ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΣΜΥΡΝΗΣ - Η ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

[Στάθης Δημητρακός]

ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΣΜΥΡΝΗΣ
Η  ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

Ο 'Αγιος Χρυσόστομος Σμύρνης

Χρυσόστομος Καλαφάτης - Τρίγλια Προποντίδας 1867
Μητροπολίτης Δράμας: 1902-1909
Μητροπολίτης Σμύρνης: 1910-1922
Ως Μητροπολίτης Δράμας εξορίστηκε δυο φορές και κατέφυγε
στη γενέτειρά του Τρίγλια.

Ο εμπνευσμένος Ιεράρχης προώθησε παντού όπου υπηρέτησε, στη Δράμα, στη Σμύρνη και στη πατρίδα του Τρίγλια, τη Γυμναστική και τον Αθλητισμό για τη νεολαία.

Παραθέτουμε κείμενα (αποσπάσματα) από τα παρακάτω βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες:

1.   Σπυρίδων Λοβέρδος «Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ», Αθήναι 1929
2.   Απόστολου Ηρ. Τσίτερ, Ιατρού «ΤΡΙΓΛΙΑ του Κιανού Κόλπου της Προποντίδος», Θεσσαλονίκη 1979.
3.   Δύο ομιλίες από τον Χρυσό Καβουνίδη: «Ο ΕΘΝΟΜΑΡΤΥΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ»                                                      «Η ΖΩΗ ΚΑΙ Ο ΜΑΡΤΥΡΙΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ», Αθήναι 1982.
4.   Θανάση Πιστικίδη, «ΤΡΙΓΛΙΑ ΒΙΘΥΝΙΑΣ», Ραφήνα, Οκτώβρης 1983.
5.   Περιοδικό «ΤΟΤΕ», Γιώργος Αλεξάνδρου «Χρυσόστομος Καλαφάτης: Ο Σμύρνης Χρυσόστομος» τεύχος 25, Ιούνιος 1985.
6.   Εφημερίδα «ΤΟ ΒΗΜΑ», άρθρο του Πέτρου N. Λινάρδου pnlinardos@yahoo.gr «Οι ιεράρχες της σωμασκίας», Κυριακή 19 Ιουνίου 2016.

ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΛΟΒΕΡΔΟΣ «Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ»,
ΑΘΗΝΑΙ 1929

Μητροπολίτης Δράμας
(σελίδες 87, 88, 89, 90, 91 – αποσπάσματα)

[....] Ούτω κατά το οκταετές εν όλω διάστημα της εκκλησιαστικής υπηρεσίας του εν Δράμα ανήγειρεν εις την πρωτεύουσαν ωραίον μητροπολιτικόν ναόν και κτίριον αρχιεπισκοπής, γυμναστήριον πλήρες μετά λουτήρων, δύο μεγάλα κτίρια δι' αρρεναγωγείον και παρθεναγωγείον, δύο ευρύχωρα κτίρια κατεργασίας καπνών υπό υγιεινούς όρους δια τους εργάτας, νοσοκομείον, φιλανθρωπικόν σύλλογον κυριών, μουσικόν όμιλον και νεκροταφείον με ναΰδριον διακοσμηθέν διά δένδρων, φυτών και ανθέων.
[...] Εις το Δοξάτον έκτισε ναόν και ίδρυσε γυμναστήριον και φιλόπτωχον αδελφότητα.
[...] Εις την Πρωσοτσάνην, απέχουσα δύο ώρας της Δράμας, εστίαν σφοδρού φυλετικού αγώνος, έκτισε δύο σχολεία δι' άρρενα και θήλεα, γυμναστήριον, νεκροταφείον και ξενοδοχείον άριστα οργανωθέν υπό της κοινότητος.
[....] Εις το Ροδολείβος έκτισεν εκκλησίαν, γυμναστήριον, και συνέστησε φιλόπτωχον αδελφότητα.
Εις το Κιουπκιοϊ, την γενέτειραν του πατριάρχου Νεοφύτου του Η', ίδρυσεν ομοίως εκκλησίαν, σχολείον και γυμναστήριον.
Εις την Αλιστράτην, δευτέραν έδραν της επαρχίας, ήγειρε μητρόπολιν, γυμναστήριον και μέγα ορφανοτροφείον διά τα τέκνα των πολλών θυμάτων του φυλετικού αγώνος της περιοχής εκείνης. [...]

