Οι τόποι που εγκαταστάθηκαν οι Τριγλιανοί ως πρόσφυγες, το 1922

[Βασίλης Σακελλαρίδης]

Οι τόποι που εγκαταστάθηκαν οι Τριγλιανοί ως πρόσφυγες, το 1922  (Σ.Δημητρακός και Β.Σακελλαρίδης)

Τον Αύγουστο του 1922, με τα γεγονότα της Μικρασιατικής καταστροφής, οι Τριγλιανοί, όπως και τόσοι άλλο κάτοικοι των ελληνικών κοινοτήτων στη Μικρά Ασία, αναγκάζονταν να εγκαταλείψουνε  με πόνο ψυχής το γενέθλιο τόπο. Ο φιλόπατρις Τριγλιανός εφοπλιστής, Φίλιππος Καβουνίδης, διέθεσε άμεσα όλα τα πλοία του για να μεταφέρει τους συμπατριώτες του σε ασφαλείς τόπους και να προλάβουν το κακό που επρόκειτο να τους συμβεί. Κανείς από τους Τριγλιανούς δεν μπορούσε τότε να φανταστεί τι του επεφύλασσε η μοίρα.  Όλοι αντιλαμβάνονταν ότι το μέλλον θα ήταν ζοφερό κανείς όμως δεν μπορούσε να αντιληφθεί όσα θα ακολουθούσαν.

Τα πλοία του Καβουνίδη, κατέπλευσαν στη Ραιδεστό της Ανατολικής Θράκης –που είχε απελευθερωθεί το 1920- και στην Τένεδο. Η Ραιδεστός ήταν γεμάτη από ελληνικό στρατό που υποχωρούσε. Σύντομα όλοι, έπρεπε να εγκαταλείψουν  και την Ανατολική Θράκη. Άλλη μια αλησμόνητη πατρίδα που έθρεψε γενιές Ελλήνων έπρεπε να εκκενωθεί. Την ίδια ώρα κατέφθαναν στην Ελλάδα και ζητούσαν καταφύγιο και προστασία Έλληνες από όλα τα μέρη της Μικράς Ασίας και της Θράκης. Η μικρή Ελλάδα που μόλις πριν δέκα χρόνια, με τους βαλκανικούς πολέμους, επεκτάθηκε μέχρι τον Έβρο ποταμό, βρέθηκε ανέτοιμη να περιθάλψει τους πρόσφυγες που κατέφθαναν κατά κύματα. Ο χειμώνας που ακολούθησε ήταν η πιο σκληρή δοκιμασία για τους πεινασμένους και ανέστιους ομοεθνείς πρόσφυγες της καθ΄ημάς Ανατολής.

Οι Τριγλιανοί από τη Ραιδεστό και τη Τένεδο, κατευθύνθηκαν άλλοι στον Πειραιά (περιοχές παλιών εργοστασίων Ρετσινά και Μαλικούτη) και άλλοι στη προσφυγομάνα Θεσσαλονίκη. Όσοι επέζησαν από τον χειμώνα του 1922-1923, δέχθηκαν τη βοήθεια συμπονετικών συμπατριωτών τους που είχαν πριν χρόνια εγκατασταθεί στην Ελλάδα. Έτσι, οι εκ Τριγλίας, αδελφοί Σταυρίδη, υιοί του Δημοσθένη Σταυρίδη που ζούσαν στην Αθήνα, μαζί με άλλους Τριγιανούς –που απετέλεσαν άτυπα την «εν Αθήναις δημογεροντία της Τρίγλιας»- φρόντισαν να παραχωρηθεί ένα μέρος από το κτήμα Σκουζέ στην περιοχή της Ραφήνας στους Τριγλιανούς πρόσφυγες. Ένα μεγάλο μέρος των Τριγλιανών οικογενειών που εγκαταστάθηκαν στη Ραφήνα, έγινε από τους διαμένοντες στην Τένεδο που έφθασαν στη Ραφήνα με το βαπόρι «Ελλήσποντος»  του Φίλιππα Καβουνίδη στις 29/8/1923 ένα χρόνο ακριβώς μετά από τον ξεριζωμό τους από την «αλησμόνητη» τους πατρίδα. Παράλληλα, ο εκ Τριγλίας, μητροπολίτης Καμπανίας, Διόδωρος Κάρατσης, στη Θεσσαλονίκη,  φρόντιζε για την εγκατάσταση των Τριγλιανών στη Χαλκιδική. Οι Τριγλιανοί δεν συμφώνησαν να εγκατασταθούν στην περιοχή που τους προτάθηκε, το Καργί λιμάν (σημερινά Νέα Μουδανιά) λόγω της ελώδους έκτασης που ευνοούσε την ελονοσία. Έτσι προτίμησαν το μεσόγειο  Σουφλάρι, δώδεκα χιλιόμετρα βορειοανατολικά από το Καργί λιμάν.

