ΔΗΜΗΤΡΟΥΛΑ, ΠΑΝΟΣ ΤΟΥΝΤΑΣ- ΡΟΖΑ ΕΣΚΕΝΑΖΥ

[Στάθης Δημητρακός]

ΔΗΜΗΤΡΟΥΛΑ Στίχοι-μουσική: Πάνος  Τούντας (1935) Πρώτη εκτέλεση: Ρόζα Εσκενάζυ Δημητρούλα μου, θέλω απόψε να μεθύσω και μ' εσένανε μερακλού να γλεντήσω έλα πάμε στη Ραφήνα (1), αλανιάρα μου που' χει ψάρια (2)  και ρετσίνα (3) παιχνιδιάρα μου Θα σου φέρω λατέρνα(5) κάνε κέφι και κέρνα τα ναζάκια σου άστα με τη γάμπα σου σπάστα κι όλα εγώ τα σπασμένα τα πληρώνω για σένα. Δημητρούλα μου, τράβα ένα κρασάκι ακόμα, βαλ΄το κούκλα μου το ποτήρι σου στο στόμα ρούφα ακόμα μια ρετσίνα να μεθύσουμε και το βράδυ, βρε τσαχπίνα, να γλεντήσουμε. Θα σου φέρω λατέρνα κάνε κέφι και κέρνα κι όλα εγώ τα σπασμένα τα πληρώνω για σένα Ταβερνιάρη μου, φέρε μας και κοκκινέλι (4) κι η αγάπη μου τον καρσιλαμά χορεύει κούνησέ  μου το λιγάκι το κορμάκι σου χτύπα μου το, τίκι- τίκι- τακ το τακουνάκι σου Δημητρούλα μου γειά σου πάρτα όλα δικά σου τα ναζάκια σου άστα με τη γάμπα σου σπάστα και όλα έγω τα σπασμένα τα πληρώνω για σένα. http://www.youtube-nocookie.com/v/c4Qw_n5cybA&hl=el_GR&fs=1&rel=0&color1=0x006699&color2=0x54abd6&border=1   Σχόλια (1)Δημητρούλα μου...έλα πάμε στη Ραφήνα: Ο συνθέτης περιγράφει στο τραγούδι  την  Ραφήνα που έχει ψάρια και ρετσίνα, που είχε κοκκινέλι και λατέρνες. Στην πρώτη εκτέλεση το τραγουδάει η περίφημη Ρόζα Εσκενάζυ. (2)ψάρια: Τα ψάρια τα έφερναν στη  ψαρόσκαλα της Ραφήνας οι ψαροπούλες του Νότιου Ευβοϊκού. Ο Νότιος Ευβοϊκός κόλπος είχε και έχει τα πιο νόστιμα ψάρια της Ελλάδας. (3) ρετσίνα: Στη Ραφήνα τα αμπέλια (υπάρχουν λίγα ακόμα) παρήγαγαν σταφύλια κυρίως σαββατιανά. Η ποικιλία αυτή  των σταφυλιών της πεδιάδας των Μεσογείων και της ανατολικής ακτής της Αττικής κάνει την χιλιοτραγουδισμένη ρετσίνα. (4) κοκκινέλι: Το κοκκινέλι γινόταν με ανακάτεμα μούστου σαββατιανού με ποσότητα μούστου από μαύρα σταφύλια. Περιοχή  που απέχει περίπου 500 μέτρα από τη θάλασσα μεταξύ του Μεγάλου Ρέματος και του Δάσους ήταν τα «Μαύρα Αμπέλια», με κλήματα που παρήγαγαν μαύρα σταφύλια. Υπάρχει μέχρι σήμερα το τοπωνύμιο «Μαύρα Αμπέλια». (5) λατέρνα: Στην Ραφήνα οι λατέρνες ήταν παράδοση από την Τρίγλια της Προποντίδας Μικράς Ασίας. Οι Τριγλιανοί γιόρταζαν και γλεντούσαν στην πατρίδα με τις μελωδίες της λατέρνας. Την παράδοση αυτή την μετέφεραν στην Ραφήνα, όπου μέχρι το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο υπήρχαν