[...] Η μεγάλη πανήγυρις της Δράμας ήσαν οι ετήσιοι γυμναστικοί αγώνες. Τα απανταχού εγερθέντα γυμναστήρια με πλήρη εφοδιασμόν γυμναστικών οργάνων και συστηματικήν διδασκαλίαν της γυμναστικής έφερον το επιζητούμενον αποτέλεσμα.
Εις το κεντρικόν γυμναστήριον της Δράμας συνεκεντρούντο ετησίως τρεις χιλιάδες περίπου αθλητικοί μαθηταί άριστα γυμνασμένοι με πλαστικά σώματα και αρρενωπήν έκφρασιν. Όλαι αι ελπίδες του Γένους εις τον στίβον. Ο μητροπολίτης εις το τέλος απονέμων τα έπαθλα ασπάζεται τους νικητάς και οι θεαταί δακρύουν εκ συγκινήσεως προς του ωραίου και εμψυχωτικού θεάματος της νέας γενιάς, παρασκευαζομένης διά το ύψιστον αγώνισμα, και του στρατευομένου ιεράρχου, ευλογούντος τους εστεφανωμένους αθλητάς. 

Στην Τρίγλια 
(σελίδες 117, 118 – απόσπασματα)

[....] Εις την γραφικήν αυτήν πόλιν της μικρασιατικής παραλίας, όπου είδε το φως, κατέφευγεν ο μητροπολίτης Χρυσόστομος, οσάκις εξωρίζετο.
[...] Επεδόθη ο μητροπολίτης εις το δημιουργικόν έργον του. Ανήγειρεν ούτως αληθώς επιβλητικόν κτίριον διά την στέγασιν των σχολών αρρένων και θηλέων, έκτισε περικαλλή ναόν και νεκροταφείον εντός πλουσίας βλαστήσεως δέντρων, αρωματικών θάμνων και ευωδών ανθέων.
Συνέστησε γυμναστήριον πλουσίως εφοδιασθέν με γυμναστικά όργανα. [....]

Μητροπολίτης Σμύρνης
(σελίδες 138, 139, 140, 142, 143,  – αποσπάσματα)

[....] Κορύφωμα ενθουσιασμού απετέλεσεν ο ενθρονιστήριος λόγος του. Παν ό,τι αποκαλύπτει την ιδιοσυγκρασίαν και εμφανίζει την διάννοιαν και εκδηλώνει την καρδίαν και χρωματίζει την διάθεσιν και φωτίζει την φυσιογνωμίαν, ο μητροπολίτης ολόκληρος, ανακύπτει από τον λόγον αυτόν, όστις ήτο πρόγραμμα ομού και κήρυγμα και εξομολόγησις και υποθήκη. Και ζητεί από την εκκλησίαν της Σμύρνης, από την θεοδόξαστον εκκλησίαν των μαρτύρων, από την πόλιν, της οποίας τα θέατρα, αι αγοραί, αι πλατείαι και αι στοαί, το χώμα όλον, είναι εζυμωμένα εκ των τιμίων αιμάτων στρατιάς ουρανίου και νέφους πυκνού χριστιανών μαρτύρων. Να αποβή η χριστιανική ζωή γόνιμος εις έργα χριστιανικής ακεραιότητος, η εκπαίδευσις να επεκταθή από το γνώναι και ειδέναι εις το βούλεσθαι και ενθουσιάν. Η παιδαγωγική στραγγαλίζουσα την δειλίαν να σφυρηλατήση χαρακτήρας, η κοινωνική αλληλεγγύη θανατώνουσα τον εγωϊσμόν να βαρύνη τα κύματα της αγάπης, η γυμναστική αντιτάσσουσα εις τας δηλητηριώδεις επιδημίας και τας νοσηράς κληρονομικάς μεταγγίσεις την φυσικήν ζωήν, τας αθώας παιδιάς, την αγάπην του φωτός και του ύδατος, τον έρωτα των ρυθμικών κινήσεων και την λατρεία των δασών και των ανθέων να δώση εις το Γένος πλαστικά σώματα και χαλυβδίνους βραχίονας.