Το 1923 και το 1924 ήταν αποφασιστικά χρόνια για τους Τριγλιανούς. Οι δύο μεγάλες ομάδες Τριγλιανών αποφάσιζαν να εγκατασταθούν στη Ραφήνα Αττικής και στη Νέα Τρίγλια Χαλκιδικής. Παράλληλα, άλλες μικρότερες ομάδες Τριγλιανών επέλεγαν τα μεγάλα αστικά κέντρα, την Αθήνα ή τη Θεσσαλονίκη είτε γιατί δεν ήταν εξοικειωμένοι με αγροτικές εργασίες αλλά με το εμπόριο ή με τεχνικές εργασίες που άφηναν καλύτερες προοπτικές επιβίωσης σε αστικά κέντρα, είτε γιατί μπόρεσαν να φέρουν κάποια χρήματα από την πατρίδα τους που θα τους βοηθούσαν στο νέο ξεκίνημα. Άλλες οικογένειες κατευθύνθηκαν στην Καβάλα όπου μπορούσαν να εργαστούν στα εργοστάσια καπνού και οι υπόλοιποι διασκορπίστηκαν κυρίως σε μέρη της βόρειας Ελλάδος  που υπήρχαν συγγενείς ή φίλοι, υποσχόμενοι αμοιβαία στήριξη. Με την ανταλλαγή των πληθυσμών που ακολούθησε, το 1924, οι μουσουλμάνοι που ζούσανε στις περιοχές της Μακεδονίας και της Δυτικής Θράκης μετακινήθηκαν «συντεταγμένα» στην Μικρά Ασία, -το αντίστροφο έγινε και για τους χριστιανούς της Ανατολής προς την Ελλάδα- αφήνοντας πολλά σπίτια άδεια στα οποία στεγάστηκαν οι πρόσφυγες ανάμεσα στους οποίους και πολλοί Τριγλιανοί.



Στο νομό Αττικής, -πέρα από τον κύριο όγκο των Τριγλιανών που εγκαταστάθηκαν στη Ραφήνα- οικογένειες Τριγλιανών, εγκαταστάθηκαν:
•   στις συνοικίες της Αθήνας:  Αμπελόκηποι, Κυψέλη, Παγκράτι, Δρουγούτι (σημερινό Νέος Κόσμος),
•   στους προσφυγικούς συνοικισμούς Βύρωνα και Νέα Σμύρνης,
•   στον Πειραιά. Από τους Τριγλιανούς που έφθασαν στο λιμάνι του Πειραιά οι περισσότεροι εγκαταστάθηκαν στην Ραφήνα. Στον Πειραιά έμειναν μόνο οι Τριγλιανοί που ασχολούντο με τη ναυτιλία.
•   στη Νέα Κοκκινιά (την Κοκκινιά των προσφύγων, τη σημερινή Νίκαια)  που έγινε πατρίδα των ξεριζωμένων και απετέλεσε τον πολυπληθέστερο προσφυγικό συνοικισμό στην Αττική.
•   στην Ανατολική Αττική (Μεσόγεια) στα Σπάτα και στο Κορωπί.


Στο νομό Θεσσαλονίκης,
•   μικρός αριθμός οικογενειών εγκαταστάθηκε στο κέντρο της πόλης. Συνήθως οι Τριγλιανοί αυτοί, είχαν τη δυνατότητα και τη μόρφωση να ξεκινήσουν μια νέα ζωή ως αστοί.
•   Πολλές οικογένειες Τριγλιανών που φιλοξενήθηκαν στα τολ της Τούμπας, αργότερα πήραν κλήρο στην Άνω ή στην Κάτω Τούμπα και έμειναν εκεί, στην Τούμπα της προσφυγιάς.
•   Λίγες οικογένειες εγκαταστάθηκαν στη Νεάπολη Θεσσαλονίκης που απετέλεσε επίσης ένα προσφυγικό συνοικισμό.
•   Το ίδιο συνέβη και στη Ξηροκρήνη της Θεσσαλονίκης, ένα δυτικό συνοικισμό προσφύγων  που άρχιζε στα όρια του σιδηροδρομικού σταθμού.
•   Στην Άνω Πόλη Θεσσαλονίκης.

Έξω από το οικιστικό συγκρότημα της Θεσσαλονίκης, οικογένειες Τριγλιανών ξεκίνησαν τη νέα τους ζωή
•   στη Μερσινούδα (παλιό όνομα, Ινιζλί) που βρίσκεται στις πλαγιές του όρους Χορτιάτης,
•   στο Νέο Ρύσιο (παλιό όνομα Ακ Μπουρνού Μαχαλέ),
•   δυτικά, στον Άγιο Αθανάσιο (παλιό όνομα Καβακλί),
•   στον προσφυγικό συνοικισμό της  Καλαμαριάς, που σήμερα έχει ενωθεί με τη Θεσσαλονίκη και
•   στην κωμόπολη του Λαγκαδά.


