Το στεριανό της Ραφήνας του Τάσου Ζάπα (απόσπασμα)

[Αντώνης Λαζαρής]

Ένα απόσπασμα από κάποιο παλιό βιβλίο ξεχασμένο από τον καιρό που βρέθηκε στη Βιβλιοθήκη της Ραφήνας.
Οι σελίδες του βιβλίου παρέμεναν άκοπες, εξήντα χρόνια αφού είχε εκδοθεί.
Περίμενε από καιρό να βρεθεί κάποιος αναγνώστης. Ελπίζω να σας αρέσει ....

Το βιβλίο είναι γραμμένο από τον Τάσο Ζάππα και έχει τίτλο "Της στεργιάς και της θάλασσας".
Εκδόθηκε από τις εκδόσεις "ΜΑΥΡΙΔΗΣ" το 1951.

Φοβάμαι, όμως, ότι η μυρωδιά που περιγράφεται στο διήγημα έχει από καιρό χαθεί ...

Αναζητώντας την Αττική

(από το βιβλίο "Της στεργιάς και της θάλσσσας")
του Τάσου Ζάππα



"Το στεριανό της Ραφήνας"



"Όλες οι ακρογιαλιές, από τη Βραώνα, την αρχαία Βραυρώνα, ως τη σημερινή Μάκρη —μ' ελάχιστα διάκενα— ήταν ένα πυκνό πευκοδάσος που το τραγάνιζες με τα μάτια και ρούφαγες το βάλσαμο πού κατηφόριζε ως το γιαλό.

Μου περνάει απ' το μυαλό πως το άρωμα των αττικών πεύκων είναι ζωηρότερο απ' όλα τα πεύκα που γνώρισα ως τα σήμερα. Μοσχοβολιά μεθυστική. Όταν τα παλιότερα χρόνια κινούσαμε με τις ψαροπούλες, απ' την αντικρυνή Εύβοια ναρθούμε στη Ραφίνα, αν φύσαγε αγέρας ερχόμαστε γρήγορα. Αν τύχαινε όμως να είναι μπουνάτσα ή νάχει βγάλει το στεργιανό της η Αττική, Έπρεπε να κάνουμε δεκαπέντε είκοσι ώρες στο κουπί. Σε μία τέτοια ολονυχτία στο πέλαγο έκανα την ανακάλυψη. Με το νυχτερινό αεράκι πού έβγαζε η στεργιά, ερχόταν ως τα μισά του Ευβοϊκού έντονη η μυρουδιά του αττικού πεύκου. Ένα άρωμα ζωηρό πού σε νάρκωνε. Πουθενά δε δοκίμασα τέτοια μοσχοβολιά. Μπορεί να είναι προνόμιο της Αττικής.

Λοιπόν αυτό το περίφημο στεργιανό αεράκι της Ραφίνας, είχε γίνει καθημερινός εφιάλτης για τις ψαροπούλες εκείνου του καιρού. Το αναθυμούνται με τρόμο όσοι δουλέψανε τα παλιότερα χρόνια στον νότιο Ευβοϊκό. Τις ήμερες πού φυσούσε μπάτης, ήτανε βέβαιο, πώς αργά το βράδι, είχε δεν είχε, θα πέταγε το στεργιανό της η Αττική. Αυτό θα πει να σου φέρει μπροστά τον αέρα. Λίγο και μπροστά και τα μικρά ιστιοφόρα, προ πάντων οι ψαροπούλες της εποχής, πού βιάζονταν να φέρουν στη Ραφίνα τα ψάρια τους, έπρεπε ν' αρχίσουν έναν άδοξο κι εξαντλητικόν αγώνα όλη τη νύχτα μέ το πανί και το κουπί, κόντρα στο αεράκι. Αληθινά κάτεργα γινόντουσαν τότε οι ψαροπούλες με το αδιάκοπο κουπί. Θυμάμαι ένα βατικιώτη ψαροπουλητή που φασκέλωσε τη θάλασσα και τα καλά της κι έφυγε για την Αμερική να γλυτώσει. Πέρασαν χρόνια εκεί κάτου στην ξενητιά. Μία μέρα που ξύπνησε ο νόστος τής πατρίδας, έγραψε σ' έναν άνθρωπο του συναφιού του, πού είχε πληρώσει κι αυτός ακριβά τον Ευβοϊκό:
— Γράψε μου να ξέρω η Ραφίνα βγάζει ακόμα το στεργιανό της;