λατέρνες. ΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (ΠΑΝΟΣ) ΤΟΥΝΤΑΣ Παναγιώτης(Πάνος) Τούντας(1885-1942): Κορυφαίος λαϊκός συνθέτης του Μεσοπολέμου, ο διασημότερος της Σμυρναϊκής Σχολής. Ανήκει στην ομάδα των Μικρασιατών μουσικών που μετά την καταστροφή του 1922, διαμόρφωσαν το ρεμπέτικο τραγούδι στην Ελλάδα. Ο Παναγιώτης Τούντας γεννήθηκε στη Σμύρνη  από ευκατάστατους γονείς, που του έδωσαν την δυνατότητα να ασχοληθεί από μικρός με τη μουσική. Άρχισε από παιδί να παίζει μαντολίνο και στις αρχές του 20ού αιώνα συμμετείχε στην Σμυρνέικη Εστουδιαντίνα του Σιδέρη, που έμεινε γνωστή με το όνομα "τα Πολιτάκια". Συμμετείχε σε διάφορα μουσικά σχήματα που έκαναν περιοδείες εκτός Σμύρνης, για την ψυχαγωγία των Ελλήνων της διασποράς και ταξίδεψε στην Αίγυπτο, την Αβησσυνία, την Ελλάδα και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες με ελληνική παροικία. Με την Μικρασιατική Καταστροφή, εγκαταστάθηκε στη Νέα Σμύρνη. Από το 1924 έως το 1940 ήταν διευθυντής εταιρειών δίσκων. Τα τραγούδια που πέρασε στη δισκογραφία είναι γύρω στα 350. Στην αρχή χαρακτηρίζονταν από σμυρναίικο στιλ με σαντουροβιόλια , αλλά μπόρεσε να γράψει και στο νέο είδος με τους μπουζουκομπαγλαμάδες. Ο Παναγιώτης Τούντας, λόγω της μεγάλης μόρφωσής του, μπορούσε να προσαρμόζει την συνθετική του γραφή στο σμυρναίικο, στο ρεμπέτικο, στο επιθεωρησιακό, στο εξευρωπαϊσμένο. Τα τραγούδια του  έχουν ερμηνευθεί από σχεδόν όλους τους προπολεμικούς τραγουδιστές της εποχής, όπως ο Κώστας Ρούκουνας, Στελλάκης Περπινιάδης, Μαρίκα η Πολίτισσα (Μαρίκα Φραντζεσκοπούλου),  Ρόζα Εσκενάζυ, Ρίτα Αμπατζή, Αντώνης Νταλγκάς, Ευάγγελος Σωφρονίου, Ζαχαρίας Κασιμάτης, Γιώργος Βιδάλης, Στράτος Παγιουμτζής, Δημήτρης Περδικόπουλος, Ισμήνη Διατσέντε, Νταίζη Σταυροπούλου, Νότα Καλλέλη, Κάκια Μένδρη Ιωάννα Γεωργακοπούλου κ.α. Από τα τραγούδια του που ηχογράφησε αναφέρουμε μερικά: -«Λιλή η σκανδαλιάρα» (1926), πρώτος δίσκος της Ρόζας Εσκενάζυ- «Η Γκαρσόνα»- «Αερόπλανο θα πάρω», -«Τον χάρο τον αντάμωσα»- «Η Μπολσεβίκα»- «Εγώ θέλω πριγκηπέσα»- «Χαρικλάκι», «Το μινόρε της ταβέρνας» και «Είναι ευτυχής ο άνθρωπος». Το 1936 επί δικτατορίας Μεταξά έβγαλε την περίφημη «Βαρβάρα» και την «Μαρίκα την δασκάλα». Στη «Μαρίκα τη δασκάλα», περιέχεται και το παρακάτω τετράστιχο: .......................................................   