Αποστολέας Θέμα: Το ανακαινισμένο Χαμάμ της Τρίγλιας, Βιθυνίας.  (Αναγνώστηκε 349 φορές)

0 μέλη και 1 επισκέπτης διαβάζουν αυτό το θέμα.

Αποσυνδεδεμένος Μέλος Φόρουμ

  • Global Moderator
  • ****
  • Συγχαρητήρια
  • -Δώσατε: 0
  • -Λάβατε: 77
  • Μηνύματα: 236
  • Age: 72
  • Τόπος: Πάτρα
  • Επιβράβευση του μέλους απο : 87
  • Φύλο: Γυναίκα
  • Γονείς: Στράτος & Γεωργία Μυτιληναίου/ Πιστικίδου
Το ανακαινισ μένο Χαμάμ της Τρίγλιας, Βιθυνίας.

Στην περσινή επίσκεψή μας στη Τρίγλια (Σεπτέμβρι ο 2019) είδαμε το «μεγάλο χαμάμ» να έχει ανακαινισ τεί πλήρως και ομολογούμ ε ότι μας εντυπωσία σε. Προσεγμέν η δουλειά, όπου ήταν δυνατόν χρησιμοπο ιήθηκαν τα παλιά μάρμαρα που υπήρχαν. Όπως μας είπαν, προορίζετ αι για κάποιου είδος μουσείο, αλλά προς το παρών παραμένει κλειστό.

Πριν το 1922, η Τρίγλια είχε δύο χαμάμ, το «μεγάλο χαμάμ», δίπλα στον Άγιο Στέφανο, που έγινε τζαμί το 1661 (ή το 1562, δες σημείωση στο τέλος του κειμένου) και ήταν το κέντρο του Τουρκομαχ αλά και το «μικρό χαμάμ», απέναντι, στην άλλη μεριά του Ντερέ, στα «Τσιφούτικα», όπως τα έλεγαν. Τα λουτρά, ήταν καθημεριν ά ανοικτά, άλλες μέρες (ή ώρες) για τις γυναίκες και άλλες για τους άντρες. Τα χαμάμ ήταν χώρος συνάθροισ ης, απόλαυσης, φλυαρίας και καθαριότη τας. Αποτελούσ ε δε τη μοναδική δραστηριό τητα των μουσουλμά νων γυναικών, εκτός σπιτιού, όπου πήγαιναν και χωρίς ανδρική συνοδεία!

Το «Μεγάλο Χαμάμ» δίπλα στον Άγιο Στέφανο (σήμερα Fatih Cami), στην Tirilye Hamam Sok



Το «Μικρό Χαμάμ», στην Eski Hamam Sok



Χάρτης της περιοχής

Όπως μας έλεγαν οι γιαγιάδες μας και κατέγραψε στο βιβλίο της «Η ιστορία μου», σελ. 13, η Σοφία Γιαρένη: «Κοντά στη παραλία, πιο πάνω, στον Κάτω μαχαλά, ήταν και τα λουτρά. Εκεί πηγαίναμε και κάναμε μπάνιο καθαριότη τας δυο τρεις φορές την εβδομάδα. Οι οικογένει ές μαζί με τα παιδιά τους». Ο Σταύρος Μαργαρίτη ς, στα Τριγλιανά Νέα, τεύχος 51, 1985, συμπληρών ει την διαδικασί α του λουτρού: «Έβλεπες από όλες της γωνιές της Τρίγλιας νάρχονται γυναίκες με τους μπόγους τους, που είχαν μέσα τα μπουρνούζ ια, τους φουτάδες, τα πεσκήρια, τα σαπούνια, τα χτένια, τις ελαφρόπετ ρες τα τσόκαρα και ούλα τους τα κουμούλα». Το χαμάμ όμως ήταν και μέρος ξεκούραση ς και χαλάρωσης, μακριά από τις καθημεριν ές έννοιες. Με το λουτρό άνοιγε σε όλους η όρεξη και χρειαζότα νε και κάτι νόστιμο να βάλουν στο στόμα τους. Μετά από τη σχετική συνεννόησ η με τη συγγένισσ α ή τη γειτόνισσ α, που θα πήγαιναν όλες μαζί στο λουτρό, ετοίμαζαν τα απαραίτητ α σεφερτάτσ ια με σαρμάδες, κεφτεδάκι α, μύδια τηγανιτά και άλλα φαγητά, για να τα πάρουν μαζί τους.

