ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑΤΡΕΣΣΕΣ ΚΑΙ ΜΑΜΕΣ

[Στάθης Δημητρακός]

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑΤΡEΣΣΕΣ

■Σε κάθε τόπο, τέλος πάντων, θα υπάρχουν και άνθρωποι, που από τη φύση τους βέβαια, είναι το πως να βοηθήσουν τους συνανθρώπους τους. Ένας τέτοιος άνθρωπος ήταν και η Όλγα του Μπόλκα (αδελφή του μπαρμπέρη Ανάσταση Μπόλκα). Μια γυναίκα δραστήρια και πάντα πρόσχαρη να βοηθήσει το κατά δύναμη τους συνανθρώπους της.
Η Όλγα ήταν σαν «μισογιάτρενα». Έβλεπες όλες τις Τριγλιανές να τρέχουν να τη συμβουλευτούν για ό,τι τις συνέβαινε στην καθημερινή τους ζωή. Αρρώστησε το παιδί της μιας, αμέσως θα έτρεχε στην Όλγα. «Όλγα, το παιδί μου δε μπορεί να καταπιεί, έχει μια φλόγωση». Έτρεχε αμέσως η Όλγα. «Αμ δεν βλέπεις, χριστιανή μου, που έναι πρησμένες οι αμυγδαλές του; Φέρεμαι ένα χουλιάρι (1), φέρεμαι και λίγο μπαμπάκι και σπίρτο (2)». Αμέσως το πατούσε τα λαιμά με το δάκτυλο της και το παιδί αμέσως άνοιγε τα μάτια του και έπεφτε ή φλόγωση (πυρετός).
Άλλης πάλι αρρώστησε ο άντρας της. Πήγε, λέει, στο Μερά να τιμαρέψει στο χτήμα (3) και ύστερις έπεσε κάτου στο δέντρο και κοιμήθηκε και ύστερις που σηκώθηκε απάνου δε μπορούσε να πορπατίσει, νταντουλούσε (4), είχε και βήχα.
«Αμ δε κατάλαβες ευλογημένη, που ο άντρας σου έχει πούντα(5);» είπε η Όλγα. Αμέσως του έβαζε κούφιες βεντούζες(6), τον έτριβε καλά - καλά με ζεστό λάδι και καμφορά και ύστερις έβλεπε σε ποια μεριά μαυρίζανε οι βεντούζες και αμέσως χάραζε το μέρος με το τσάρκι, για να βγει το μαύρο και κακό γαίμα. Το τσάρκι ήταν ένα εργαλείο, πού μόλις πατούσες ένα κουμπί έκοβε σε πέντε μεριές.
Ύστερις έδινε οδηγίες το τι θα κάνουν τον άρρωστο λέγοντας: «Άκουσε Μαγδαληνή μου, θα πάρεις από το αχτάρικο(7)  εκατό δράμια λιναρόσπορο, θα τον κουπανίσεις στο γουδί καλά, μετά θα τον βράσεις και θα γίνει σαν ματσούνι {8} και θα τον δίνεις συνέχεια να πίνει μέρα - νύχτα, για να βγάζει φλέματα. Στη συνέχεια θα πάρεις σινάπι, θα το βράσεις, θα το βάλεις μέσα σε μικρά πάνινα σακουλάκια και θα βάνεις πίσου στην πλάτη και μπροστά στο στήθος».
Άλλου πάλι πήγαινε σκουπίδι στο μάτι του. Αμέσως θα έτρεχε στην Όλγα. «Όλγα, το μάτι μου πονά πολύ, δεν μπορώ να γιαδώ».Η Όλγα έπιανε το ματόκλαδο και το έστριβε και με τη γλώσσα της έβγαζε το σκουπίδι.
Αυτά και πολλά άλλα έκανε η Όλγα. Δηλαδή ήταν μια γυναίκα δραστήρια, που στη σημερινή εποχή σπανίζουν τέτοιες γυναίκες.


