17) Οι συνοικίες της Τρίγλιας πριν και μετά το 1922

[Μάκης Αποστολάτος]

Πριν το 1922, οι συνοικίες της Τρίγλιας ήταν έξι (6) και τα όριά τους αντιστοιχούσαν στα όρια των ενοριών των εκκλησιών της. Συγκεκριμένα, υπήρχαν οι ενορίες του Αγ. Δημητρίου, του Αγ. Γεωργίου Άνω, της Παναγίας Παντοβασίλισσας, του Αγ. Γεωργίου Κάτω, του Αγ. Ιωάννου και της Παναγίας-Μητρόπολης. Υπήρχε και η εκκλησία της Αγ. Επισκέψεως, η οποία κάηκε το 1895, αλλά δεν είχε δική της ενορία και περιλαμβανόταν στην ενορία του Αγ. Δημητρίου. Με δεδομένο ότι η εκκλησία του Αγ. Δημητρίου, που ήταν απλή κατασκευή πάνω σε στύλους, κατεδαφίστηκε στις αρχές του 1909, από τους Χριστιανούς κατοίκους της Τρίλιας, για την ανέγερση του νέου Σχολείου, η ενορία αυτή ενσωματώθηκε στην ενορία Παντοβασίλισσας, όπως προκύπτει από το προικοσύμφωνο της 9.2.1913 (Κώδικας 425, σελ. 502). Οι ενορίες αυτές ήταν κατανεμημένες στους δύο μαχαλάδες, δηλαδή στον Επάνω μαχαλά και στον Κάτω μαχαλά που τον έκοβε ο ντερές στη μέση. Με δεδομένο ότι ο ντερές αποτελεί το χαμηλότερο επίπεδο του εδάφους μεταξύ των δύο λόφων στους οποίους αναπτυσσόταν η Τρίγλια (λόφος Κορακοφωλιάς προς βορρά και λόφος Σταυροπήδι προς νότο) και ακολουθεί κατεύθυνση από νοτιοδυτικά προς βορειοανατολικά, ο Επάνω μαχαλάς βρισκόταν στο βόρειο λόφο και ο Κάτω στους πρόποδες του νότιου λόφου. Κάθε μαχαλάς είχε τρεις ενορίες και, συγκεκριμένα, στον Επάνω μαχαλά ανήκαν οι ενορίες ή συνοικίες 1) του Αγ. Δημητρίου (Τσαρδάκ, που σημαίνει πρόχειρο υπόστεγο, επειδή ήταν στηριγμένη πάνω σε ξύλινους στύλους και από κάτω περνούσε ο δρόμος ), 2) του Αγ. Γεωργίου Άνω (Σελβί, που σημαίνει κυπαρίσσι, ή Σερβί) και 3) της Παναγίας Παντοβασίλισσας (Κεμέρ, που σημαίνει τοξωτή καμάρα, επειδή οι δύο τουλάχιστον πλευρές της, η νότια και η ανατολική, στηριζόντουσαν σε τοξωτές καμάρες). Στον Κάτω μαχαλά ανήκαν οι ενορίες ή συνοικίες 1) του Αγ. Γεωργίου Κάτω (Καλδερίμ), 2) του Αγ. Ιωάννη (Muzevir) και 3) της Παναγίας Μητρόπολης (Μεϊντάν που σημαίνει πλατεία). Υπήρχε και ο Τουρκομαχαλάς, γύρω από το τζαμί, τη βυζαντινή εκκλησία που μετατράπηκε σε τζαμί το 1661, αλλά χωρίς να έχει ξεχωριστό όνομα. Τα μισά σπίτια των Τούρκων βρισκόντουσαν στον Επάνω μαχαλά και τα υπόλοιπα στον Κάτω μαχαλά, δηλαδή στην απέναντι (νότια) πλευρά του ντερέ.

Οι συνοικίες περιγράφονται και από τους πληροφορητές του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, αλλά με μερικά σφάλματα.

