Αρχαιολογικοί χώροι στη Ραφήνα

[Αντώνης Λαζαρής]

Το Ρωμαϊκό Βαλανείο (ρωμαϊκά λουτρά) στην Ραφήνα, κοντά στον Α' Παιδικό Σταθμό Ραφήνας.



Ένας αρχαιολογικός Χώρος στη Ραφήνα έτοιμος προς ανάδειξη και αξιοποίηση.
Μια ιδιωτική ρωμαϊκή έπαυλη που είχε δικό της βαλανείο.
Πλούτος και χλιδή στη Ραφήνα των πρώτων αιώνων μ.Χ.
Το νερό, σύμφωνα με τον Δημήτρη Μακρή, μεταφερόταν από τις πηγές που υπήρχαν στην Διασταύρωση της Ραφήνας.

Εδώ και λίγο καιρό οι ανασκαφές συνεχίζονται και αναμένεται να ολοκληρωθούν σε λίγες ημέρες.
Βρέθηκαν και κατάλοιπα της κλασικής εποχής.
Η ανασκαφή, όταν συνεχιστεί, δεν αποκλείεται να αποκαλύψει πολλά ακόμα σημαντικά στοιχεία για την ιστορία της Ραφήνας.
Οι αρχαιολόγοι επιδιώκουν να ανοίξει ο χώρος στο κοινό ώστε να μπορέσει ο κόσμος να γνωρίσει το Ρωμαϊκό Βαλανείο, τις χρήσεις του και τον τρόπο λειτουργίας του.

Την Παρασκευή 16 Νοεμβρίου 2012 ο αρχαιολόγος, κ. Βαγγέλης Νικολόπουλος, ξενάγησε στον αρχαιολογικό χώρο μια ομάδα πολιτών που περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, τον Δήμαρχο Ραφήνας-Πικερμίου, τον κ. Γιώργο Χριστόπουλο.

Φαίνεται πως 61 χρόνια μετά την ανασκαφή στο Ασκηταριό από τον αρχαιολόγο κ. Θεοχάρη, η Ραφήνα θα αναδείξει τον πρώτο της αρχαιολογικό χώρο.
Και μπορεί, βέβαια, αυτός να μην είναι ο Προϊστορικός Οικισμός του Ασκηταριού (περίπου του 2.500 π.Χ.), αλλά το νεότερο Ρωμαϊκό Βαλανείο (των πρώτων αιώνων μ.Χ.).
Δεν αποκλείεται, όμως, να υπάρχει και συνέχεια και να αναδειχθεί, επιτέλους, και ο χώρος του Ασκηταριού.   

[Στάθης Δημητρακός]

 Στην Παλιά Ραφήνα τα ευρήματα του Ρωμαϊκού Βαλανείου

Η περιοχή που βρέθηκαν τα αρχαιολογικά ευρήματα του Ρωμαϊκού Βαλανείου (λουτρού) ονομάζεται Παλιά Ραφήνα. Απέχει ένα χιλιόμετρο από τη θάλασσα, σήμερα είναι μέσα στον πολεοδομικό ιστό της πόλης (επέκταση 1970) κοντά στη Λεωφόρο Αλεξάνδρου Φλέμιγκ. Η ονομασία Παλιά Ραφήνα υπάρχει πριν το 1923 και την εγκατάσταση των Τριγλιανών προσφύγων. Από τις αρχές του 19ου αιώνα, Ευρωπαίοι περιηγητές, αρχαιολάτρες, αρχαιόφιλοι, αρχαιολόγοι κ.α επισκέπτονταν τόπους, αγαπούσαν τις βόλτες σε όμορφες περιοχές  ψάχνοντας για αρχαιότητες. Στην περιοχή αυτή  τοποθετούσαν το κέντρο του αρχαίου δήμου Αραφήνος. 
   Το 1979 κατά την διάνοιξη αύλακος (χαντάκι) για την τοποθέτηση υδρευτικού αγωγού βρέθηκαν αρχαιολογικά ευρήματα (έχω το σχετικό έγγραφο της Κοινότητας προς την Αστυνομία και την Αρχαιολογία).  Οι ανασκαφές κατόπιν έφεραν στο φως ίχνη μεγάλου κτιρίου ρωμαϊκών χρόνων, λείψανα τοίχων, πηγαδιών και οικοδομικού υλικού. Είναι πολύ σημαντικό για τον τόπο η αξιοποίηση τους.
Aπό τον αρχαίο Αραφήνα δεν έχουν βρεθεί αρχαιολογικά ευρήματα , παρόλλο που έγινε  σύγχρονη ανοικοδόμηση στη περιοχή της Παλιάς Ραφήνας.

