ΔΥΟ ΟΧΙ ΤΟΣΟ ΓΝΩΣΤΑ ΠΡΟΠΟΛΕΜΙΚΑ ΡΕΜΠΕΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΡΑΦΗΝΑ

[Στάθης Δημητρακός]

«Καπνουλού μου όμορφη»
Στίχοι-μουσική: Γκόγκος Δημήτρης (Μπαγιαντέρας)
Xασάπικο του 1936

Ρε καπνουλού μου όμορφη Σ' αρέσει το ντουμάνι και μένανε με παρατάς μες στον τεκέ χαρμάνη Όταν σκολάσεις γίνεσαι μία κούκλα πρώτης φίνα και την πουλεύεις πονηρά στη Βούλα, στη Ραφήνα Τους μάγκες πάντα προτιμάς κι όλους τους παραλήδες μα ζούλα πάντα κυνηγάς τους έμορφους νταήδες Και στο φινάλε πας γλεντάς με μάγκες στους ντεκέδες γιατί σ' αρέσει ο μπαγλαμάς μπουζούκια κι αργιλέδες.

[embed=600,500] [/embed]

ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΚΟΓΚΟΣ ή ΜΠΑΓΙΑΝΤΕΡΑΣ [/b]

Ο Δημήτρης Γκόγκος ή Μπαγιαντέρας  γεννήθηκε στον Πειραιά στις 28 Φεβρουαρίου 1903 και πέθανε στην Αθήνα στις 18 Νοεμβρίου 1985.
Ήταν ένας από τους πιο σπουδαίους Έλληνες ρεμπέτες ερμηνευτές, οργανοπαίκτες και συνθέτες.

Το παρατσούκλι «Μπαγιαντέρας», το πήρε το 1925 όταν διασκεύασε και έπαιξε στο μπουζούκι του κάποια κομμάτια απ' την οπερέτα του Έμεριχ Κάλμαν (Emmerich Kálmán) Η Μπαγιαντέρα μεταξύ των οποίων και το ομότιτλο τραγούδι. Ο Μπαγιαντέρας έγραψε τραγούδια που γνώρισαν πολύ μεγάλη επιτυχία, όπως τα «Ζούσα μοναχός χωρίς αγάπη», «Χατζηκυριάκειο», «Σα μαγεμένο το μυαλό μου», «Ξεκινά μια ψαροπούλα»,  «Ξαβεργιώτισσα», « Μια τράτα Κουλουριώτικη».

Καταγόταν από τον Πόρο. Ο πατέρας του Γιάννης Γκόγκος, ήταν Ποριώτης, και η μητέρα του Αγγελική από την Ύδρα. Γεννήθηκε στον Πειραιά, στο Χατζηκυριάκειο, το 1903. Φοίτησε στο δημοτικό και όταν το τελείωσε συνέχισε και πήρε το πτυχίο του, καθιερωμένου τότε, τετρατάξιου Γυμνασίου. Μετά απέκτησε πτυχίο ηλεκτρολόγου. Ποτέ, όμως, δεν άσκησε το επάγγελμά του.

Παρά τις αντιρρήσεις του πατέρα του από 17 ετών επιδόθηκε στο μπουζούκι, με μεγάλη επιτυχία. Έπαιζε επίσης μαντολίνο, κιθάρα και βιολί.

Την περίοδο της Κατοχής ο Μπαγιαντέρας εντάχθηκε στο ΕΑΜ. Τα δύσκολα εκείνα χρόνια έζησε μέσα στη φτώχεια, καθώς το πρωί πήγαινε στα συσσίτια για να εξασφαλίσει το γάλα των παιδιών του και τις νύχτες έπαιζε σε διάφορες ταβέρνες.
Λόγω αβιταμίνωσης τυφλώθηκε το 1941 και μάλιστα πάνω στο πάλκο, την ώρα που τραγουδούσε. 
Έζησε στο Περιστέρι μέχρι το τέλος της ζωής του.
Ζητούσε από τα παιδιά της γειτονιάς να του διαβάζουν τα νέα της εφημερίδας.

«Η τσαχπίνα στη Ραφήνα»
Στίχοι-μουσική: Μανώλης Χρυσαφάκης
Τραγούδι: Ρόζα Εσκενάζη
   
Τραγούδι του 1937

Ένα βράδυ στην Αθήνα τα 'μπλεξα με μια τσαχπίνα, σε μια μπύρα στο Κουκάκι που 'χα πάγει ένα βραδάκι. Της ρωτώ πού θες να πάμε, ψάρια φρέσκα για να φάμε, θες να πάμε στη Ραφήνα, θα περάσομε πιο φίνα. Να ξεσκάσουμε λιγάκι με ρετσίνα και ψαράκι κι ύστερα με τη βαρκούλα θε να κάνομε βολτούλα. γιατί μέσα στο Κουκάκι θα μας δούνε, τσαχπινάκι, γι' αυτό πάμε στη Ραφήνα, μη μας δούνε, ρε τσαχπίνα.

[embed=600,500] [/embed]

ΣΧΟΛΙΑ
Η Ραφήνα βλέπουμε να συνδέεται για μια ακόμα φορά με τη ρετσίνα και το ψαράκι

(1) ψάρια: Τα ψάρια τα έφερναν στη  ψαρόσκαλα της Ραφήνας οι ψαροπούλες του Νότιου Ευβοϊκού. Ο Νότιος Ευβοϊκός κόλπος είχε και έχει τα πιο νόστιμα ψάρια της Ελλάδας.

