Το ΠΕΡΙΦΗΜΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΤΗΣ ΤΡΙΓΛΙΑΣ- ΟΙ ΔΑΣΚΑΛΟΙ (Α')

[Στάθης Δημητρακός]

ΤΑ ΠΕΡΙΦΗΜΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΤΡΙΓΛΙΑΣ-ΟΙ ΔΑΣΚΑΛΟΙ   

   

Τα παλιά Σχολεία - «Σχολείον Τριγλείας»

Ο Τρύφων Ευαγγελίδης στο βιβλίο του «Βρύλλειον Τρίγλεια» περιλαμβάνει μια ενότητα με τίτλο «Σχολείον Τριγλείας», ο οποίος αναφέρεται στα σχολεία της Τρίγλιας. Ο ίδιος έχει γράψει ένα μνημειώδες έργο  «Τα Ελληνικά σχολεία από της Αλώσεως μέχρι το 1837, μετά προλεγομένων περί της παιδείας παρά τοις Βυζαντινοίς και περί της διδακτικής μεθόδου(Αθήναι 1933)». Στο βιβλίο αυτό αναφέρει ότι τα σχολεία δεν έλειψαν στο υποδουλωμένο ελληνικό Γένος, άλλα ότι αυτά όπως και πριν την Άλωση λειτουργούσαν κρυφά λόγω της καχυποψίας των Τούρκων.( Η Τρίγλια υποδουλώθηκε 120 χρόνια περίπου πριν από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης).
Τα σχολεία λειτουργούσαν στις κατά τόπους ιερές Μονές, στις οποίες χρειάζονταν νέοι λόγιοι για να χειροτονούνται ιερείς, διάκονοι, αναγνώστες, κανονάρχοι και αντιγραφείς εκκλησιαστικών ή και διδακτικών βιβλίων. Τέτοια σχολεία λειτουργούσαν στις Μονές Μηδικίου(Πατέρων) και Αγίου Ιωάννου Θεολόγου Πελεκητής, στις οποίες δίδασκαν οι λόγιοι ηγούμενοι και μοναχοί στα κελιά.
Το πρώτο συστηματικό σχολείο (κοινή σχολή), ιδρύθηκε στην Τρίγλια στα τέλη του 18ου αιώνα και στις αρχές του 19ου αιώνα. Το σχολείο έπαυσε να λειτουργεί κατά την Επανάσταση του 1821. Επανιδρύθηκε το 1830  και λειτούργησε σ' ένα ταπεινό οίκημα. Το 1839 ανοικοδομήθηκε στο κέντρο της πόλης διώροφο λαμπρό διδακτήριο. Λειτούργησε στο σχολείο η αλληλοδιδακτική μέθοδος.* Τη μέθοδο αυτή εισήγαγε ο παιδαγωγός  Γεώργιος Κλεόβουλος o Φιλιππουπολίτης. Χρησιμοποιούσε ως βοηθούς τους μεγαλύτερους και καλύτερους μαθητές, οι οποίοι ονομάζονταν «Πρωτόσχολοι».  Οι «Πρωτόσχολοι» δίδασκαν Ανάγνωση, Γραφή και Αριθμητική, συνήθως με τη βοήθεια εικόνων και πινάκων, κρεμασμένων στους τοίχους. Στους πίνακες αναγράφονταν επίσης  διάφορα ρητά εκκλησιαστικά και ηθικά. Υπήρχε ένα μεγάλο ρολόϊ του σχολείου.  Η αλληλοδιδακτική  μέθοδος καταργήθηκε το 1880.     
Όταν καταργήθηκε η αλληλοδιδακτική μέθοδος, συστήθηκε επτατάξια Αστική σχολή.