[...] Όταν μετέβη την 16ην Μαΐου (σ.σ. 1910) εις το γυμναστήριον του Πανιωνίου Συλλόγου, όπου ετελούντο οι γυμναστικοί αγώνες, εξεπλάγη ιδών εκατοντάδα βραδέως και χαλαρώς κινουμένων μαθητών επί του στίβου, ενώ η Δράμα, πολίχνη προ της Σμύρνης, παρέτασσε τρισχιλίους αλκίμους αθλητάς. Από της επιούσης δίδει την ώθησιν εις τας γυμναστικάς ασκήσεις με την μέθοδον και την επιμονήν του ανεγείρων γυμναστήρια και επιβάλλων εις όλα τα σχολεία ως υποχρεωτικόν το μάθημα της γυμναστικής. Εντός του πρώτου έτους έχει την ικανοποίησιν να ίδη τους καρπούς της αποτελεσματικής και γονίμου προσπαθείας του. Χίλιοι πεντακόσιοι ευσταλείς μαθηταί παρετάχθησαν επί του στίβου και έκτοτε οι αγώνες του Πανιωνίου απέβησαν η μεγαλυτέρα εορτή εις την ιωνικήν πρωτεύουσαν.

Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός – Αντώνης Λαζαρής

Συνεχίζεται

[Στάθης Δημητρακός]

Απόστολου Ηρ. Τσίτερ, Ιατρού
«ΤΡΙΓΛΙΑ του Κιανού Κόλπου της Προποντίδος»,
Σύλλογος Απανταχού Τριγλιανών, Θεσσαλονίκη 1979
(σελίδα 27 - απόσπασμα)

[....] Με μια θαυμάσια συνεργασία όλων των Τριγλιανών, με επικεφαλής τον Δεσπότη, που μου μένει αλησμόνητη, δημιουργήθηκε ένας επίγειος Παράδεισος με δένδρα, με λουλούδια, με τριανταφυλλιές. Θυμούμαι ζωηρότατα και εμάς τα παιδιά και τους μεγάλους επικεφαλής τον Δεσπότη, με το λισγάρι στο χέρι, άλλους με τσάπα, άλλους με φτυάρι, σαν μελίσσια να εργάζονται και το ακόμη μεγαλόπρεπο θέαμα, εκατοντάδων ανθρώπων στο με κοινή συνεισφορά μεσημεριανό φαγητό όμοιο για όλους επάνω στο γρασίδι.
Στην κορυφή του θαυμάσιου Νεκροταφείου εφρόντισε ο αείμνηστος και δημιουργήθηκε ένα θαυμάσιο, με όλα τα απαραίτητα γυμναστικά όργανα, Γυμναστήριο, για να υπενθυμίζη, όπως έλεγε, στους ανθρώπους ότι ο μόνος τρόπος να έχη καλή υγεία είναι να δημιουργή με την άσκηση γερό σώμα [...]

Ο ΕΘΝΟΜΑΡΤΥΣ
ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ
ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ
«Η Ζωή και ο μαρτυρικός θάνατός του»,
Δύο ομιλίες από τον Χρυσό Καβουνίδη,
Αθήνα 1982
Αποσπάσματα

Μητροπολίτης Δράμας (1902-1909)

[...] Αγωνίζεται για τη δημιουργία αθλητικού πνεύματος ανάμεσα στους νέους. Πιστεύει στο αρχαίο ρητό «Νους υγιής εν σώματι υγιεί» και προσπαθεί να το κάνει πραγματικότητα με κάθε τρόπο. Ιδρύει γυμναστήρια στη Δράμα και σε κάθε αξιόλογο χωριό της επαρχίας του. Και νιώθει υπερήφανος όταν πολύ γρήγορα βλέπει στους γυμναστικούς αγώνες να παρατάσσονται χιλιάδες γερά Ελληνόπουλα και να διεκδικούν τον κότινο της νίκης, ανταποκρινόμενη στο σύνθημά του: «Η νέα γενιάς στους στίβους» [...].