«Οι πρακτικές γιατρέσσες της  παλιάς Τρίγλιας»
Σταύρος Μαργαρίτης
Τριγλιανά Νέα, 15 Νοεμβρίου 1979, φύλλο 22.


Λεξιλόγιο-Σχόλια:
(1)χουλιάρι=  κουτάλι.
(2)σπίρτο= οινόπνευμα.
(3)τιμαρέψει στο χτήμα= να περιποιηθεί το κτήμα.
(4)ντανταλούσε= ζαλιζόταν, παράπαιε
(5)πούντα= κρυολόγημα.
(6)βεντούζες= μικρά γυάλινα σαν ποτηράκια δοχεία, τα οποία εφαρμόζονται στην πλάτη του ανθρώπου, αφού προηγουμένως θερμανθεί ο εσωτερικός τους αέρας. Ήταν μέσο πρακτικής ιατρικής για τη θεραπεία του κρυολογήματος. Γνωστή είναι η φράση «έβαλε βεντούζες».
Διακρίνονταν σε κούφιες βεντούζες και σε κοφτές βεντούζες. Στις κοφτές βεντούζες χαράζονταν ελαφρώς το σώμα  του ασθενή πριν από την τοποθέτηση της βεντούζας.
(7)αχτάρικο= ψιλικατζίδικο, μυροπωλείο
{8}ματσούνι ή ματζούνι= Το μαντζούνι είναι πολτώδες παρασκεύασμα από ζάχαρη ή μέλι ή μαστίχα και διάφορες άλλες αρωματικές ουσίες και το χρησιμοποιούσαν ως δυναμωτικό και θεραπευτικό στα διάφορα γιατροσόφια.

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΜΑΙΕΣ-ΜΑΜΕΣ

Στην Τρίγλια υπήρχαν πρακτικές μαίες-μαμές, ονομαστές και καλές.
Η μαμή ή μαία είναι μια πατροπαράδοτη ιατρική βοηθός που είναι γνωστή σε όλες τις κοινωνίες και τους πολιτισμούς. Βοηθάει τις έγκυες γυναίκες και τα μωρά τους κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, κατά τον τοκετό και μετά τη γέννα. Κυρίως η μαμή είναι η γυναίκα που παραστέκεται στην εγκυμονούσα κατά τον τοκετό και προσφέρει τις πρώτες φροντίδες στο νεογέννητο. Μετά τα γεννητούρια εφόσον όλα πήγαιναν καλά η οικογένεια έδινε δώρα στη μαμή και χρήματα.
Η μαμή ήταν από τα προσφιλή πρόσωπα της ιατρικής λαογραφίας. Σ' αυτήν επίσης αναφέρεται πλήθος παροιμιών που καταδεικνύουν το κύρος της στην λαϊκή αντίληψη.

Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός.

Πηγές:
1. Σταύρος  Δ.Μαργαρίτης, 
«Οι πρακτικές γιατρέσσες της παλιάςΤρίγλιας»
Τριγλιανά Νέα, 15 Νοεμβρίου 1979, φύλλο 22
Τριγλιανά Λαογραφικά, Σύλλογος Απανταχού Τριγλιανών, Θεσσαλονίκη 2002.
  2. «Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής», ΑΠΘ, ΙΝΣ (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη), Θεσσαλονίκη 1998.
3. «Ελληνικό Λεξικό», Τεγόπουλος- Φυτράκης, Ελευθεροτυπία 1993.
4.Εγκυκλοπαίδεια «Υδρία»
5. Εγκυκλοπαίδεια «Νέα Δομή»
6.«Εισαγωγή στην Ελληνική Λαογραφία», Δημήτριου Σ. Λουκάτου, ΜΙΕΤ, Αθήνα 1977.
7.«Νεοελληνικά επώνυμα με ιατρική προέλευση», Γεράσιμος Α. Ρηγάτος, Εκδόσεις Βήτα, B' Έκδοση 1997.