Από του Κίτσου τη Βρύση τα νερά πήγαιναν στο Κιούπι και από το Κιούπι στην Παλιά Ραφήνα.

Ο Δημήτρης Μακρής έχει δίκιο να υποστηρίζει ότι τα νερά για το Ρωμαϊκό Βαλάνειο έρχονταν από τη Διασταύρωση Ραφήνας. Πολύ νερό στη Διασταύρωση έβγαινε στη λεγόμενη του Κίτσου τη Βρύση.
Toυ Κίτσου η Βρύση είναι  περιοχή με πηγές που βρίσκονται  στη Ρεματιά με τα πλατάνια πίσω από το Σανατόριο (Νοσοκομείο)Νταού Πεντέλης. Πήρε το όνομά της, στα νεότερα χρόνια, από τον αρχιληστή της περιοχής των Μεσογείων και της Λαυρεωτικής Κίτσο Νίβιτσα «Κίτσος, ο πρίγκιπας της Αττικής» , όπως υπόγραφε, γιατί ήταν ένα από τα λημέρια του.  Ο Κίτσος Νίβιτσας έδρασε από το 1863 έως το 1867 που εξοντώθηκε. Ο Σαρρής Ιωάννης στο έργο του «Τα τοπωνύμια της Αττικής» , περιοδικό Αθηνά, τόμος 40, έτος 1928, σελ.131 γράφει: «Πεντάβρυση» (λεγομένη και Κίτσου βρύσι ), εις τας ΝΑ υπωρείας του Πεντελικού, εκ του αριθμού των πηγών, εξ' ων συγκροτείται η εύυδρος  αύτη θέσις». Υπάρχει παράδοση ότι απ' αυτή την περιοχή των πηγών κατέβαινε νερό στο Κιούπι.   
Κιούπι λέγεται η γύρω περιοχή που είναι σήμερα το 3ο Δημοτικό Σχολείο. Εκεί κοντά υπήρχε μια στέρνα χωμάτινη. Απ' αυτήν ίσως πήρε το όνομα Κιούπι(Κιούπι=πιθάρι, πήλινο αγγείο συνήθως μεγάλων διαστάσεων). Απ' αυτό το ύψος ξεκίναγε ένας αγωγός (λούκι)σχήματος Π ανεστραμμένου, του οποίου τα τοιχώματα είχαν πάχος 2,5 εκ. και ύψος περίπου τα 20 εκ.(την περιγραφή του αγωγού μου έκαναν ο μακαρίτης θείος μου Νίκος Μπάστας και ο Γουλιέλμος Σταυρίδης που πέρναγε ο αγωγός μέσα από τα κτήματά τους, στη σημερινή οδό Δημοκρατίας, κοντά στο 3ο Δημοτικό).Ο αγωγός αυτός πήγαινε νερό προς τα κάτω, με καταρροή, προς την Παλιά Ραφήνα. Τμήματα του αγωγού έβρισκαν και άλλοι γεωργοί στα χωράφια τους  και ίσως υπάρχουν πολλά μικρά τμήματα ακόμα. Ο αγωγός προφανώς πήγαινε νερό στο Ρωμαϊκό λουτρό στην Παλιά Ραφήνα.     

Στάθης Δημητρακός