Εκτός από το παλιό —ερειπωμένο σήμερα— κτίριο, κολλητά στο τηλεγραφείο κι ένα μακρινάρι, λίγο βορειοτέρα, που είταν οι στάβλοι όπου ξεζεύανε οι σούστες, τίποτ' άλλο δεν υπήρχε τότε στη Ραφίνα, μήτε άλλο κτίριο βρισκόταν σ' όλη τήν αττική παραλία του Ευβοϊκού, εξόν από το εκκλησάκι του Αη-Παντελεήμονα, στον Αη-Αντρέα και λίγες κλαδόπλεχτες στανοκαλύβες εδώ κι εκεί.

Θυμάμαι ακόμα, σάμπως νάναι τώρα, όταν έκανα τα πρώτα μου ταξίδια με ανοιχτή σούστα απ' τη Ραφίνα στην Αθήνα —γύρω στα 1915 θα ήταν— πως το πηχτό δάσος πεύκων και πλατανιών, πού υπήρχε από τις δύο μεριές του δρόμου, ως το Πικέρμι, το Χαρβάτι και το Γέρακα, όρθωνε ένα πράσινο παραπέτο πού δε μας άφηνε να ιδούμε μακρύτερα. Και τα πεύκα τούτα, φουντωμένα, βαθύχρωμα, όλο ζωηράδα κι ορμή, ήταν χαρά Θεού. Χαιρόσουν ν' αγκαλιάζεις τη λαμπερή τους τη θωριά, να πίνεις το μύρο τους."


Για την αντιγραφή του κειμένου

Αντώνης Λαζαρής (βιολόγος)

[Παναγιώτης Στρούβελης]

Οικογένειες με το ονοματεπώνυμο ΖΑΠΑ, υπάρχουν στα Κάψαλα Στύρων Ευβοίας. Ενημερωτικά.

Αντώνη διαβάζοντας αυτό το μικρό κομμάτι, είδα όμορφες εικόνες, αλλά και μερικά άγνωστα για μένα πράγματα.
Όπως:

Εκτός από το παλιό —ερειπωμένο σήμερα— κτίριο, κολλητά στο τηλεγραφείο κι ένα μακρινάρι, λίγο βορειοτέρα, που είταν οι στάβλοι όπου ξεζεύανε οι σούστες, τίποτ' άλλο δεν υπήρχε τότε στη Ραφίνα, μήτε άλλο κτίριο βρισκόταν σ' όλη τήν αττική παραλία του Ευβοϊκού, εξόν από το εκκλησάκι του Αη-Παντελεήμονα, στον Αη-Αντρέα και λίγες κλαδόπλεχτες στανοκαλύβες εδώ κι εκεί.

Αη-Παντελεήμονας είναι στην παραλία Μαραθώνα!!! και ποτέ δεν έχω ακούσει τέτοια εκκλησία ή τοπωνύμιο στην Νέα Μάκρη!!!!

Αλλά και μία επιβεβαίωση ότι η περιοχή δεν είχε μόνο πεύκα.

Θυμάμαι ακόμα, σάμπως νάναι τώρα, όταν έκανα τα πρώτα μου ταξίδια με ανοιχτή σούστα απ' τη Ραφίνα στην Αθήνα —γύρω στα 1915 θα ήταν— πως το πηχτό δάσος πεύκων και πλατανιών, πού υπήρχε από τις δύο μεριές του δρόμου, ως το Πικέρμι, το Χαρβάτι και το Γέρακα, όρθωνε ένα πράσινο παραπέτο πού δε μας άφηνε να ιδούμε μακρύτερα.

Καθώς και το πόσο παρθένα και γεμάτη πεύκα ηταν όλη η παραλιακή ζώνη και όχι μόνο ο Σχινιάς σήμερα....

Όλες οι ακρογιαλιές, από τη Βραώνα, την αρχαία Βραυρώνα, ως τη σημερινή Μάκρη —μ' ελάχιστα διάκενα— ήταν ένα πυκνό πευκοδάσος που το τραγάνιζες με τα μάτια και ρούφαγες το βάλσαμο πού κατηφόριζε ως το γιαλό.