[...] Στη Δράμα ανεγείρει Μητροπολιτικό Ναό και Μητροπολιτικό Μέγαρο, πλήρες γυμναστήριο με λουτήρες, σχολικά κτίρια, ευρύχωρα κτίρια για την κατεργασία των καπνών, για να μην κινδυνεύει η υγεία των καπνεργατών, ιδρύει νοσοκομείο, φιλανθρωπικούς και πολιτιστικούς συλλόγους.
Ανάλογα έργα δημιουργεί σ' όλες τις πόλεις και πολίχνες της επαρχίας του. 
Στο Δοξάτο, στην Προσοτσάνη, στην Τσατάλτζα, στην Πλεύνα, στο Ροδολείβος, στην Αλιστράτη και στο Κιούπκιοΐ, την σημερινή Πρώτη, γενέτειρα του Πατριάρχου Νεοφύτου του Η' και του σημερινού Προέδρου της Δημοκρατίας μας, ιδρύει σχολεία, εκκλησίες, γυμναστήρια, γεωργικές σχολές, φιλανθρωπικά ιδρύματα, που και σήμερα ακόμα μαρτυρούν το πέρασμα του Χρυσοστόμου από εκεί [...]

[...] Το 1906 επισκέπτεται τα Ιεροσόλυμα, ευλαβικό προσκύνημα στον Πανάγιο Τάφο.
Περνώντας από την Αθήνα επισκέπτεται το Παναθηναϊκό Στάδιο, όπου ετελείτο η Μεσο-Ολυμπιάδα. Το πλήθος ακούοντας πως ο ηρωϊκός Μητροπολίτης Δράμας ήταν ανάμεσά του, τον τίμησε χειροκροτώντας τον , όρθιο, σαν ένας άνθρωπος [...].

[...] Το φθινόπωρο του 1907 άρχισε η πρώτη του εξορία από τη Δράμα! Κατά την επιστροφή του περνά από την Κωνσταντινούπολη όπου η ομογένεια του επιφύλαξε ενθουσιώδη υποδοχή και τελικά καταφεύγει στην αγαπημένη του Τρίγλια.
Εκεί καταπιάνεται με το να δημιουργήσει έργα πολιτιστικά που πραγματικά μέσα σε λίγους μήνες άλλαξαν την όψη της Τρίγλιας.
Με την πρόθυμη συνεργασία όλων των συμπατριωτών του, με άφθονες εισφορές σε χρήμα και εργασία από όλους, κατορθώνει να κτίσει ένα  θαυμάσιο σχολείο αρρένων, που και τώρα ακόμη δεσπόζει στο χωριό, ένα σχολείο θηλέων και να ιδρύσει ένα λαμπρό νεκροταφείο κατάφυτο από δέντρα και λουλούδια. Μαζί μ' αυτά ένα άρτιο εξοπλισμένο γυμναστήριο, πιστός στο δόγμα του ότι «ο τρόπος που πρέπει να περνούν τις ώρες τους τα νειάτα είναι ο αθλητικός στίβος» [...].

[...] Οι παλιότεροι θα το θυμούνται – όπως το γνωρίζουμε κι εμείς από τις διηγήσεις των γονιών μας – πώς, όταν έκτιζε τα σχολεία, τους ξύπνησαν ένα πρωΐ οι καμπάνες των εκκλησιών, με τις οποίες τους καλούσε ο Χρυσόστομος να συγκεντρωθούν στην παραλία της Τρίγλιας, με φτιάρια και κάρα για να μαζέψουν την άμμο που τα νερά της θάλασσας, καθώς τραβήχτηκαν είχαν ξεσκεπάσει. Ήταν θέλημα Θεού είπε να τελειώσουν τα σχολικά κτίρια το γρηγορότερο.
Ο ίδιος με το φτιάρι στο χέρι έδινε το παράδειγμα και οι συγχωριανοί βοηθούσαν με κέφι και όρεξη για δουλειά [...].