Τα ακριβή όρια των ενοριών-συνοικιών δεν είναι γνωστά, αλλά αυτές αναφέρονται, και με τις δύο ονομασίες (Ελληνική και Οθωμανική), στην πλειοψηφία των προικοσυμφώνων που περιλαμβάνονται στον διασωθέντα Κώδικα 424 της περιόδου 1877-1898 και σε πολλά του Κώδικα 425 της τελευταίας περιόδου 1903-1922. Από την περιγραφή των σπιτιών στους Κώδικες προκύπτουν οι βασικές περιοχές που καλύπτουν οι ενορίες-συνοικίες, αλλά όχι τα ακριβή όριά τους. Οι ενορίες-συνοικίες του Επάνω μαχαλά (Αγ. Δημητρίου, Αγ. Γεωργίου Άνω, και Παναγίας Παντοβασίλισσας) περιλάμβαναν το μεγαλύτερο τμήμα της βόρειας περιοχής του ντερέ, η ενορία του Αγ. Γεωργίου Κάτω περιλάμβανε το υπόλοιπο (παραθαλάσσιο) τμήμα της βόρειας περιοχής καθώς και το παραθαλάσσιο τμήμα της νότιας περιοχής, όπως προκύπτει από τα προικοσύμφωνα της Σοφίας Καλαφάτη (Κώδικας 425, σελ. 135) και της Ευφημίας Καλαφάτη (Κώδικας 425, σελ. 590), οι οποίες κατοικούσαν σ' αυτό το τμήμα, η ενορία της Παναγίας-Μητρόπολης περιλάμβανε την περιοχή γύρω από την εκκλησία και, τέλος, η συνοικία του Αγ. Ιωάννου εκτιμάται ότι περιλάμβανε όλο το υπόλοιπο τμήμα της νότιας περιοχής, δηλαδή αφενός ένα τμήμα της νότιας περιοχής μεταξύ των συνοικιών του Αγ. Γεωργίου Κάτω και της Παναγίας Μητρόπολης, αφετέρου το υπόλοιπο τμήμα της νότιας περιοχής από τη συνοικία της Μητρόπολης μέχρι τα όρια της Τρίγλιας. Είναι χαρακτηριστικό ότι στο από 29.1.1921 προικοσύμφωνο της Αρτέμιδος Μακασίκη (Κώδικας 425, σελ. 707-708) περιγράφεται η οικία του πατέρα της, που βρισκόταν στην ενορία Αγ. Ιωάννου και συνόρευε με το Τουρκικό νεκροταφείο, κτήμα του Θεολόγου Φούντα και Λεωνίδα Χριστοφόρου. Με δεδομένο ότι οι πληροφορητές του ΚΜΣ αναφέρουν ότι: "Το Τούρκικο νεκροταφείο ήταν στ' Αχούρια, δηλαδή το καινούργιο, αυτό που είχαν σε χρήση, γιατί παλιά είχαν τρία-τέσσερα σε διάφορα σημεία του χωριού και στο Μεϊdάνι και στο Σεργί , ήταν παλιά τούρκικα νεκροταφεία, εμείς δεν τα φτάσαμε να λειτουργούν, μόνο κανένα μάρμαρο υπήρχε", εκτιμάται ότι αναφέρεται στο Τουρκικό νεκροταφείο που βρισκόταν είτε στη θέση στην οποία ανεγέρθηκε το σημερινό Yeni Camii είτε στη θέση Σεργί και αυτό σημαίνει ότι η ενορία Αγ. Ιωάννου κάλυπτε όλη αυτή την περιοχή. Η εκτίμηση αυτή επιβεβαιώνεται και από τη μαρτυρία των ιδίων 1) για το Αγίασμα της Αγίας Παρασκευής: "Στο μαχαλά του Άϊ Γιάννη ήταν κι η Αγία Παρασκευή, αγίασμα. Πηγάδι ήταν κι εκκλησία από πάνω μικρή, 5Χ5 μ. Αυτή φαινόταν νεώτερη από τον Προφήτη Δανιήλ. Ιερό δεν είχε, μόνο κινητές εικόνες", και 2) "Στο μαχαλά του Άϊ Γιάννη ήταν ο Τσαούς τσεσμές, κοντά στις πόρτες του ντερέ, 50-60 βήματα παραπέρα". Επισημαίνεται ότι τα όρια της κωμοπόλεως Τρίγλιας της εποχής εκείνης δεν είχαν την έκταση της σημερινής Trilye.

Μετά το 1924 και την εκεί εγκατάσταση ανταλλάξιμων Μωαμεθανών από περιοχές της Ελλάδος, οργανώθηκε ο οικισμός αυτός και οι κάτοικοι χρησιμοποιούσαν την παραφθορά του Ελληνικού ονόματος σε "Tirilye" ή "Trilye", μέχρι το 1963 οπότε ονομάστηκε Zeytinbagi (Ελαιότοπος). Οι κάτοικοι αντέδρασαν και μετά από πολύχρονους αγώνες πέτυχαν την επαναφορά του προηγούμενου ονόματος του οικισμού το 2011 και η σχετική απόφαση δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ 28/25.1.2012.

