4. ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΘΡΟΝΟΣ ΠΡΟΥΣΑΣ

[Μάκης Αποστολάτος]

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Κατά την έρευνα των φύλλων της εφημερίδας «Κωνσταντινούπολις» στο ψηφιακό αρχείο της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων, βρήκα αυτό το άρθρο, στο φύλο 104 της Δευτέρας 16 Μαίου 1901, με συντάκτη που υπογράφει ως "Δ.Σολ..", το οποίο δεν αποτελεί μεν ανταπόκριση από την Τρίγλια, αλλά από Προύσα και αφορά στην οικεία Μητρόπολη, τον Μητροπολίτη κ. Ναθαναήλ και το έργο του. Θεώρησα ότι αυτό το άρθρο πρέπει να δημοσιευθεί στο forum για να μάθουμε την ιστορία της Μητρόπολης, τις ορθόδοξες συνοικίες της Προύσας και τις εκκλησίες της, κατά την εποχή εκείνη, τον τρόπο εξελληνισμού του ορθόδοξου πληθυσμού, μέσω της δημιουργίας νηπιαγωγείων, και, κυρίως, τον αριθμό των ορθοδόξων Χριστιανών που κατοικούσαν στα 14 χωριά/κωμοπόλεις της Μητρόπολης το 1901.

ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΓΕΝΟΥΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ

ΕΝΤΥΠΩΣΕΙΣ ΕΚ ΠΡΟΥΣΗΣ

Μητροπολιτικός θρόνος Προύσης

Είναι ο 13ος κατά την τάξιν, κατέλαβον τούτον πολλοί επιφανείς ιεράρχαι. Κατά τους αρχαίους χρόνους ήτο επισκοπή υπαγομένη εις την Μητρόπολιν Νικομηδείας, μετά ταύτα, οπόταν η Προύσα κατέστη πρωτεύουσα του Οθωμ. Κράτους, προεβιβάσθη εις Μητρόπολιν, οι δε μητροπολίται αυτής ετιτλοφορούντο «υπέρτιμοι Προύσης, Μουδανίων και Τριγλίας». Γνωστόν δε ότι σήμερον ο Προύσης φέρει τον τίτλον «υπέρτιμος και έξαρχος Βιθυνίας». Κσθ' α εξάγω εκ της κατωτέρω ακριβέστατης στατιστικής, ην πάνυ ευγενώς μοι παρέσχεν ο αξιότιμος φίλος κ. Νικόλαος Νίτσος, ανεψιός της Α.Σ. του Αγίου Προύσης κ. Ναθαναήλ, όλος ο ορθόδοξος πληθυσμός της επαρχίας σύγκειται εξ 26 χιλιάδων ψυχών.

Η επαρχία Προύσης δεν έχει μεγάλην έκτασιν, ως έτεραι επαρχίαι του Οικουμ. θρόνου, με είπον ότι εντός μιας ημέρας δύναταί τις να μεταβή από του ενός εις το έτερον αυτής άκρον. Η ετησία αρχιερατική επιχορήγησις είναι 70 χιλ. γρ. Δεν γνωρίζω ποίαν διάθεσιν του ποσού τούτου εποίουν οι προηγούμενοι Μητροπολίται, προκειμένου όμως περί του νυν επαξίως κατέχοντος τον θρόνον τούτον Σεβ. Κ. Ναθαναήλ, νυν Τοποτηρητού, εσχημάτισα την πεποίθησιν ότι ολόκληρον το προϊόν της επιχορηγήσεώς  του χρησιμοποιεί προς αξιοπρεπή του θρόνου διατήρησιν, τοις πάσι δε είναι γνωστά η γενναιότης και το σπάνιον παρ' άλλοις αφιλοκερδές του χαρακτήρος του. Ενεργή ένδειξιν της εμφύτου φιλοκαλίας του αποτελεί η υπ' αυτού εν γραφικωτάτη τοποθεσία της Προύσης ανεγερθείσα ωραία Μητρόπολις, αντί της μέχρι των ημερών του εν Βαλούκ Παζάρ υπαρχούσης, ης το πεπαλαιωμένον και όλως ακατάλληλον δεν συνεβιβάζετο με την συμφυά αυτώ αξιοπρέπειαν. Ουδέποτε δε θα λησμονήσω το θέαμα, όπερ εξετυλίχθη προ των ομμάτων μου οπόταν ανήλθον εις την νέαν ταύτην Μητρόπολιν. Εμακάρισα τους εν αυτώ διαμένοντας, νομίζω δε ότι αδιστάκτως  δύναμαι να είπω ότι ουδείς των 72 μητροπολιτών του Οικουμ. θρόνου έχει το ευτύχημα να έχη Μητρόπολιν επί τοιαύτης μαγευτικής θέσεως εκτισμένην.

