ΕΦΥΓΕ ΑΠΟ ΤΗ ΖΩΗ Η ΚΟΡΥΦΑΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΛΟΓΟΣ ΕΛΕΝΗ ΓΛΥΚΑΤΖΗ-ΑΡΒΕΛΕΡ

[Στάθης Δημητρακός]

    Οι Ελιγμοί ήταν παράλια ελληνική κωμόπολη του Κιανού κόλπου χτισμένη περίπου 10 χλμ. Α. των Μουδανιών και 14 χιλιόμετρα Ν.Δ της Κίου. Η απόσταση Τρίγλιας -Ελιγμών είναι 22χλμ. Οι Ελιγμοί πήραν  το όνομά τους από την εκεί Μονή Ελεγμών  (παραφθορά των Ελεγμών είναι το Ελιγμοί). Τουρκικά τους ονόμαζαν Κουρσουμλή από την μολυβδοσκέπαστη στέγη της Μονής. Άλλη εκδοχή για το όνομα αναφέρεται ότι επί Βυζαντινών ονομαζόταν «Ηλίου Βωμοί», από την παραφθορά της οποίας  έγινε το Ελιγμοί.

      Από τους Ελιγμούς καταγόταν ο Νίκος Γλύκατζης, πατέρας της Καθηγήτριας της Βυζαντινολογίας Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ. Η μητέρα της λεγόταν Καλλιρόη Ψαλτίδη και ήταν από την Προύσα. Η κωμόπολη των Ελιγμών κατοικείτο από 2.000 Έλληνες και 300 Τούρκους. Οι κάτοικοι ασχολούνταν με την γεωργία, την αλιεία και την σηροτροφία. Παρήγαγε φρούτα, ελιές και καρύδια. Είχε δημοτικό σχολείο και νηπειοπαρθεναγωγείο.
Τιμούμε το παιδί των προσφύγων Μικρασιατών του Βύρωνα, την Ελένη της ΕΠΟΝ , την κοντοχωριανή μας στην καταγωγή της,  τη Μεγάλη, Κορυφαία Βυζαντινολόγο, την Πρύτανη του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, που έφυγε από τη ζωή χθες 16/2 σε ηλικία 100 ετών!

[triglianos - admin foroum]

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ είναι μία από τις σημαντικότερες Ελληνίδες ιστορικούς και βυζαντινολόγους με διεθνή αναγνώριση.
Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1926. Η οικογένειά της είχε ρίζες από τη Μικρά Ασία, γεγονός που επηρέασε βαθιά τη σκέψη και την ευαισθησία της απέναντι στην ιστορία του ελληνισμού και ιδιαίτερα του Βυζαντίου. Μεγάλωσε σε περιβάλλον που εκτιμούσε τη μόρφωση και τον πολιτισμό, στοιχεία που συνέβαλαν στην ακαδημαϊκή της πορεία.

Παντρεύτηκε τον Γάλλο λόγιο και πανεπιστημιακό Ζαν Αρβελέρ (Jean Arveler), από τον οποίο προέρχεται και το διπλό της επώνυμο. Ο γάμος της συνδέθηκε με τη μόνιμη εγκατάστασή της στη Γαλλία και την ένταξή της στον ακαδημαϊκό χώρο του Παρισιού. Δεν υπάρχουν ευρέως δημοσιοποιημένες πληροφορίες για παιδιά, καθώς η ίδια έχει επιλέξει να κρατά χαμηλό προφίλ στα ζητήματα της οικογενειακής της ζωής.

Σε συνεντεύξεις και δημόσιες παρεμβάσεις της έχει αναφερθεί συχνά στη σημασία της παιδείας, της αυτοπειθαρχίας και της προσήλωσης στον στόχο. Έχει μιλήσει επίσης για τις δυσκολίες που αντιμετώπισε ως γυναίκα σε έναν ανδροκρατούμενο ακαδημαϊκό χώρο, ιδιαίτερα στη Γαλλία του 20ού αιώνα, τονίζοντας όμως ότι η εργατικότητα και η επιμονή ήταν τα βασικά εφόδιά της.
Γενικά, τα διαθέσιμα προσωπικά στοιχεία για την οικογένειά της είναι περιορισμένα, καθώς η δημόσια εικόνα της είναι κυρίως συνδεδεμένη με το επιστημονικό, πνευματικό και θεσμικό της έργο.

Σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. 
Συνέχισε τις σπουδές της στο Παρίσι, στη Σορβόννη, όπου ειδικεύτηκε στη Βυζαντινή Ιστορία και διέπρεψε στον ακαδημαϊκό χώρο.