Η Τρίγλια είχε και Παρθεναγωγείο που χωριζόταν με τοίχο από την Αστική σχολή. Το Παρθεναγωγείο συντηρούνταν από την Κοινότητα και με δωρεά του αειμνήστου εθνικού ευεργέτη Γεώργιου Ζαρίφη. Λειτουργούσαν δυο Νηπιαγωγεία, ένα στον πάνω μαχαλά και ένα στον κάτω μαχαλά. Στα νηπιαγωγεία, η φοίτηση ήταν μεικτή. Μετά το νηπιαγωγείο, τα παιδιά χωρίζονταν. Τα μεν κορίτσια πήγαιναν στο Παρθεναγωγείο, το δε αγόρια στο Αρρεναγωγείο. Οι δάσκαλοι πληρώνονταν από το Σχολικό ταμείο (Σχολική Εφορεία). Οι περισσότεροι δάσκαλοι ήταν Τριγλιανοί. Όταν δεν υπήρχαν Τριγλιανοί δάσκαλοι, η δημογεροντία απευθυνόταν στο Πατριαρχείο, το οποίο φρόντιζε και εύρισκε δασκάλους από την Ελλάδα.                         

* Τα «αλληλοδιδακτικά» σχολεία ήταν ένας τύπος λαϊκών σχολείων που βασιζόταν στην αρχή της αλληλοδακτικής μεθόδου και  διδασκαλίας των μικρότερων μαθητών από τους μεγαλύτερους και προχωρημένους. Τα είχε δημιουργήσει η ανάγκη να εξοικονομηθούν δάσκαλοι και αίθουσες.  Πολλές φορές, ένας δάσκαλος σε μια μεγάλη αίθουσα μπορούσε με τη βοήθεια των λεγομένων «πρωτόσχολων» μαθητών να διδάξει ως και εκατό μαθητές.



Το περίφημο νέο Σχολικό  μέγαρο- διδακτήριο  της Τρίγλιας.
   
Ο Απόστολος Ηρ.  Τσίτερ στο βιβλίο «Τρίγλια του Κιανού Κόλπου της Προποντίδας» (σελ.27-29) γράφει: «Ένα άλλο δημιούργημά του με συνεργασία όλων των Τριγλιανών ήτο το μεγαλόπρεπο σχολικό κτίριο. Η Τρίγλια είχε δύο επτατάξια, ένα αρρένων και ένα θηλέων και δύο νηπιαγωγεία, ένα του απάνω μαχαλά και ένα του κάτω μαχαλά. Παμπάλαια κτίρια όλα. Υπήρχε ανάγκη σχολικών κτιρίων.   
    Κάλεσε (σημ. ο Δεσπότης Χρυσόστομος) σε σύσκεψη όλους τους κατοίκους και είπε ότι το κτίριο ( σημ. το Σχολείο) μπορούσε, είχε τις δυνάμεις η ολομέλεια των κατοίκων να το κάμη. Όσοι μπορούσαν να δώσουν θα έδιναν χρήματα, άλλοι θα διέθεταν προσωπική εργασία και με τα ζώα τους και οι ίδιοι, η κοινότης θα συνεισφέρει από τα εισοδήματά της, όσοι τοκίζουν χρήματα θα δώσουν δάνειο χαμηλού τόκου με υποθήκη την περιουσία της κοινότητας. Για τα άλλα θα φροντίσει ο ίδιος.
   Η πρόταση έγινε δεκτή, αλλά με φοβερούς δισταγμούς, αν θα μπορούσε να πραγματοποιηθή ένα τέτοιο έργο.
Για να κτισθή σχολείο έπρεπε και αν ακόμη όλα υπήρχαν,  το ζήτημα εσκόνταυε στην άδεια ιδρύσεως σχολείου και έπρεπε να την εκδώση ο Σουλτάνος.* Και εμηχανεύθη ο Δεσπότης το εξής: Κάλεσε τους Τούρκους προεστούς και το Χότζα σαν εκπρόσωπο του Κορανίου. Τους είπε, ότι δεν είναι σωστό να μην έχουν τα παιδιά τους ένα καθώς πρέπει σχολείο. Γνωρίζομε ότι η κοινότητά τους είναι φτωχή. Οι Ρωμιοί είναι πρόθυμοι να τους κτίσουν σχολείο, φτάνει να βοηθήσουν και οι Τούρκοι και να κτίσωμε το δικό μας σχολείο. Και τα δύο σχολεία χρειάζονται ξυλεία και άδεια. Για την ξυλεία να κόψωμε τα κυπαρίσσια των Νεκροταφείων τους, που δεν εξυπηρετούν κανέναν, ενώ θα ωφελήσουν τα νέα παιδιά. Για την άδεια να ενεργήσουν να πάρωμε και για το δικό τους σχολείο και για το δικό μας. Το δέχτηκαν. Κόψαμε τα κυπαρίσσια. Μίλησε ο Δεσπότης στον Μουδίρη (τοπικό διοικητή της Τρίγλιας), μίλησαν και οι Τούρκοι, επείσθη ο Μουδίρης, ενέργησε στην Κωνσταντινούπολη και ήρθαν οι άδειες.
Τους κάναμε ένα ωραίο σχολείο. Το δε σχολείο  μας έγινε ένα μεγαλοπρεπέστατο ευρύχωρο, για τα σχολεία κτίριο, η δε ευωδία από τα κυπαρισσένια κουφώματα και τις άλλες ξύλινες κατασκευές, ήταν κάτι απερίγραπτο».
*Για την ανέγερση σχολείου ή εκκλησίας χρειαζόταν σουλτανικό φερμάνι(διάταγμα).  Το διάταγμα εκδιδόταν συνήθως με την μεσολάβηση του Οικουμενικού Πατριαρχείου που είχε το προνόμιο στα ζητήματα αυτά.
     Το περίφημο σχολείο της Τρίγλιας χτίστηκε στη θέση της  εκκλησίας του Αγίου Δημητρίου, που στεγάζονταν σ' ένα σπίτι. Στο ναϊδριο αυτό είχε κατατεθεί η πολύτιμη ψηφιδωτή εικόνα της Θεοτόκου με τον Χριστό στην αγκαλιά της, «Μήτηρ Θεού η Επίσκεψις».
   Ο Απόστολος Τσίτερ συμπληρώνει: «...ο μετέπειτα εθνομάρτυρας Χρυσόστομος Καλαφάτης (είχα την τιμή να τον έχω θείο, αδελφότης μητέρας μου)συνεβούλεψε και επιστάτησε ο ίδιος, στο γκρέμισμα (ήμουν εκεί), διότι ήταν επικίνδυνο για τους εκκλησιαζόμενους να γκρεμίσει από μόνη της (ήταν ετοιμόρροπη) και να θάψει στα ερείπιά της τους εκκλησιαζομένους, αλλά και να καταστραφεί η πολύτιμη, πανάρχαια εικόνα».
                Η εικόνα της «Αγίας Επίσκεψις» που αρχικά  ήταν στο ναϊδριο του Αγίου Δημητρίου,  την μετέφεραν πανηγυρικά στο ναό του Αγίου Βασιλείου, ο οποίος από τότε ονομάζονταν Αγία Επίσκεψη και σχεδόν εξαλείφθηκε το όνομα του Αγίου Βασιλείου.

