Νανουρίσματα-Ταχταρίσματα στην Τρίγλια της Προποντίδας

[Στάθης Δημητρακός]

              

Nανουρίσματα-Ταχταρίσματα στην Τρίγλια της Προποντίδας

                           Συλλογή-επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός



                            ΤΑ  ΝΑΝΟΥΡΙΣΜΑΤΑ

   
Τα  νανουρίσματα ή ναναρίσματα είναι σιγανά μονότονα μικρά τραγούδια, με τα οποία οι μητέρες αποκοίμιζαν τα μωρά τους. Τα συναντούμε σ' όλους σχεδόν τους λαούς. Πυρήνας των νανουρισμάτων αποτελούν διάφορες επιφωνήσεις που σιγοτραγουδιόνται  κατά σύντομο και μονότονο τρόπο. Τέτοιες επιφωνήσεις συνηθισμένες στους Έλληνες και τους άλλους Ευρωπαίους είναι το νάνι-νάνι,το νάνα-νάνα, και το νούνα-νούνα, από τα οποία πήραν το νεοελληνικό όνομα νανουρίσματα. Συνόδευαν το νανι νάνι με ρυθμικά επαναλαμβανόμενο το Ααα...! Ααα...νάνι νάνι.
Εμπνευσμένα από πληθωρικό συναισθηματικό κόσμο, με ωραίες ποιητικές εικόνες και απαλή σύμφωνα με το θέμα μελωδία.
Εκφράζουν την στοργή και την τρυφερότητα στο νέο αγνό άνθρωπο.
Τα νανουρίσματα είναι στην ατμόσφαιρα των δημοτικών μας τραγουδιών. Είναι περιορισμένα σε τύπους και παραλλαγές.
Συνηθισμένα μοτίβα είναι οι επικλήσεις προς τον Χριστό, την Παναγιά ή και προς τον ύπνο να πάρουν το παιδί, να  το  αποκοιμίσουν ή να το σεργιανίσουν και να το ξαναφέρουν.

Οι Τριγλιανές, πριν βάλουν τα μωρά να κοιμηθούν τα σταύρωναν λέγοντας: «Εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος».
Επίσης σταύρωναν το προσκέφαλο του μωρού λέγοντας «Έλα Χριστέ και Παναγιά» (τρεις φορές) και μετά το νανούριζαν.



             

ΤΡΙΓΛΙΑΝΑ ΝΑΝΟΥΡΙΣΜΑΤΑ *

Κατέβα ύπνε και πάρε το  πάνε συργιάνισέ το,
δώστου του κόσμου τα καλά και πάλε εμένα φέρτο.

Κοιμήσου και παρήγγειλα στην Πόλη τα καλά σου(τα προικιά σου)
στη Βενετιά τα ρούχα σου και τα διαμαντικά σου.

Κοιμάται το πουλόπλο μου και πώς να το ξυπνήσω,
να πάρω διαμαντόπετρες να το πετροβολήσω.

Έχω γιο κι έχω χαρά που θα γίνω πεθερά
έχω γιο κι έχω καμάρι που θα γίνει παλικάρι.

Κοιμήσου και παρήγγειλα παπούτσια στον τσαγκάρη,
να σε τα κάνει κόκκινα με το μαργαριτάρι.

Έχω γιο κι έχω χαρά που θα γίνω πεθερά.
Έχω κόρη κι έχω πίκρα που θα με γυρεύει προίκα.

Έλα ύπνε και πάρε το και γλυκοκοίμησέ το.
Μικρό – μικρό σε τo δωκα μεγάλο φέρεμέ το.

Νάνι, νάνι, νάνι, νάνι
κι' όπου το πονεί να γειάνει.

Κοιμήσου συ παιδόπλο μου κι εγώ σε νανουρίζω
κι εγώ την κούνια σου κουνώ, γλυκά σ' αποκοιμίζω.  

Νάνι, νάνι, νάνι ντου
να το χαρεί η μάνα ντου.

O ύπνος τρέφει τα μωρά κι η γεια τα μεγαλώνει
κι ο Χριστός και η Παναγιά τα καλοξημερώνει.

O ύπνος τρέφει τα μωρά κι η γεια τα μεγαλώνει
κι η Παναγιά η Δέσποινα τα καλοξημερώνει.

Έλα ύπνε και πάρε το και πάνε το στους μπαξέδες
και γέμισε τους κόρφους τους λουλούδια, μενεξέδες.

