ΤΑΡΣΑΝΑΣ- ΕΠΩΝΥΜΑ Καλαφάτης- Κατρανάς

[Στάθης Δημητρακός]

ΤΑΡΣΑΝΑΣ- ΕΠΩΝΥΜΑ Καλαφάτης - Κατρανάς

Στην Τρίγλια υπήρχε μικρός ταρσανάς. Ο ταρσανάς  είναι δημώδης όρος της κοινής ναυτικής γλώσσας βυζαντινοτουρκικής προέλευσης. Με τον όρο αυτό αναφέρονται κυρίως μικρές ναυπηγοεπισκευαστικές μονάδες και νεώρια στα οποία ανελκύονται μικρά σκάφη συνήθως αλιευτικά (βάρκες και καΐκια)  για καθαρισμούς, υφαλοχρωματισμούς αλλά και φύλαξη.
Όλα τα καΐκια και οι βάρκες της Τρίγλιας τα τραβούσαν έξω για διάφορες επισκευές, λίγες ημέρες πριν τα Χριστούγεννα και τα έριχναν στη θάλασσα μετά τον Αγιασμό των Υδάτων, μετά τις 6  του Γενάρη, των Φώτων, στις 7 του Γενάρη του Αϊ Γιαννιού.      
Στο διάστημα αυτό δύο επαγγέλματα είχαν πολλές ώρες δουλειάς : ο καλαφάτης και ο κατρανάς. Τα επαγγέλματά  τους  έγιναν και επώνυμα.

Καλαφάτης:

Το επώνυμο προέρχεται από το επάγγελμα του καλαφάτη. Καλαφάτης είναι ο τεχνίτης ο οποίος με στουπιά (λινάρια) και πίσσα γεμίζει (βουλώνει)  τους αρμούς (τις σχισμάδες) ανάμεσα στις σανίδες των καϊκιών. Ως προς την ετυμολογία η λέξη καλαφάτης προέρχεται από το αραβικό kalafat: πάκτωση, σύνδεση, στερέωση,η οποία μεταφέρθηκε στους λαούς της Μεσογείου (Βενετικό kalafato) και  στο Βυζάντιο. Στο Βυζάντιο γνωστός είναι ο Αυτοκράτορας της Μακεδονικής Δυναστείας Μιχαήλ Ε' ο Καλαφάτης ( 1041-1042), στον  οποίον έδωσαν το παρατσούκλι από τον πατέρα του, που ήταν καλαφάτης και στη συνέχεια έγινε ναύαρχος. Ο καλαφάτης δούλευε στους ταρσανάδες με την πίσσα και  το στουπί   φράζοντας τους ανοιχτούς αρμούς ανάμεσα στα σανίδια  των καραβιών και των καϊκιών. Τα συνηθισμένα εργαλεία  του καλαφάτη ήταν η ματσόλα (ξύλινο σφυρί), το σκαρπέλο (εργαλείο με ξύλινη λαβή και λάμα από ατσάλι), το κοπίδι, το καλέμι κ.α.
Ο  Χρήστος Σολομωνίδης, στο βιβλίο του «Ο Σμύρνης Χρυσόστομος», αναφέρει τα εξής: « Σύμφωνα με πληροφορία που μας έδωσε ο Χρυσόστομος Καλαφάτης, γιος του Εύγενιου Καλαφάτη, αδελφού του Χρυσοστόμου Σμύρνης, ο Νικόλαος ήταν ο πρωτότοκος γιος του Παναγιώτη και της Παναγιώτας Χριστοφορίδη, οι οποίοι από το γάμο τους απόκτησαν και άλλα τρία παιδιά, τον Ξενοφώντα, τον Ανδρέα και τον Γεώργιο. Από τα τέσσερα  αγόρια ο Νικόλαος προτίμησε αντί του οικογενειακού επιθέτου το επίθετο Καλαφάτης που συνδεόταν άμεσα με το επάγγελμά του».  

Κατρανάς:

Το επαγγελματικό επώνυμο που προέρχεται από την τούρκικη λέξη katran < ιταλικό catrame που σημαίνει πίσσα.
O τεχνίτης  κατρανάς,  δούλευε το κατράμι ή αλλιώς κατράνι, το οποίο χρησιμοποιούνταν κυρίως  για το καλαφάτισμα και την επάλειψη (κατράμωμα) των πλοίων.    

Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός

ΠΗΓΕΣ
1. «Ο Σμύρνης Χρυσόστομος»,  Χρήστος Σολομωνίδης Εκδόσεις Ειρμός, Αθήνα 1993.
2.«Τρίγλια Βιθυνίας», Θανάση Πιστικίδη, Ραφήνα Οκτώβρης 1983.
3. «Τα οικογενειακά μας ονόματα» Μανόλης Τριανταφυλλίδης, ΑΠΘ, ΙΝΣ (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη, Θεσσαλονίκη 1995.
4. «Ονόματα – Επώνυμα-Παρατσούκλια», Ανδρέας Καλατζάκος, Ελεύθερη Σκέψις, Αθήνα 2000.
5 Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, ΑΠΘ, ΙΝΣ (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη).
6. «Ελληνικό λεξικό»  Τεγόπουλος – Φυτράκης, Ελευθεροτυπία 1993
7. «Ελληνικά επώνυμα Τουρκικής προέλευσης», Δημήτρης Τομπαΐδης, Εκδόσεις Επικαιρότητα,  Αθήνα 1990.
8.Λεξικό των Ξένων Λέξεων στην Ελληνική γλώσσα, Ηλία Ι. Κωνσταντίνου, Εκδόσεις Επικαιρότητα 1992.  
9. Εγκυκλοπαίδεια «Υδρία»
10.Εγκυκλοπαίδεια «Δομή»
11. «Νέον Επίτομον Εγκυκλοπαιδικό Λεξικόν-Μικρή εγκυκλοπαίδεια»- Ελευθερουδάκη.