Η Προύσα διαιρείται εις τρεις μεγάλους ορθοδόξους συνοικίας: Βαλούκ Παζάρ, Δεμίρ Καπού και Καγιά Μπασίου. Εκ τούτων, καθ' α διαπίστωσα, πολυαριθμοτέρα είναι η του Καγιά Μπασίου, ήτις μέχρι προ ολίγων ετών ήτο τελείως τουρκόφωνος, ως και η του Δεμίρ Καπού, εις ολιγίστους δε των εν αυταίς οικουσών οικογενειών ωμιλείτο η ελληνική. Εν τούτοις σήμερον δια της συστάσεως των νηπιαγωγείων η χρήσις της ελληνικής σχεδόν εγενικεύθη και εν ταις συνοικίαις ταύταις.

Εκ των τριών τούτων συνοικιών, η μεν συνοικία του Βαλούκ Παζαρίου έχει εκκλησίαν σεμνηνομένην επ' ονόματι Ιωάννου του Θεολόγου, η δε του Καγιά Μπασίου επ' ονόματι των Αγίων Αποστόλων και η του Δεμίρ Καπίου επ' ονόματι των Ταξιαρχών.

Περιττόν να προσθέσω ότι ό,τι εγραφον εν τη «Κων/πόλει» πριν ή μεταβώ εις Προύσαν, το είδον πιστοποιούμενον κατά την εν αυτή διαμονήν μου. «Ο άγιος Προύσης», έγραφον, εν Σέρραις ηγαπήθη όσον ουδείς άλλος, πλην εν Προύση λατρεύεται  κατά την ευρυτέραν των λέξεων σημασίαν», και πράγματι ούτως έχει, νομίζω δε ότι περί τούτου δευτέρα γνώμη δεν δύναται να υπάρξη. Επεβλήθη εις πάντας ουχί δια της επάρσεως αλλ΄ δια της ευθύτητος, τιμιότητος και εξόχου μετριοφροσύνης του. Διετήρησεν αμείωτον την δημοτικότητά του, διότι ουδέποτε ηθέλησε να φανή κλίνων προς ταύτην ή εκείνην την μερίδα, εσεβάσθη αείποτε το φρόνημα των υπό την πνευματικήν του εξάρτησιν διατελούντων και ουδέποτε εσκέφθη να θίξη τα κοινοτικά των διαφόρων τμημάτων της επαρχίας του προνόμια. Υπό την τελευταίαν ταύτην έποψιν ο άγιος Προύσης δύναται να χρησιμεύση ως υπόδειγμα εις πολλούς των αρχιερέων μας.

Εν Προύση εύρον εκπροσωπούντα την Α. Σεβ. δύο δημιουργήματα της αντάξια καθ' όλα του καταρτίσαντος αυτά, τον αρχιδιάκονον της Μητροπόλεως ιερολ. κ. Νεόφυτον, εκ των τελειοφοίτων της Θεολογικής Σχολής και αρτίας μορφώσεως κληρικόν, εις ον ευρύτατον τη εν τη διακονία της Εκκλησίας διανοίγεται μέλλον, και τον τοσούτον και εις ημάς τους εν Κων/πόλει ακόμη προσφιλή ανεψιόν της Α. Σεβ. κ. Νικόλαον Νίτσον, νέον γλωσσομαθή, νοήμονα, πλην και λίαν ως ο πολυσέβαστος θείος του μετριόφρονα.

Ιδού η υπό του κ. Νίτσου δοθείσα μοι στατιστική του Ορθόδοξου πληθυσμού της επαρχίας Προύσης.
1ον Προύσα 5.000, 2ον Τριγλία 3.637, 3ον Μουδανιά 2.936, 4ον Δεμιρδέσιον 2.506, 5ον Πελλαδάριον 2.294, 6ον Σουσουρλούκιον 2.252, 7ον Σιγή 1.689, 8ον Καλασάνιον 1.341, 9ον Ελιγμοί 1.321, 10ον Μεσαίπολις 1.210, 11ον Τεπετζήκιον 831, 12ον Νεοχώριον 622, 13ον Πλατύαινος 450, 14ον Αλβανιτοχώριον 166, το όλον 26.255.