H ΒΕΛΑΝΙΔΙΑ ΤΗΣ ΡΑΦΗΝΑΣ- Μνημείο της φύσης -σύμβολο

[Στάθης Δημητρακός]

Η ΒΕΛΑΝΙΔΙΑ ΤΗΣ ΡΑΦΗΝΑΣ

ΜΝΗΜΕΙΟ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ-ΣΥΜΒΟΛΟ

      Η βελανιδιά της Ραφήνας είναι στολίδι και  μνημείο της φύσης, σημαντικό κομμάτι της πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου.
Είναι το μεγάλο, ψηλό και υπεραιωνόβιο δέντρο που βρίσκεται στη μέση περίπου της διαδρομής Διασταύρωση – Ραφήνα επί της λεωφόρου Αλεξάνδρου Φλέμιγκ, αριστερά σ΄ αυτόν που εισέρχεται από τη Διασταύρωση προς το κέντρο της Ραφήνας. Η γύρω περιοχή έχει το τοπωνύμιο «Βελανιδιά» και δίπλα στο δέντρο την οδό  Βελανιδιάς. Oι Τριγλιανοί   βρήκαν την βελανιδιά, το 1923, στη νέα πατρίδα τους στην Αττική, ριζωμένο θεριό, αγέρωχο και περήφανο. Έτσι, ρίζωσαν και οι ξεριζωμένοι Τριγλιανοί σ' αυτό το τόπο. Οι  παλιοί Σπαταναίοι  που οι γονείς τους ήταν κολίγοι στο Κτήμα Σκουζέ στην Ραφήνα, που απαλλοτριώθηκε για τους Τριγλιανούς πρόσφυγες, άκουγαν από τους παππούδες τους ότι η βελανιδιά της Ραφήνας ζει πάνω από  200 χρόνια. Υπολογίζεται ότι ζωή της πλησιάζει σήμερα τα 300 χρόνια. Η βελανιδιά μας είναι «σύμβολο», γι'  αυτό  της αξίζει ιδιαίτερη αγάπη και φροντίδα,  ως  «προστατευόμενο» και «διατηρητέο» μνημείο της φύσης.
       Η βελανιδιά ή βαλανιδιά είναι κοινή ονομασία του φυτού δρυς. Η δρυς (ονομαστική), της δρυός (γενική), την δρύν(αιτιατική), και πληθυντικός οι δρύες(ονομαστική), των δρυών(γενική), τας δρύας(αιτιατική) και με την συναίρεση δρύς. Από την βαθιά αρχαιότητα η δρυς θεωρούνταν ιερό δέντρο. Λόγω της μακροζωίας της και του ύψους της που ελκύει τους κεραυνούς, οι Έλληνες συσχέτιζαν την βελανιδιά με τον Δία, στον οποίον την αφιέρωσαν. Ζει 700 έως 800 χρόνια. Μεταφορικά στην αρχαιότητα δρυς αποκαλούσαν κάθε υπέργηρο. Στους πάντες είναι γνωστή η παροιμία των αρχαίων: «Δρυός πεσούσης, πας ανήρ ξυλεύεται». Αυτή η παροιμία δηλώνει ότι όταν ο άνθρωπος πάψει να  έχει δύναμη και εξουσία, τότε τον εκμεταλλεύονται και τον περιφρονούν.
Ο κορμός της βελανιδιάς έχει  φλοιό με βαθιές ρωγμές. Τα φύλλα της  είναι αειθαλή, σκληρά και μυτερά στις άκρες. Η ρίζα διακλαδίζεται βαθειά και γύρω στο έδαφος. Καρπός της είναι το βελανίδι ή βαλανίδι. Τον καρπό της βελανιδιάς στην αρχαιότητα τον έλεγαν βάλανο, από το σχήμα του καρπού προήλθε ο ανατομικός όρος βάλανος. Τα βελανίδια θεωρούνταν από τους αρχαίους Έλληνες φυλαχτά γονιμότητας.  Για να τιμήσουν τους άξιους πολίτες οι Αθηναίοι τους χάριζαν ολόχρυσα στεφάνια από φύλλα βελανιδιάς. Η βελανιδιά, δέντρο της Ανατολικής Μεσογείου,  απαντάται ως μοναχική και ως πυκνά δάση. Η μοναχική  (όπως η βελανιδιά της Ραφήνας)  είναι μεγαλοπρεπές δέντρο με μεγάλη περίμετρο του κορμού και ύψος που φθάνει τα 30-40 μέτρα. Βρίσκεται τόσο στα ψηλά βουνά, όσο και στα παραθαλάσσια μέρη.
Τα πυκνά δάση της βελανιδιάς λέγονταν από την αρχαιότητα δρυμώνες. Στους δρυμώνες της Δωδώνης, αποδιδόταν η δύναμη της χρησματοδότησης.
Στην αρχαιότητα πίστευαν ότι οι δρυμώνες ήταν η κατοικία των Αμαδρυάδων ή Δρυάδων νυμφών και κάθε δρύς άνηκε σε μία νύφη.
Οι Αμαδρυάδες ή Δρυάδες μαζί με τις Οριάδες ή Ορεστιάδες χόρευαν και διασκέδαζαν μαζί με τους θεούς. Συναντιούνταν σε ορεινές σπηλιές με τον Πάνα, τον Ερμή, τον Απόλλωνα, τους Σειληνούς και τους Σάτυρους και διασκέδαζαν ερωτικά.

Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός.

Πηγές: 1. «Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης»,  Ιωαν. Σταματάκου, Εκδοτικός  Οργανισμός Φοίνιξ- 1972.
2. «Ελληνικό Λεξικό», Τεγόπουλος- Φυτράκης, Ελευθεροτυπία 1993.
3. «Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής», ΑΠΘ, ΙΝΣ (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη), Θεσσαλονίκη 1998.
4. Εγκυκλοπαίδεια «Υδρία»
5.Εγκυκλοπαίδεια «Νέα Δομή»
6. « «Μυθολογικό και ομηρικό λεξικό», Τόμος 1oς, Δ. Κωστελένου, Μ. Μαστρογιαννοπούλου ,Εκδόσεις « Σύγχρονη διδακτική».
7. «Λεξικό της Ελληνικής Μυθολογίας». Αικ.Τσοτάκου- Καρβέλη, Εκδόσεις Σοκόλη, Αθήνα 1990-1992.

[Παναγιώτης Στρούβελης]

Στάθη, μπράβο που μας θύμισες για την Βελανιδιά, πραγματικά δεν γνώριζα ότι είναι 300 ετών.

Λυπάμαι που αυτό το μέρος, αν και Δημοτικός χώρος, παραμένει αν όχι αναξιοποίητος, ούτε κάν φροντισμένος ως προς την καθαριότητα και την συντήριση του δένδρου.

[Στάθης Δημητρακός]

Μια φωτογραφία-αφορμή για να θυμηθούμε το Μνημείο της Φύσης που κοσμεί την λεωφόρο Φλέμινγκ και, συνήθως, οι περισσότεροι προσπερνούμε βιαστικοί.

[Αλέκος Κοκκαλάς]

ΒΡΗΚΑ ΜΙΑ ΚΑΙ ΣΑΣ ΤΗΝ ΑΝΕΒΑΖΩ

[Στάθης Δημητρακός]

   Μιλούσε η Ιερή Φηγός, η περίφημη βελανιδιά του Μαντείου της Δωδώνης, η οποία υποτίθεται  έδινε χρησμούς με το θρόισμα των φύλλων της.
Δεν κουνιέται φύλλο στην περιώνυμη ιστορική βελανιδιά της Ραφήνας. Δεν μαντεύει πότε θα την φροντίσουνε. Είναι παρατημένη...    Ανεξάρτητα αν έχει 300 χρόνια ζωής ή 700, η βελανιδιά της Ραφήνας ζει ακόμα. Μπορεί να ζήσει αιώνες ακόμα. Η Βελανιδιά της Δεσκάτης Γρεβενών είναι 1.300 χρόνων