Ο ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΗΣ ΤΖΑΠΑΡΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΤΕΦΤΕΡΙ ΤΟΥ ΤΡΙΓΛΙΑΝΟΥ ΜΠΑΚΑΛΗ (1879-1880)

[Μάκης Αποστολάτος]

Ο δήμος Μουδανιών Προύσας, κυκλοφόρησε πρόσφατα (Ιανουάριος 2026) ένα βιβλίο με βασικό θέμα το "Τεφτέρι" του Έλληνα Τριγλιανού μπακάλη (1879-1880), που βρέθηκε στην Τρίγλια.

Στον μεταφρασμένο από την τουρκική πρόλογο του İsmail Yaşayanlar, Prof. Dr., αναφέρεται ότι:

"Αυτό το βιβλίο είναι το πιστωτικό βιβλίο που τηρούσε ο ίδιος Έλληνας μπακάλης από την Tirilye, του οποίου το όνομα δυστυχώς δεν γνωρίζουμε, για ένα χρόνο μεταξύ 1879-1880. Το βιβλίο έμεινε στον Ercan Kaya, φίλο του Έλληνα μπακάλη που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Tirilye κατά την ανταλλαγή πληθυσμών. Αφού φύλαξε αυτό το βιβλίο για πολλά χρόνια, ο Kaya το εμπιστεύτηκε στον αείμνηστο καθηγητή μου, Prof. Dr. Yusuf Oğuzoğlu, ο οποίος επισκεπτόταν συχνά την πόλη και είχε καλές σχέσεις ο ίδιος με κατοίκους της Tirilye, και το 2014 το δώρισε στο Bursa Göç Tarihi Müzesi (Μουσείο Ιστορίας Μετανάστευσης Προύσας), το οποίο ίδρυσε και ο ίδιος".

Σημειώνεται ότι, ανεξάρτητα από τον τρόπο με τον οποίο οι Τούρκοι περιγράφουν τον Μεγάλο Διωγμό του 1922, είναι αυτονόητο ότι ο ανώνυμος Έλληνας Τριγλιανός μπακάλης (και υπήρχαν αρκετοί) εγκατέλειψε μαζί με τα υπάρχοντά του και το τεφτέρι, είτε στο μπακάλικο είτε στο σπίτι του, και το βρήκε ο έποικος Μουσουλμάνος, που ορίστηκε από την τουρκική διοίκηση, να πάρει το συγκεκριμένο ακίνητο.

Στο τμήμα του βιβλίου, που περιγράφεται το "Τεφτέρι", υπάρχει η φωτογραφία κάθε σελίδας και ακολουθεί σελίδα με την περιγραφή αφενός τού πελάτη ή των πελατών του μπακάλη, αφετέρου τα αντικείμενα που αγόρασε ο πελάτης και την αξία τους.

Η μεγάλη πλειοψηφία των πελατών ήταν Έλληνες Χριστιανοί, αλλά και λίγοι Μουσουλμάνοι. Στις πολλές σελίδες του τεφτεριού αναφέρονται μερικοί πελάτες αρκετές φορές, που σημαίνει ότι ήταν τακτικοί και ψώνιζαν αποκλειστικά από το μαγαζί του.

Έχω μεταφέρει σε ψηφιακή μορφή (excel) όλο το υλικό από το "Τεφτέρι" και παραθέτω, ως τυπικό παράδειγμα, τη σελίδα 12, στην οποία έχει καταχωρηθεί ο "Πανηοτάκις Τζάπαρις" (σύμφωνα με την ορθογραφία του μπακάλη). Ο συγκεκριμένος πελάτης ήταν ο Παναγιωτάκης Τζάπαρης, πατέρας των Ιουστίνου και Απόστολου Τσάπαρη ή Σάπαρη και παππούς του γνωστού μας Ευεργέτη Ιωάννη Σάπαρη, όπως αναφέρεται στο αντίστοιχο γενεαλογικό δένδρο στον τόμο «Τα Γενεαλογικά Δένδρα της Τρίγλιας Βιθυνίας».

Ο Τριγλιανός μπακάλης έχει καταχωρήσει σε μερικές σελίδες τις σχέσεις του με τον τακτικό πελάτη «Διαμαντάκη γείτονα» και στη σελίδα 12, αρχικά, το θέμα με  τις ελιές που παίρνει ο Γιάννης Διαμαντάκης και το λάδι που παίρνει ο ίδιος ο μπακάλης από αυτόν. Στη συνέχεια και στην ίδια σελίδα  έχει καταχωρήσει τις αγορές που έκανε ο "Πανηοτάκις Τζάπαρις":

10   ψωμιά 2
5   ψωμί 1   
5   ψωμί 1
1   ρούμι
1   ρούμι