να είχε δική του περιουσία. Οι δεκατιστές είχαν μεγάλα κέρδη. Συχνά, εισέπρατταν πολύ περισσότερα από αυτά που έδιναν στο κράτος. Στα τούρκικα η δεκάτη λεγόταν ondalik και ondalikci λεγόταν ο δεκατιστής, ο εισπράκτορας της δεκάτης.     
Η φορολογία της δεκάτης ίσχυε και στην  Ελλάδα από τα πρώτα χρόνια της Ανεξαρτησίας  μέχρι το 1880, οπότε καταργήθηκε. 

■Ένα πράγμα που έχει εκλείψει σήμερα είναι τα λεγόμενα δέκατα. Στην Τουρκία πλήρωνε ο παραγωγικός κόσμος φορολογία και μάλιστα βαριά ,στα χωριά που σπέρνανε δημητριακά όπου και αν ήταν.
Θα τα έβγαζε ο Δήμος ή η Κοινότητα στο μεζάτι (δημοπρασία) και πήγαιναν αυτοί που ήθελαν να γίνουν φοροεισπράκτορες του κράτους και χτυπούσαν. Πήγαινε να πούμε ο ένας και έλεγε για ένα χωριό λ.χ. τα παίρνω τα δέκατα 500 λύρες, πήγαινε μετά ο άλλος και έλεγε εγώ βάζω 50 λύρες από πάνω και γινότανε 550 λύρες. Αυτό γινότανε συνέχεια ώσπου θα τα πάρει ο τελευταίος πλειοδότης, αυτός που θα έδινε τα περισσότερα. Αυτά όλα ξέσπαγαν το κεφάλι του καλλιεργητή. Τότε ο κόσμος είχε αλώνι και αλώνιζε την παραγωγή του, στάρι, κριθάρι, κουκιά, ρεβίθια, και οτιδήποτε άλλο. Όταν τελείωνε ο αλωνισμός και έβαζε ο παραγωγός την παραγωγή του μες τα τσουβάλια, που με τόσο κόπο και μόχθο δημιούργησε, δεν είχε το δικαίωμα να κουβαλήσει την παραγωγή του από το αλώνι στο σπίτι του. Έπρεπε να περιμένει να έρθει ο δεκατιστής να μετρήσει πόσα τσουβάλια γέννημα έκανες και αυτός μετά να βάλει το χέρι στην καρδιά του και να κόψει το κουστούμι. Αν έκανες και τον «ζόρικο» ο εισπράκτορας θα καλούσε την αστυνομία. Αυτό το σύστημα ήτο εδώ στην Ελλάδα αλλά τώρα αυτά όλα έχουν εκλείψει. Στην Τουρκία όταν πήγαινες στο κτήμα σου για να φέρεις οτιδήποτε από ελιές μέχρι φρούτα, σταφύλια, σύκα, κυδώνια, καρύδια, θα περνούσες από το Σεργί (περιφέρεια) εκεί στην άκρη του χωριού φύλαγαν οι δεκατιστές για να πάρουν το δέκατο, οτιδήποτε είδος ήτο. Από άλλο δρόμο απαγορευόταν να μπεις μέσα στο χωριό, θα σε βουτούσαν οι μπεξήδες (αγροφύλακες) ή τσαντάρμαδες (χωροφύλακες) του χωριού και θα σου κουβαλούσαν στο χοκιμάτι (αστυνομία). Εκεί αν σου πηγαίνανε και έκανες ολίγο το «ζόρικο» έπεφτε και μπόλικο γερό ξύλο.

Η δεκάτη(τα δέκατα)της παλιάς Τρίγλιας
Σταύρος Δ. Μαργαρίτης(1912-1995)
(από χειρόγραφο μη δημοσιευμένο κείμενο)

Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός.

Πηγές: 1.«Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής», ΑΠΘ, ΙΝΣ (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη), Θεσσαλονίκη 1998.
2.«Ελληνικό Λεξικό», Τεγόπουλος- Φυτράκης, Ελευθεροτυπία 1993
3.«Επαγγελματικές ασχολίες των Ελλήνων της Καππαδοκίας»,  Μαρία Β.Ασβέστη, Εκδόσεις Επικαιρότητα, Αθήνα 1980.
4. «Κίος 1912-1922, Αναμνήσεις ενός Μικρασιάτη», Βασίλη Κουλίγκα, Εκδόσεις Δωδώνη, Αθήνα-Γιάννινα 1988. 
5.« Νέον Επίτομον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ελευθερουδάκη»
6. Η δεκάτη(τα δέκατα)της παλιάς Τρίγλιας
Σταύρος Δ. Μαργαρίτης(1912-1995), Νέα Τρίγλια Χαλκιδικής