Ένας νιος λεβέντης πρώτης ο ψαράς ο Παναγιώτης τη δασκάλα τη γνωρίζει και τηνε καλημερίζει έχω δυο λαβράκια φίνα που `ρθαν τώρα απ΄ τη Ραφήνα πάρε το `να το βράσεις μια ψαρόσουπα να φτιάξεις. ....................................................................       ΡΟΖΑ ΕΣΚΕΝΑΖΥ Ρόζα Εσκενάζυ (1890-1980): Κορυφαία ερμηνεύτρια του ρεμπέτικου και του σμυρναίικου τραγουδιού. Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη από γονείς Εβραίους, σεφαρδίτικης καταγωγής (Ισπανοεβραία). Το πραγματικό όνομά της ήταν Σάρα Σκενάζι. Γύρω στο 1900 η οικογένειά της εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη. Δέκα χρόνια αργότερα,  η Ρόζα ξεκίνησε την καλλιτεχνική της πορεία ως χορεύτρια σε θέατρα και κέντρα διασκέδασης, ενώ σύντομα άρχισε και να τραγουδά, ελληνικά, τούρκικα και αρμένικα τραγούδια. Στα μέσα της δεκαετίας του '20 κατέβηκε στην Αθήνα κι έπιασε δουλειά ως τραγουδίστρια στα στέκια των μουσικών της προσφυγιάς. Ο Παναγιώτης Τούντας δεν άργησε να την ανακαλύψει και  έκανε τις πρώτες της ηχογραφήσεις. Γρήγορα έγινε αρκετά γνωστή και κατά τη δεκαετία του 1930 ηχογράφησε πάνω από 500 ρεμπέτικα, σμυρναίικα και δημοτικά τραγούδια, ενώ συνεργάστηκε με μεγάλους συνθέτες της Σμύρνης και της Πόλης, όπως ο Κώστας Σκαρβέλης, ο Ιάκωβος Μοντανάρης, ο Ιωάννης Δραγάτσης (ή Ογδοντάκης), ο Κώστας Τζόβενος, ο Σπύρος Περιστέρης, ο Κώστας Καρίπης, ο Γρηγόρης Ασίκης, ο Σωτήρης Γαβαλάς, ο Μανώλης Χρυσαφάκης, ο Βαγγέλης Παπάζογλου κ.α. Τα δημοφιλέστερα τραγούδια της: Δημητρούλα, Τα κεριά τα σπαρματσέτα, Ναυτάκι, Χαρικλάκι, Κάτω στα λεμονάδικα, Μπαμπέσα, Καναρίνι μου γλυκό, Αμανές, Μπαμ και μπουμ, Μη βιάζεσαι μικρή μου θα σ' αρραβωνιαστώ, Γύφτισσα, Λιλή η σκανταλιάρα, Σέρβικος πολίτικος, Έλα φως μου, Μού 'χεις πάρει το μυαλό, Αερόπλανο θα πάρω, Πατρινιά, Μαρικάκι μου, κ.ά. Η Ρόζα Εσκενάζυ υπήρξε η πρώτη γυναίκα στην Ελλάδα που τραγούδησε σε πάλκο. Άψογη ερμηνεύτρια, με ύφος, τεχνική και πάθος, Τη δεκαετία του 1940 και πριν από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο ταξίδεψε ως τραγουδίστρια στα Βαλκάνια, την Τουρκία και τη Μέση Ανατολή. Μετά τον πόλεμο, έκανε περιοδείες στις Η.Π.Α. και την Τουρκία. Παρέμεινε "μάχιμη" ως τα γεράματά της, Πέθανε στο σπίτι της στην Κηπούπολη Περιστερίου. Επιμέλεια- σχόλια: Στάθης Δημητρακός. Πηγές: 1)Βικιπαιδεία              2) www.stixoi.info              3)Rebetiko wiki              4)Σαν σήμερα.gr         5)Εγκυκλοπαίδεια «Υδρία».