Στο νομό Κοζάνης,
•   ορισμένες οικογένειες, βρέθηκαν στον Άγιο Θεόδωρο (παλιά ονομασία Τσάριτσα έως το 1928) , στις πλαγιές του Βοϊου όρους όπου υπήρχαν βαλαάδες μέχρι το 1924 που έγινε η ανταλλαγή πληθυσμών), ομοίως,
•   στο Καλονέρι, (παλιά ονομασία Βρογγίστα έως το 1928), ένα παραδοσιακό χωριό στα δυτικά της Κοζάνης, στις πλαγιές του Ασκίου Όρους, με υψόμετρο 630 μ. στο οποίο υπήρχαν επίσης βαλαάδες,
•   στη Φλαμουριά (παλιά ονομασία Δομαβίστι, έως το 1928) όπου υπήρχε το τσιφλίκι ενός μουσουλμάνου που το εγκατέλειψε με την ανταλλαγή των πληθυσμών,
•   στη Μεσιανή Κοζάνης (παλιά ονομασία Χατζή Ρεχανλί, έως το 1928),
•   στη Νέα Συγή, (παλιά ονομασία Γιανουσλού, έως το 1928) που βρίσκεται κοντά στο Βαθύλακκο, εγκαταστάθηκαν Συγινοί και λίγοι Τριγλιανοί,
•   στο Μαυροδέντρι Κοζάνης (παλιά ονομασία Κάραγατς, έως το 1928),
•   στην Πτολεμαϊδα (παλιά ονομασία Καϊλάρια έως το 1928) εγκαταστάθηκαν πολλοί πρόσφυγες από το ν Πόντο και τη Μικρά Ασία και μαζί τους λίγες οικογένειες από τη Μυσόπολη, τοι Γυαλί Τσιφλίκι και την Τρίγλια, ενώ
•   άλλες οικογένειες βρέθηκαν στους Αγίους Θεοδώρους Κοζάνης (παλιά ονομασία Ορτσιλάρ, έως το 1928) στο Βέρμιο, σε  υψόμετρο 760 μ.


Στο νομό Ημαθίας,
•   Στην πόλη της Βεροίας, εγκαταστάθηκαν τέσσερεις οικογένειες Τριγλιανών και
•   στη Λυκοβίστα ή Λυκογιάννη εγκαταστάθηκαν ομοίως λίγες οικογένειες.

Στο νομό Πέλλας,
•   στη Φούστανη, όπου μαζί με τους πρόσφυγες από το -γειτονικό στην Τρίγλια- Πελλαδάρι της Βιθυνίας εγκαταστάθηκαν και ελάχιστοι Τριγλιανοί, όπως και
•   στον Άλωρο (παλιά ονομασία Ρούδινον, έως το 1928).

Στο νομό Πιερίας,
•   στη Νέα Αγαθούπολη κοντά στη Μεθώνη εγκαταστάθηκαν μία ή δύο οικογένειες Τριγλιανών, όπως και
•   στο Λιτόχωρο, παραδοσιακή κωμόπολη στους πρόποδες του Ολύμπου, που εγκαταστάθηκαν τρεις οικογένειες Τριγλιανών.


Στο νομό Ροδόπης,
•   στην Κομοτηνή (παλιό όνομα Γκιουμουλτζίνα) εγκαταστάθηκαν λίγες οικογένειες Τριγλιανών,
•   όπως και στην Καρυδιά της Ροδόπης, κοντά στη Κομοτηνή.

Στο νομό Έβρου,
•   στην Αλεξανδρούπολη (παλιά ονομασία Δεδέαγατς) εγκαταστάθηκαν τέσσερεις οικογένειες Τριγλιανών, στις περιοχές Αλίμπεη και Καλλιθέας


Στο νομό Δράμας,
•   οικογένειες Τριγλιανών εγκαταστάθηκαν  στα Κύργια (παλιά ονομασία Οργαντζί έως το 1953),
•   στο Νικηφόρο (παλιά ονομασία Νουσρατλή),
•   στον Ξηροπόταμο (παλιά ονομασία Βισοτσάνη) και
•   στη Χωριστή (παλιά ονομασία Τσατάλτζα όπου υπήρξε έντονη η παρουσία και η δράση του εκ Τριγλίας μητροπολίτη Δράμας, Χρυσοστόμου Καλαφάτη, στις αρχές του 20ου αιώνα), εγκαταστάθηκαν δύο οικογένειες Τριγλιανών.