Ο πληθυσμός της Trilye φαίνεται ότι μειώνεται σταδιακά από το 1970, με βάση τα στοιχεία απογραφών της Τουρκίας, για το διάστημα 1935-2008, που δημοσιεύτηκαν στην εργασία της Selma ERTÜRK (Πανεπιστήμιο Κωνσταντινούπολης) "ZEYTINBAGI (TRILYE)'NDA TURIZM IMKANLARI", και έφτασε τα 2036 άτομα στην απογραφή του 2008.

Στο τέλος του 2012 και στις αρχές του 2013 δημοσιεύτηκαν οι Τουρκικοί «Καλλικρατικοί» νόμοι με τους οποίους η Trilye και 35 ακόμη χωριά συνενώθηκαν στο δήμο Μουδανιών. Η διοικητική αυτή πράξη, σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη μείωση του πληθυσμού, είχε σαν αποτέλεσμα την υποβάθμιση της Trylie σε ένα μαχαλά, για την εκλογική διαδικασία.

Στην ιστοσελίδα του Τουρκικού Ταχυδρομείου https://posta-kodlari.com/bursa/mudanya  αναφέρονται οι 5 ταχυδρομικοί τομείς-γειτονιές-συνοικίες (Mahallesi) της Trilye που είναι, αλφαβητικά, οι 1)  Camişerif Mahallesi (στην περιοχή της παραλίας ανατολικά από το τζαμί), 2) Enverpaşa Mahallesi, 3) Halilbey Mahallesi, 4) Niyazibey Mahallesi, και 5) Talatbey Mahallesi. Όπως φαίνεται στο χάρτη που παρέλαβα από τον Süleyman ALKIZ, Μουχτάρη της Trilye, 1) η συνοικία Niyazibey βρίσκεται στο βόρειο τμήμα της κωμόπολης, είναι σχετικά μικρή σε έκταση και καλύπτει μια περιοχή γύρω από την Παντοβασίλισσα, 2) η Enverpaşa είναι νότια από την προηγούμενη και φτάνει μέχρι τον κεντρικό δρόμο Iskele Cad (πρώην ντερές),περιλαμβάνοντας και τις εκκλησίες Αγ. Γεωργίου άνω και Παναγίας-Μητρόπολης, 3) η Camişerif καλύπτει την περιοχή ανατολικά από τις δύο προηγούμενες, μέχρι τη θάλασσα, περιλαμβάνοντας και το Fatih Camii, 4) η Talatbey καλύπτει την περιοχή νότια τoυ οδικού άξονα Karacabey Cad-Iskele Cad (πρώην ντερές), και 5) η Halilbey καλύπτει όλη την υπόλοιπη περιοχή βόρεια και βορειοδυτικά της Karacabey Cad (προέκταση της Iskele) και δυτικά των Niyazibey και Enverpaşa.

Συγκρίνοντας τις γειτονιές της Τρίγλιας κατά την περίοδο μέχρι το 1922, με τους ταχυδρομικούς τομείς-γειτονιές της Trilye, στις οποίες έχει κατανεμηθεί και αναφέρονται στα έγγραφα προσδιορισμού της θέσης κάθε κτιρίου, διαπιστώνεται, κατ' αρχάς ότι, οι έξι γειτονιές της Τρίγλιας αντιστοιχούν σε πέντε γειτονιές της Trilye, αν και τα όριά της έχουν επεκταθεί προς δυσμάς και νότο σε σχέση με εκείνα  που καταλάμβανε ο αστικός ιστός της Τρίγλιας μέχρι το 1922. Επιπλέον, παρατηρείται ότι, ο οδικός άξονας Karacabey Cad-Iskele Cad, που ταυτίζεται στο μεγαλύτερο τμήμα του με το ντερέ της Τρίγλιας, αποτελεί το όριο της νότιας γειτονιάς Talatbey της Trilye, ενώ η συνολική αυτή έκταση αντιστοιχούσε σε τρεις ενορίες της Τρίγλιας (Αγ. Ιωάννη, Παναγία-Μητρόπολη και το νότιο τμήμα του Αγ. Γεωργίου κάτω). Η γειτονιά Niyazibey καλύπτει περιοχή γύρω από την εκκλησία Παναγία Παντοβασίλισσα, όπως αναφέρθηκε, η οποία μπορεί να αντιστοιχούσε περίπου και στην αντίστοιχη ενορία πριν το 1922 και η γειτονιά Enverpaşa, νότια της προηγούμενης, που μπορεί να αντιστοιχούσε περίπου σε τμήματα της ενορίας του Αγ. Γεωργίου άνω και της Παναγίας-Μητρόπολης. Τέλος, η γειτονιά Halilbey, δυτικά των δύο προηγούμενων μπορεί να καλύπτει το τμήμα της ενορίας του Αγ. Γεωργίου άνω στα περιορισμένα όρια που είχε πριν από το 1922.