Η κατάκτηση της Μικράς Ασίας από τα ισλαμικά φύλα από τον 11ο έως τον 15ο αιώνα έφερε σε επαφή τους μουσουλμά νους κατακτητέ ς με τα θερμά λουτρά των Βυζαντινώ ν, που χρήση τους ήταν διαδεδομέ νη σε ολόκληρη την Μικρά Ασία. Η λέξη «χαμάμ» έχει αραβική προέλευση και σημαίνει ζεστός χώρος. Οι διαφορές του χαμάμ, ως είδος εφιδρωτικ ού λουτρού, σε σχέση με τα βυζαντινά λουτρά και τις ρωμαϊκές θέρμες προήλθε από τη μουσουλμα νική πεποίθηση σύμφωνα με την οποία οι πιστοί έπρεπε να χρησιμοπο ιούν τρεχούμεν ο νερό και να αποφεύγου ν το ζεστό στάσιμο νερό των λουτήρων. Σύμφωνα με το Κοράνι η καθαριότη τα του σώματος πρέπει να γίνεται τουλάχιστ ον δύο φορές την εβδομάδα. Πιο συγκεκριμ ένα, το πλύσιμο των άκρων με τρεχούμεν ο νερό είναι απαραίτητ η προδιαγρα φή προκειμέν ου να προσκυνήσ ει ο πιστός το τέμενος. Για το λόγο αυτό τα περισσότε ρα λουτρά τοποθετού νταν κοντά σε τεμένη-τζαμιά, ενώ στο περίγυρο του τεμένους λειτουργο ύσαν κρήνες. Τα λουτρά ήταν από τα πρώτα έργα που κατασκεύα ζαν οι Οθωμανοί μόλις κατακτούσ αν μια πόλη.

Τουρκικές πηγές ισχυρίζον ται ότι Ο Σουλτάνος Σελίμ ο πρώτος, (1512-1520), για να ενισχύσει την Τούρκικη παρουσία στη Τρίγλια, μετέφερε πληθυσμού ς από το Πόντο (Kastamono u, Tokat) και την Καππαδοκί α (Κιουτάχια). Πράγματι, στη εξώπορτα του Αγίου Στεφάνου η τούρκικη επιγραφή που υπάρχει, αναφέρει το 1562 σαν ημερομηνί α μετατροπή ς του σε τζαμί (Ευαγγελίδ ης, σελ 118). Μετά την δημιουργί α τζαμιού για τους πιστούς, είναι φυσικό να κτίστηκε και το χαμάμ για να εξυπηρετή σει τις ανάγκες του Τούρκικου πληθυσμού, που είχε αυξηθεί.

Ο φωτισμός των λουτρών στις ρωμαϊκές θέρμες γινόταν από μικρά ανοίγματα . Ο τρόπος αυτός υιοθετήθη κε και από τους βυζαντινο ύς, οι οποίοι όμως κάλυψαν μικρές κυκλικές οπές με χοντρά γυαλιά τους «ομφαλούς». Η τεχνική αυτή συνεχίστη κε και στα τουρκικά χαμάμ.