(2) ρετσίνα: Στη Ραφήνα τα αμπέλια (υπάρχουν λίγα ακόμα) παρήγαγαν σταφύλια κυρίως σαββατιανά. Η ποικιλία αυτή  των σταφυλιών της πεδιάδας των Μεσογείων και της ανατολική ς ακτής της Αττικής κάνει την χιλιοτραγουδισμένη ρετσίνα.


ΜΑΝΩΛΗΣ ΧΡΥΣΑΦΑΚΗΣ ή ΦΥΣΤΙΞΗΣ (1894-1972)

Γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1894 και πέθανε στην Αθήνα το 1972. Στην Ελλάδα εγκαταστάθηκε μετά το 1923. Προηγούμενα είχε έρθει στη Θεσσαλονίκη για να πάρει μέρος, σαν εθελοντής, στο κίνημα της Εθνικής Άμυνας. Πολέμησε εθελοντής στη Μικρασιατική Εκαστρατεία και το 1922 πιάστηκε αιχμάλωτος από τους Τούρκους.

Επί είκοσι σχεδόν χρόνια ήτανε πρόεδρος του Σωματείου Λαϊκών Μουσικών και φυσικά όχι διορισμένος.
Υπήρξε κορυφαίος σαν μουσικός – έπαιζε σαντούρι - και εργάστηκε 60 ολόκληρα χρόνια, με ελάχιστες διακοπές, σε σμυρναίικα, λαϊκά, δημοτικά και ρεμπέτικα συγκροτήματα (1910-1970). Επίσης ήταν πολύ καλός συνθέτης. Πολλά από τα τραγούδια του έγιναν επιτυχίες. Οι στίχοι των τραγουδιών είναι δικοί του.
Έζησε στη Νέα Φιλαδέλφεια.

ΡΟΖΑ ΕΣΚΕΝΑΖΥ

Ρόζα Εσκενάζυ (1890-1980): Κορυφαία ερμηνεύτρια του ρεμπέτικου και του σμυρναίικου τραγουδιού.
Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη από γονείς Εβραίους, σεφαρδίτικης καταγωγής (Ισπανοεβραία). Το πραγματικό όνομά της ήταν Σάρα Σκενάζι.
Γύρω στο 1900 η οικογένειά της εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη. Δέκα χρόνια αργότερα,  η Ρόζα ξεκίνησε την καλλιτεχνική της πορεία ως χορεύτρια σε θέατρα και κέντρα διασκέδασης, ενώ σύντομα άρχισε και να τραγουδά, ελληνικά, τούρκικα και αρμένικα τραγούδια .
Στα μέσα της δεκαετίας του '20 κατέβηκε στην Αθήνα κι έπιασε δουλειά ως τραγουδίστρια στα στέκια των μουσικών της προσφυγιά ς. Ο Παναγιώτη ς Τούντας δεν άργησε να την ανακαλύψει και  έκανε τις πρώτες της ηχογραφήσεις. Γρήγορα έγινε αρκετά γνωστή και κατά τη δεκαετία του 1930 ηχογράφησε πάνω από 500 ρεμπέτικα, σμυρναίικ α και δημοτικά τραγούδια, ενώ συνεργάστηκε με μεγάλους συνθέτες της Σμύρνης και της Πόλης, όπως ο Κώστας Σκαρβέλης, ο Ιάκωβος Μοντανάρης, ο Ιωάννης Δραγάτσης (ή Ογδοντάκη ς), ο Κώστας Τζόβενος, ο Σπύρος Περιστέρης, ο Κώστας Καρίπης, ο Γρηγόρης Ασίκης, ο Σωτήρης Γαβαλάς, ο Μανώλης Χρυσαφάκης, ο Βαγγέλης Παπάζογλου κ.α.
Τα δημοφιλέστερα τραγούδια της: Δημητρούλα, Τα κεριά τα σπαρματσέτα, Ναυτάκι, Χαρικλάκι, Κάτω στα λεμονάδικα, Μπαμπέσα, Καναρίνι μου γλυκό, Αμανές, Μπαμ και μπουμ, Μη βιάζεσαι μικρή μου θα σ' αρραβωνιαστώ, Γύφτισσα, Λιλή η σκανταλιά ρα, Σέρβικος πολίτικος, Έλα φως μου, Μού 'χεις πάρει το μυαλό, Αερόπλανο θα πάρω, Πατρινιά, Μαρικάκι μου, κ.ά.
Η Ρόζα Εσκενάζυ υπήρξε η πρώτη γυναίκα στην Ελλάδα που τραγούδησε σε πάλκο. Άψογη ερμηνεύτρια, με ύφος, τεχνική και πάθος, Τη δεκαετία του 1940 και πριν από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο ταξίδεψε ως τραγουδίστρια στα Βαλκάνια, την Τουρκία και τη Μέση Ανατολή. Μετά τον πόλεμο, έκανε περιοδείες στις Η.Π.Α. και την Τουρκία. Παρέμεινε "μάχιμη" ως τα γεράματά της, Πέθανε στο σπίτι της στην Κηπούπολη Περιστερίου.

Επιμέλεια- σχόλια: Στάθης Δημητρακός.

Πηγές:   1) Βικιπαιδεία
             2) www.stixo i.info
             3) Rebetiko wiki
             4) http://rempetikogeo69.blogspot.com/2018/12/1894-1972.html
             5) Εγκυκλοπαίδεια «Υδρία».