■Τα περίφημα Εκπαιδευτήρια  κτίστηκαν το 1910. Πρωτοβουλία για την ανέγερση των σχολειών πήρε ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος Δράμας και ζήτησε την συνδρομή των προυχόντων σε χρήμα και του λαού σε δουλειά. Όλοι οι Τριγλιανοί ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα του Μητροπολίτη. Πλούσιοι και φτωχοί, γέροντες και νέοι, άνδρες και γυναίκες συμμετείχαν με κάθε τρόπο. Οι άνδρες μετακόμιζαν δωρεάν υλικά οικοδομής, οι δε τεχνίτες δούλευαν δωρεάν για ορισμένες μέρες. Οι Δημογέροντες ήταν πανταχού παρόντες. Ο ίδιος ο Δεσπότης πολλές φορές κουβαλούσε σακιά άμμο από την παραλία.  Στην ανέγερσή του συνετέλεσαν εκτός απ' όλους τους Τριγλιανούς και τον Μητροπολίτη, ο Ιωάννης Σάπαρης, ο Φίλιππας Καβουνίδης, οι Τριγλιανοί της Αμερικής. Για την ανέγερσή του δαπανήθηκαν 7.000 χρυσές λίρες, από τις οποίες σεβαστό ποσό (3.000 λίρες)  κάλυψε ο Ιωάννης Σάπαρης. Τα Εκπαιδευτήρια στέγαζαν δύο διτάξια νηπιαγωγεία και δυο επτατάξια σχολεία. Τα Εκπαιδευτήρια της Τρίγλιας σχεδίασε ο αρχιτέκτονας Μιλτιάδης Μυρίδης που πέθανε στην Τραπεζούντα το 1918. Ο Μιλτιάδης Μυρίδης ήταν ένας από τους τέσσερις γιούς του Ιωάννη Μυρίδη, Ιερέα στη Μονή Πελεκητής από την Λιβερά της Τραπεζούντας,που πέθανε στην Τρίγλια το 1890.