Τα χαμάμ χρησιμοπο ιούν το σύστημα των υπόκαυστω ν δαπέδων και των κάθετων πήλινων σωλήνων κυκλοφορί ας θερμού νερού, ενώ η διάταξη του χώρου ήταν όμοια των βυζαντινώ ν κτισμάτων . Το οθωμανικό χαμάμ της Τρίγλιας αποτελείτ αι: 1) Από μία αίθουσα, τα αποδυτήρι α, οποία θερμαίνετ αι χλιαρά για να αλλάζουν οι λουόμενοι τα ρούχα τους (είκονα 1). Η πρώτη αυτή αίθουσα διαθέτει σιντριβάν ι και ξύλινο υπερώο, όπου εκεί ήταν τα αποδυτήρι α (διακρίνετ αι στα αριστερά της φωτογραφί ας). Σε αυτή την αίθουσα γινόταν επίσης και η ξεκούραση μετά το λουτρό. 2) Από ένα μικρό τοξωτό άνοιγμα, προχωράς στη κρύα αίθουσα, εικόνα 2, που θερμαίνετ αι μέτρια (25ο βαθμούς) και χρησιμεύε ι στο να συνηθίζει το σώμα τη ζέστη. Στην αίθουσα αυτή υπάρχουν και βρύσες για να μπορούν να πλυθούν όσοι δεν αντέχουν την πολλή ζέστη. 3) Τέλος, τη θερμή αίθουσα, εικόνα 3, όπου η θερμοκρασ ία φτάνει τους 38°- 40° C. Η αίθουσα διαθέτει πεζούλια περιμετρι κά, για να κάθονται οι λουόμενοι και μια σειρά από γούρνες, από όπου με τα τάσια, έπαιρναν το νερό και το έχυναν πάνω τους, ώστε να πλένονται με τρεχούμεν ο νερό. Στην αίθουσα αυτή μπορεί να υπάρχουν και λουτἠρες (όπως αυτός δίπλα την πόρτα), για τους μη μουσουλμά νους που επισκέπτο νται το χαμάμ.


1.   Η είσοδος του χαμάμ και τα αποδυτήρι α



2. Η κρύα κάμαρα



3. Η θερμή κάμαρα

Αμέσως μετά ο λουόμενος περνούσε στους ατομικούς θαλάμους, όπου υπήρχαν ισχυρά θερμαινόμ ενοι μαρμάρινο ι πάγκοι για παροχή μασάζ από τον λουτρονόμ ο (χαμαμτζή) με τα χέρια ή με βούρτσες, ώστε να απομακρυν θούν τα νεκρά κύτταρα. Στη συνέχεια υπήρχε ο χώρος με την δεξαμενή ζεστού και κρύο νερού για το σαπούνισμ α και το ξέβγαλμα. Τέλος, ο λουόμενος πήγαινε στη πρώτη αίθουσα (αποδυτήρι α) όπου ακολουθού σε η ξεκούραση, το φαγητό, η οινοποσία και η ψυχαγωγία .

Τα χαμάμ ανήκαν στις τοπικές κοινότητε ς και οι άνθρωποι που δούλευαν στα χαμάμ ήταν υπάλληλοι της. Το μικρό αντίτιμο που πλήρωναν οι λουόμενοι έφερναν ένα πολύ καλό έσοδο στη κοινότητα .

Σημείωση

Ο Τρύφων Ευαγγελίδ ης στο βιβλίο του «Βρύλλειον-Τρίγλια», αναφέρει δύο χρονολογί ες για την μετατροπή του Αγίου Στεφάνου σε τζαμί.
Στην σελ. 32, αναφέρει σαν ημερομηνί α μεταβολής του Αγ Στεφάνου σε τέμενος το 1661 μ.Χ. -χωρίς όμως να αναφέρει την πηγή του. Ενώ στη σελ. 118, αναφέρει ότι στη εξώπορτα του Αγίου Στεφάνου υπάρχει τουρκική επιγραφή που σαν ημερομηνί α μετατροπή ς του σε τζαμί αναφέρει το 1562 μ.Χ.


Αναφορές

Θεοδ Καλλιανίδ η, «Οι ατμοσφαιρ ικοί χώροι των Λουτρών - Σημερινά Μουσεία», πτυχιακή εργασία, 2005.
http://ir.lib.uth.gr/bitstream/handle/11615/3156/P0003156.pdf?sequence=1

Μανταλένα Μπαφίτη, «Λουτρικές Εγκαταστά σεις της Βορείου Ελλάδος», ερευνητικ ή εργασία, 2013,
http://www.greekarchitects.gr/site_parts/doc_files/82.13.11.pdf

Σοφία Γιαρένη, «Η ιστορία μου», σελ. 13

Σταύρος Μαργαρίτη ς, Τα λουτρά της Παλιάς Τρίγλιας, Τριγλιανά Νέα 51, 1985.
http://www.triglianoi.gr/trigliana%20nea%20pdf/%ce%a4%ce%b5%cf%8d%cf%87%ce%bf%cf%82%20%ce%9d=51.pdf

Μάκης Αποστολάτ ος, Η περιοχή Τσιφούτικ α της Τρίγλιας,
https://www.triglianoi.gr/index.php?topic=1795.0