Ύπνε που παίρνεις τα παιδιά, έλα πάρε και τούτο
μικρό- μικρό σε το ΄δωκα, μεγάλο φέρεμέ το.  

* Πολλά συναντάμε σ' όλο τον ελλαδικό χώρο.




                  ΤΑ ΤΑΧΤΑΡΙΣΜΑΤΑ      

Ταχταρίσματα είναι τραγούδια με τα οποία οι μητέρες
συνήθιζαν να χορεύουν στα χέρια τους τα μωρά τους.
Η λέξη προήλθε από την χαϊδευτική προσφώνηση
(ν)τάχτιρ-(ν)τι-(ν)ταχτιρ-(ν)τι
Τα ταχταρίσματα μοιάζουν με τα νανουρίσματα έχουν όμως ζωηρότερο ρυθμό, ανάλογο με τις χορευτικές κινήσεις.

ΤΡΙΓΛΙΑΝΑ  ΤΑΧΤΑΡΙΣΜΑΤΑ *

Ταχτιρντί του λέγανε
και μου το παντρεύανε
και του δίνανε προικιά
ένα κόσκινο φλουριά.

Παλαμάκια παίξετε
κι ο μπαμπάς του έρχεται,
να του φέρει κάτι τι
λουκουμάκια στο χαρτί.

Tο μικρό μου το παιδί
κάπου το' στειλα και αργεί
στο μπακάλη για τυρί
και τυρί δεν ήυραμε
τον μπακάλη δείραμε.

Τα παιδιά του μαχαλά,
όλα κάλπικα φλουριά
το δικό μας το παιδί
σα βενετικό φλουρί.

Το παιδάκι μου το ρούσο,
θα το πιάσω να το λούσω
να το στείλω στη δασκάλα
να 'ναι πιο όμορφο απ' τ' άλλα.

Του παιδιού μου το παιδί
είναι δυό φορές παιδί
Να το, να το, να το, να το
σα φλουρί κωσταντινάτο.

To παιδί μας θέλει χορό,
τα βιολιά δεν είναι εδώ,
όποιος πάει να τα φέρει
δώδεκα φλουριά στο χέρι
κι άλλα δέκα στο μαντήλι
για του παιδιού μου το χατίρι.

Πάει ο λαγός να πιεί νερό (i)  ,
στου/ης (όνομα χαϊδευτικό του παιδιού) το λαιμό. 

Τσίμπι –τσίμπι πούπουλο (ii)
και σταφυλοκούκουτσο,
ντο λαγό ντον πιάσαμε
και ντονε ΄κρεμάσαμε,
μες στα σκόρδα μες στα πράσα
Τσάκω (iii) το καλό παιδί.

Άλι βερβερίτσα
και παλικαρίτσα
ντο λαγό ντον πιάσαμε
και ντονε ΄κρεμάσαμε,
μες στα σκόρδα μες στα πράσα.
Τσάκω (iii) το καλό παιδί.

i Το τραγουδάκι χρησιμεύει για να μαθαίνει το  παιδί το όνομά του και ένα μέρος του σώματός του. Γαργαλούσαν  το στήθος προς το λαιμό του παιδιού
ii To τραγουδάκι το έλεγαν στα προνήπια. Κατά την απαγγελία μέχρι
τον προτελευταίο στίχο έπαιζαν τα δακτυλάκια του παιδιού.

iii Κατά την επαγγελία του τελευταίου
στίχου (τσάκω=πιάσε ) γαργαλούσαν το στήθος του παιδιού.


* Μερικά απαντώνται πανελλαδικά.

Σημείωση:Δημοσιεύθηκαν στα «Τριγλιανά Νέα», Εφημερίδα του Συλλόγου του Απανταχού Τριγλιανών, Θεσσαλονίκη, αριθμ.φύλλου 111.
Εκδόθηκαν  σε φυλλάδιο με τον τίτλο «Νανουρίσματα-Ταχταρίσματα στην Τρίγλια της Προποντίδας»,Συλλογή.
Έκδοση «Ελεύθερος Διάλογος»,Αθήνα 2007.    



______________________________________________

Πηγές: Ο πατέρας μου Χρήστος Αρχ. Δημητρακός (Τρίγλια 1912-Ραφήνα 2002) και  τα ακούσματα που είχα παιδί από τις παλιές Τριγλιανές και τους Τριγλιανούς της Ραφήνας.