Στο νομό Σερρών,
•   στην πόλη των Σερρών, εγκαταστάθηκαν λίγες οικογένειες Τριγλιανών, ομοίως
•   στην Αγριανή (παλιά ονομασία Κλεπούσνα) που βρίσκεται στις πλαγιές του Μενοικίου όρους , βορεια της Ν.Ζίχνης,
•   στην Κορμίστα (παραδοσιακός οικισμός),
•   στο Μητρούσι (παλιά ονομασία Άνω Κομόνδος έως το 1920 και Άνω Μητρούσι έως το 1940)
•   στο Καμαρωτό (παλιά ονομασια Καμαροτί, έως το 1928) και
•   στην Αλιστράτη που αποτελεί μεγάλο παραδοσιακό οικισμό, όπου υπήρξε σημαντική η παρουσία και η δράση του μητροπολίτη Δράμας Χρυσόστομου Καλαφάτη, στις αρχές του 20ου αιώνα.

Στο νομό Καβάλας,
•   πολλές  οικογένειες Τριγλιανών εγκαταστάθηκαν στην πόλη της Καβάλας,
•   στην Ελευθερούπολη (παλιά ονομασία Πράβι έως το 1928),
•   στη Χρυσούπολη (παλιά ονομασία Σαπέι ή Σαμπαν έως το 1928),
•   στους Αντιφιλίππους (παλιά ονομασία Δρανίτσι, έως το 1928),
•   στο Παλαιοχώρι στις πλαγιές του Παγγαίου όρους, όπου εγκαταστάθηκαν Γυαλιτσιφλικιώτες κι λίγοι Τριγλιανοί  καθώς και
•    στο Λιμένα της Θάσου.


Στο νομό Ηρακλείου
•   Τριγλιανές οικογένειες εγκαταστάθηκαν στα προάστια του Ηρακλείου, Άνω Φορτέτζα και  Νέα Φορτέτζα (φορτέτζα σημαίνει κάστρο), στο Χάνι Αλή Ντεκέ και στη Χρυσοπηγή  καθώς και
•   στο Αρκαλοχώρι (παλιά ονομασία Αλιτζανή έως το 1928), μεσόγειο χωριό νότια του Ηρακλείου. Ο κατοπινός ήρωας –από τους εκτελεσθέντες υπό των Γερμανών κατακτητών- Ναπολέων Σουκατζίδης, από την Τρίγλια, είχε εγκατασταθεί με την οικογένειά του στο Αρκαλοχώρι.


Στο νομό Χαλκιδικής,
•   στη Νέα Τρίγλια ζήτησε καταφύγιο  -όπως και στη Ραφήνα- το μεγάλο μέρος των προσφύγων από την Τρίγλια όπως και αρκετοί πρόσφυγες από άλλα μέρη της Ανατολικής Θράκης και της Βιθυνίας (Κίζδερβεντ, Γυαλί Τσιφλίκι, Βελετλέρι)  ενώ,
•   στα Σήμαντρα (παλιά ονομασία Καρκάρα έως το 1951) που πήρε το ονομά της από τους Καππαδόκες πρόσφυγες με καταγωγή από το  Σημέντρε, εγκαταστάθηκαν επτά οικογένειες Τριγλιανών, ομοίως,
•   στη Νέα Τένεδο (παλιά ονομασία Καράτεπε, έως το 1928),
•   στον Άγιο Παντελεήμονα (παλιά ονομασία Βρωμοσύρτης έως το 1951) όπου μαζί με τους πρόσφυγες από την Προικόνησο, την Καλλίπολη, το Τσανάκαλε, εγκαταστάθηκαν και λίγες οικογένειες Τριγλιανών,
•   στο Δίκορφο (παλιά ονομασία Παζαρλί, έως το 1928),
•   στη Νέα Κερασιά (παλιά ονομασία Μπαρακλί, έως το 1928),
•   στο Νερόμυλο (παλιά ονομασία Οσμανλί και Ακ Μπουνάρ, έως το 1928),
•   στο Πρινοχώρι (παλιά ονμασία Αβανλί και Εμίρτζαλι έως το 1928),
•   στα Νέα Μουδανιά (Καργί Λιμάν έως το 1928),
•   στη Σάρτη, (παλιό μετόχι της μονής Ξηροποτάμου) που μαζί με τους πρόσφυγες από το νησάκι της Προποντίδας Αφισιά, εγκαταστάθηκαν δύο οικογένειες Τριγλιανών και
•   στο Στρατώνι.



Στο νομό Αχαϊας
•   στην Πάτρα, εγκαταστάθηκαν τρεις οικογένειες Τριγλιανών

Σταθης Δημητρακός
Βασίλης Σακελλαρίδης

Τα κείμενα βασίζονται σε στοιχεία και αφήγηση του Στάθη Δημητρακού. Η επεξεργασία των χαρτών και η αποτύπωση των κειμένων έγινε από τον Βασίλη Σακελλαρίδη, τον Ιούνιο του 2020.