     

Μητροπολίτης Σμύρνης (1910-1922)

[...] Αναλαμβάνει κάτω από την προστασία του τους αρχαίους γυμναστικούς Συλλόγους της Σμύρνης, τον Πανιώνιο, τον Απόλλωνα, τον Φοίνικα, και προσπαθεί να τους αναζωογονήσει. Από τον πολύ μικρό αριθμό παιδιών που είδε να παρελαύνουν στο στάδιο του Πανιωνίου στην πρώτη γιορτή και παρέλαση στη Σμύρνη και από την κακή εμφάνισή τους απογοητεύεται. Ρίχνεται μ' όλη του την ψυχή σε μια αληθινή σταυροφορία και κατορθώνει να δημιουργήσει αθλητικό πνεύμα σε χιλιάδες νέους και να καταστήσει τους αθλητικούς αγώνες στη Σμύρνη την πιο λαμπρή γιορτή για την επαρχία του [...].

Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός - Αντώνης Λαζαρής

Συνεχίζεται

[Στάθης Δημητρακός]

Θανάση Πιστικίδη
«ΤΡΙΓΛΙΑ ΒΙΘΥΝΙΑΣ», Ραφήνα, Οκτώβρης 1983.
Κεφάλαιο 13 - Τριγλιανοί που ξεχώρισαν
Ο Άγιος της Μικρασιας, ο Εθνομάρτυρας Σμύρνης  Χρυσόστομος
Σελ.186-192 - Αποσπάσματα

[...] Είναι παράλληλοι οι αγώνες  στην Ανατολική Μακεδονία με τους αγώνες του Παύλου Μελά και το Κοινωνικό του έργο πολύ μεγαλύτερο. Αν τους οι Σμυρνιοί  θυμούνται (γιατί η Σμύρνη  δεν μπορεί  πια να θυμηθεί) τον Δεσπότη τους με σεβασμό, ευλάβεια και περηφάνια, οι Δραμινοί για τον Δεσπότη αυτόν είναι διπλά περήφανοι.
Θυμούνται τον ευεργέτη, τον πατριώτη, τον άνδρα, τον  δημιουργό, τον εμψυχωτή και δεν μπορούν  να τον ξεχάσουν  γιατί  παντού,  κι ίσαμε σήμερα, κάποια πλάκα σε κάποιο σχολειό ή σε κάποια εκκλησία ή σε κάποιο γυμναστήριο η σε κάποιο φιλανθρωπικό ίδρυμα, τους θυμίζει ότι θεμελιώθηκε από το Δεσπότη εκείνον, τον Χρυσόστομο, στο Ροδολείβος, στην Αλιστράτη, στην Πρώτη, στο Δοξάτο, στην Πρωσοτσάνη, στην Τσατάλτζα, στην Πλεύνα, παντού, κάτι θυμίζει το πέρασμά του.

[...] Στο διάστημα όμως αυτής της εξορίας η παρουσία του στην Τρίγλια αστραποβόλησε καταπιάνεται μ' έργα  δημιουργικά και πραγματικά, σε λίγο αλλάζει την  όψη της Τρίγλιας.  Ζητώντας τη συνδρομή των  προυχόντων σε χρήμα και του λαού σε δουλειά, χτίζει .... [.....]. Έχτισε θαυμάσιο γυμναστήριο, «Στάδιο» τ' ονόμαζαν, για τη  νεολαία, γιατί πίστευε απόλυτα στο «νους υγιής εν σώματι υγιεί» [...].