■Το νεόκτιστο Δημοτικό σχολείο της Τρίγλιας ήταν ένα από τα σπανία ιδρύματα που υπήρχαν σε ολόκληρο τον Νομό Προύσης. Ήταν ένα κτήριο συγχρονισμένο. Ο αείμνηστος Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος είχε φέρει πολιτικούς μηχανικούς από  την Κωνσταντινούπολη. Ήταν κτισμένο σε τοποθεσία κλιτή (ανηφοριά) στο κέντρο της κωμοπόλεως, που διευκόλυνε τους μαθητές για να μπαίνουν μέσα και από τις τέσσαρες πλευρές του κτιρίου, διότι είχε και από τις τέσσερες πλευρές μεγάλες δίφυλλες  πόρτες και  ευκόλυνε τους μαθητές και του κάτω μαχαλά και του πάνω μαχαλά.
Ήταν τριώροφο και με μεγάλες αίθουσες, τα κουφώματα του, πόρτες, παράθυρα, παντζούρια, ήταν καλλιτεχνικά φκιαγμένα και καλοβαμμένα με καφέ λαδομπογιές. Οι όροφοι ή με πλάκες από μπετόν, όπως είναι τώρα εδώ τα σύγχρονα κτήρια, η δε σκεπή του ήταν κεραμοσκεπή. Τα δωμάτια ήταν πατωμένα με στενά σανίδια ραμποτέ, οι διάδρομοι και τα χωλ ήταν φτιαγμένα με μωσαϊκά. Στο κέντρο του κτηρίου ήταν και στον κάτω όροφο και στον πάνω όροφο δύο αίθουσες των εξετάσεων που ήταν πάρα πολύ μεγάλες και όταν θα γινότανε οι εξετάσεις, θα ερχόντουσαν όλοι οι γονείς και κηδεμόνες για να  δουν και να καμαρώσουν τα παιδιά τους.
Στον κάτω όροφο στεγάζονταν το νηπιαγωγείο, η πρώτη τάξις και η δευτέρα και στον επάνω όροφο ήταν οι μεγάλες τάξεις. Υπήρχε μέχρι ογδόη τάξη, όπου οι μαθητές διδάσκονταν Ελληνικά, Τουρκικά και Γαλλικά. Υπήρχε και φιλαρμονική μουσική από τριάντα όργανα, πνευστά και τυμπανοειδή, δώρο του αειμνήστου συμπατριώτη μας Φίλιππα Καβουνίδη. Τον πρώτο όροφο δεν τον χρησιμοποιούσαν επειδή η πίσω πλευρά ήταν κτισμένη μέσα στο βράχο. Το θεώρησαν ως ανθυγιεινό και το χρησιμοποιούσαν για αποθήκες. Υπήρχε στοά στο μέσον του κτηρίου που και από τους δύο ορόφους οι μαθητές στο διάλειμμα περνούσαν από την στοά και βγαίναν κάτω έξω, που είχε ένα μεγάλο προαύλιο στρωμένο από άκρη σε άκρη του κτηρίου με κρο - μπετόν. Αυτό το προαύλιο για να γίνει βγήκαν τα μπάζα από τον βράχο, που έγιναν θεμέλια του κτηρίου και τα έστρωσαν στην πρόσοψη και έτσι αυτό είχε άνω από τρία μέτρα ύψος από την βάση του δρόμου. Μια που είχε τόσο ύψος σκέφθηκαν να κάνουν συνεχόμενα μαγαζιά. Έκαναν τρία μαγαζιά από δεξιά και τρία από αριστερά.  Στη μέση  η σιδερένια καγκελόπορτα με μαρμάρινα σκαλιά,  έβγαινε πάνω στο προαύλιο.
Από διδακτικό προσωπικό υπήρχαν δάσκαλοι και δασκάλες πολλοί και μορφωμένοι. Ήταν ο Μιλτιάδης Παπαλεξανδρής, ο Τσερέκλας, ο Αποστολίδης  (δασκαλέρι) ο Ευστράτιος Αντωνιάδης, ο Γεώργιος Νικόπουλος κ.α.
Παρ' όλο που ήμασταν ραγιάδες των Τούρκων, τα παιδιά της εποχής εκείνης, μάθαιναν περισσότερα γράμματα, απ' ότι σήμερα στην Ελλάδα διότι, εκεί ένας τελειόφοιτος του Δημοτικού, ισοδυναμούσε εδώ στην Ελλάδα με ένα τελειόφοιτο Γυμνασίου. Εκεί υπήρχε δίψα του πατριωτισμού, υπήρχε δίψα για Ελληνικά γράμματα, που όταν ακούγανε οι πατεράδες μας Ελλάδα κλαίγανε.