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ έχει τιμηθεί με πολυάριθμες διακρίσεις στην Ελλάδα και διεθνώς, αναγνώριση που αντανακλά το εύρος και τη σημασία του επιστημονικού και πνευματικού της έργου.
Στην Ελλάδα έχει παρασημοφορηθεί από την Ελληνική Δημοκρατία με ανώτατες τιμητικές διακρίσεις, όπως ο Ταξιάρχης και ο Ανώτερος Ταξιάρχης του Τάγματος του Φοίνικος, για την προσφορά της στις ανθρωπιστικές επιστήμες και την προβολή του ελληνικού πολιτισμού στο εξωτερικό. Παράλληλα, έχει τιμηθεί από την Ακαδημία Αθηνών για τη συμβολή της στη βυζαντινή ιστοριογραφία και τη διεθνή επιστημονική της παρουσία.

Σε διεθνές επίπεδο, έχει λάβει σημαντικά παράσημα από τη Γαλλική Δημοκρατία, μεταξύ των οποίων το παράσημο της Λεγεώνας της Τιμής (Légion d'honneur), μία από τις υψηλότερες τιμητικές διακρίσεις της Γαλλίας, ως αναγνώριση της μακρόχρονης ακαδημαϊκής της δράσης στη Γαλλία και της συμβολής της στην ευρωπαϊκή πνευματική ζωή. 
Επιπλέον, έχει τιμηθεί από επιστημονικά ιδρύματα και πολιτιστικούς οργανισμούς σε πολλές χώρες της Ευρώπης.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η αναγόρευσή της σε επίτιμη διδάκτορα (Doctor Honoris Causa) από πολυάριθμα πανεπιστήμια στην Ελλάδα, τη Γαλλία, την Κύπρο και άλλες χώρες, αναγνώριση που αποδίδεται σε προσωπικότητες με εξέχουσα επιστημονική και κοινωνική προσφορά. 
Τα πανεπιστήμια αυτά τίμησαν το έργο της στη μελέτη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, τη συμβολή της στη διασύνδεση της ευρωπαϊκής και της ελληνικής ιστορίας, καθώς και τον ρόλο της ως γέφυρα πολιτισμού μεταξύ Ελλάδας και Γαλλίας.

Οι διακρίσεις αυτές δεν αποτελούν μόνο προσωπικές τιμές, αλλά και επιβεβαίωση της διεθνούς απήχησης του ελληνικού επιστημονικού λόγου μέσα από το έργο της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ.
Με το επιστημονικό και συγγραφικό της έργο, αλλά και με τη δημόσια παρουσία της, αποτελεί διαχρονικά μία εμβληματική μορφή της ελληνικής διανόησης, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη διάδοση και κατανόηση της βυζαντινής ιστορίας σε παγκόσμιο επίπεδο.

Εκτός των ανωτέρο, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ ανέπτυξε από νεαρή ηλικία έντονη αντιστασιακή και δημοκρατική στάση, η οποία σημάδεψε τόσο την προσωπική της πορεία όσο και τη δημόσια παρουσία της.
Κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής στην Ελλάδα (1941–1944), συμμετείχε στην Εθνική Αντίσταση μέσα από το φοιτητικό και πνευματικό κίνημα της εποχής. Ως νέα φοιτήτρια της Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών, εντάχθηκε σε αντιστασιακές οργανώσεις, συμβάλλοντας στη διακίνηση παράνομου υλικού και στην υποστήριξη αγωνιστών. Η δράση αυτή εντασσόταν στο ευρύτερο κλίμα αντίστασης της ελληνικής νεολαίας απέναντι στη ναζιστική κατοχή.
Η αντιστασιακή της δραστηριότητα είχε συνέπειες: συνελήφθη και φυλακίστηκε από τις κατοχικές αρχές. Η εμπειρία της κράτησης και των διώξεων ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τη βαθιά της πίστη στη δημοκρατία, την ελευθερία και την κοινωνική δικαιοσύνη — αξίες που αργότερα διαπέρασαν και το επιστημονικό και δημόσιο έργο της.
Αργότερα, κατά την περίοδο της δικτατορίας των Συνταγματαρχών (1967–1974), ενώ βρισκόταν ήδη στη Γαλλία, τάχθηκε ανοιχτά υπέρ της αποκατάστασης της δημοκρατίας στην Ελλάδα. Με δημόσιες παρεμβάσεις και συμμετοχή σε εκδηλώσεις της ελληνικής διασποράς, υποστήριξε τον αγώνα κατά του αυταρχικού καθεστώτος, προβάλλοντας διεθνώς το ελληνικό δημοκρατικό αίτημα.
Η αντιστασιακή της στάση δεν περιορίστηκε μόνο σε ιστορικές περιόδους κρίσης· αποτέλεσε διαχρονικό στοιχείο της προσωπικότητάς της. Στον δημόσιο λόγο της υπερασπίστηκε σταθερά τις ανθρωπιστικές αξίες, την ευρωπαϊκή προοπτική της Ελλάδας και τον ρόλο της παιδείας ως θεμελίου της δημοκρατίας. Έτσι, η πορεία της δεν χαρακτηρίζεται μόνο από επιστημονική αριστεία, αλλά και από συνεπή ηθική και πολιτική στάση απέναντι στα μεγάλα ζητήματα της εποχής της.