Περιοδικό «ΤΟΤΕ», Γιώργος Αλεξάνδρου
«Χρυσόστομος Καλαφάτης: Ο Σμύρνης Χρυσόστομος»
τεύχος 25, Ιούνιος 1985.
Απόσπασμα

[....] Τον Ιανουάριο, όμως, του 1910 πεθαίνει ο Μητροπολίτης Σμύρνης Βασίλειος και στην Ιερά Σύνοδο που συγκαλείται στις 11 Μαρτίου 1910 προτείνεται για αντικαταστάτης ο Χρυσόστομος, ο οποίος και εκλέγεται παμψηφεί.

«Πανηγυρικώτερη ενθρόνιση Μητροπολίτη δεν έχουν να αναφέρουν τα χρονικά στην νεώτερη ιστορία του Ελληνισμού. Μόλις έφτασε στη Σμύρνη άρχισε να σκέπτεται αμέσως το έργο του. Εκτελεί ριζικές μεταβολές και ανακαινίσεις. Χτίζει κτίρια και εγκαινιάζει τους Πανιώνιους αγώνες, «καλών εις τον στίβον χιλιάδας αθλητικών μαθητών, την ελπίδα του Γένους, απονέμων τα έπαθλα και ασπαζόμενος με συγκίνησιν τους νικητάς» μας λέει ο βιογράφος του [...].

Εφημερίδα «ΤΟ ΒΗΜΑ»,
άρθρο του Πέτρου N. Λινάρδου pnlinardos@yahoo.gr
«Οι ιεράρχες της σωμασκίας»,
Κυριακή 19 Ιουνίου 2016.
Απόσπασμα

[...] Στη διαχρονική πορεία του ελληνικού Αθλητισμού καταγράφονται περιπτώσεις ανθρώπων της Εκκλησίας – στον απόηχο της ρήσης του Αποστόλου Παύλου – για το ότι «ου στεφανούται όστις δεν έχει νομίμως αθλήσει» - που ύψωσαν (δεν ήταν ούτε εύκολο ούτε συνηθισμένο) το ανάστημά τους υπέρ της Άθλησης και της Γυμναστικής. Η ροή της Ιστορίας έχει κάμει πολύ γνωστό τον εθνομάρτυρα κατά τη μικρασιατική καταστροφή Άγιο Χρυσόστομο μητροπολίτη Σμύρνης. Όταν τοποθετήθηκε μητροπολίτης στη «Νύμφη της Ιωνίας» (με εμφανή τη δυσφορία των οθωμανικών αρχών) είχε ήδη στο ενεργητικό του λαμπρή εθνική και κοινωνική δράση ως μητροπολίτης της αλύτρωτης, ακόμα, Δράμας.
Ο Χρυσόστομος είχε ιδρύσει στη Δράμα κεντρικό στάδιο 3000 θέσεων και γυμναστήρια στην Αλιστράτη, στο Δοξάτο, στην Πρώτη (Κιουπκιοϊ), κ.ά. Καθώς πάτησε το πόδι του στη Σμύρνη διακήρυξε διαπρύσια την πίστη του στη σωμασκία με τον περίφημο ενθρονιστήριο λόγο του, στην ιστορική μητρόπολη της Αγίας Φωτεινής (10 Μαΐου 1910).
«Προς την πνευματική αγωγή δέον να βαίνει παραλλήλως και η σωματική ημών διάπλασις». Γεναιόδωρη και συνεχής ενίσχυση των σμυρναϊκών συλλόγων (προεξάρχοντος του Πανιωνίου) [...].

Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός - Αντώνης Λαζαρής

[Αντώνης Λαζαρής]

Ας το ξαναδιαβάσουμε.

Παραμένει πάντα τόσο επίκαιρο ....

Υπήρχαν πάντοτε άνθρωποι που ήταν τόσο μπροστά για την εποχη τους...

[A.O.Τριγλίας Ραφήνας]

O Άγιος Χρυσόστομος Σμύρνης υπήρξε από τους ιδρυτές του Απόλλωνα Σμύρνης.
Υπάρχει μάλιστα και το καταστατικό του συλλόγου που φέρει την ιδιόχειρη υπογραφή του.