Το δημοτικό σχολείο της παλιάς Τρίγλιας
Σταύρος Μαργαρίτης
Τριγλιανά Νέα, 24 Ιουνίου 1977, φύλλο 11.


■Το σχολείο το θαύμαζαν ντόπιοι και ξένοι, όχι μόνο για το μέγεθος του και την ωραία γενική του εμφάνιση, αλλά και για τη δεσπόζουσα στο χωριό θέση και στον προσανατολισμό του. Ήταν σχεδόν στο κέντρο του χωριού, είχε θαυμάσια είσοδο, ωραία εσωτερική διαρρύθμιση με πολλές και ευρύχωρες αίθουσες και πολύ ωραία αυλή για τα διαλείμματα των παιδιών. Η ανέγερσή του άρχισε γύρω στα 1908, με προσπάθειες κυρίως του Δεσπότη μας, του αειμνήστου Εθνομάρτυρα της Σμύρνης Χρυσόστομου, ο οποίος την εποχή εκείνη σχόλαζε στο χωριό, εξόριστος από τη έδρα του την Μητρόπολη Δράμας, εξαιτίας της ένθερμης συμμετοχής του στν Μακεδονικό αγώνα.
Έτσι την εποχή αυτή, ανήσυχος και δημιουργικός όπως ήταν, συνέλαβε με την Δημογεροντία του χωριού την ιδέα για την ανέγερση του νέου κεντρικού διδακτηρίου στο χωριό, ανάλογο με την όλο και αυξανόμενη έφεση των Τριγλιανών για μεγαλύτερη μόρφωση. Εξάλλου, το παλιό διδακτήριο και ακατάλληλο ήταν και δεν προσφερόταν για όλους τους κατοίκους του χωριού.Την έλλειψη των χρημάτων που έκανε διστακτικούς τους περισσότερους της Δημογεροντίας ανέλαβε να την τακτοποιήσει ο Δεσπότης .
Κατόρθωσε δε, σε μικρό χρονικό διάστημα με την φλογερή ιδιοσυγκρασία του και την φοβερή πειθώ του να συνεγείρει όλο το χωριό. Όχι δε μόνο συγκέντρωσε τα απαιτούμενα, αλλά όπως λεγόταν την εποχή εκείνη, κατάφερε να πείσει τους δεδηλωμένους τσιγκούνηδες, να προσφέρουν τα περισσότερα.
Οι μη δυνάμενοι να δώσουν χρήματα, εκαλούντο να προσφέρουν την προσωπική τους εργασία. Όλο το χωριό, δια μιας, μεταβλήθηκε σε απέραντο εργοτάξιο και σε λίγο χρονικό διάστημα,  καμάρωναν όλοι οι Τριγλιανοί το ωραίο τους επίτευγμα: Το νέο διδακτήριο της Τρίγλιας, που λειτούργησε ως σχολείο της Τρίγλιας το 1912.

Σταύρος Βελισσάρης, Αναμνήσεις Τριγλιανού, «Τριγλιανά Νέα», 20 Απριλίου 1981, αρ. φύλλου 31, σελ.2. 

Επιμέλεια :Στάθης Δημητρακός.
Συνεχίζεται....