"Πωλητήριον", Τρίγλια 1905

[Στάθης Δημητρακός]

"Πωλητήριον", Τρίγλια 1905

Μια παλιά ιστορία που σχετίζεται με την αγαπημένη μας Τρίγλια της Βιθυνίας.
Ένα πωλητήριο που υπογράφτηκε στην Τρίγλια το 1905.
Ένα παλιό ξεχασμένο έγγραφο που ξορκίζει προσωρινά τη λήθη του χρόνου
και μας γυρίζει στην Τρίγλια των αρχών του 20ου αιώνα. 


Η κ. Ελένη Καρτσαγκούλη, από την Νέα Ιωνία Μαγνησίας, μου τηλεφώνησε για να της στείλω παραμύθια από την Τρίγλια της Μικράς Ασίας.
Το τηλέφωνό μου το πήρε από το Διοικητικό Συμβούλιο του Συλλόγου Τριγλιανών με τους οποίους παλιότερα είχε επαφή.
Την πληροφόρησα ότι δεν έχω καταγράψει παραμύθια από την Τρίγλια της Μικράς Ασίας, ούτε έμαθα από τους παλιούς Τργλιανούς ως παιδί Τριγλιανά παραμύθια.
Ήξερα, όμως, ότι υπήρχαν οι λεγόμενοι παραμυθάδες τους οποίους έχω αναφέρει στο θέμα «Επαγγέλματα των Τριγλιανών» με τίτλο «Οι Παραμυθάδες».

Οι κ. Καρτσαγκούλη συμμετέχει σε έναν κύκλο ανθρώπων που ασχολούνται με τα παραμύθια. Θέλοντας να τη βοηθήσω της έστειλα παραμύθια από μικρασιάτικα βιβλία που είχα, όπως από τη Μάκρη και το Λιβίσι της Μ. Ασίας, τα οποία κατέγραψε ο γιατρός Μιχάλης Δελησάββας από την Νέα Μάκρη.
Η κ. Καρτσαγκούλη  μου έστειλε το βιβλίο της με τίτλο «Εκεί που τα ρόδα δεν είχαν αγκάθια», το οποίο εκδόθηκε από τη Δημοτική Βιβλιοθήκη Νέας Ιωνίας (1995).
Διαβάζοντας το βιβλίο εντόπισα ορισμένα σημαντικά κομμάτια που αφορούν την Τρίγλια της Βιθυνίας, τα οποία και θα σας τα παρουσιάσω παρακάτω.


Το γράμμα της κ. Καρτσαγκούλη

Κύριε Στάθη,

Σας στέλνω το «Πωλητήριον» μεταφρασμένο. Είναι αλήθεια ότι ποτέ δεν κάθισα να το διαβάσω έτσι αναλυτικά. Εσείς το σκεφτήκατε. Είναι αυτό που λέμε «κάθε πράγμα θέλει την ώρα του».
Για τις λέξεις που έχω σημειώσει με βοήθησε ο παπα-Δημήτρης, ο οποίος είναι δάσκαλος στη Σχολή Αγιογραφίας της Μητρόπολης που πηγαίνω. Το «Πωλητήριο» το πήρα μαζί μου στη Σχολή και το έδειξα στον παπα-Δημήτρη.
Όμως, κι αυτός δυσκολεύτηκε στη λέξη που είναι στο κενό της παρένθεσης και στο επώνυμο του δεύτερου μάρτυρα.
Πάντως, χάρη σε σας, διάβασα κι εγώ λεπτομερώς την αγορά που έκανε ο παππούς μου στην Τρίγλια. Καμιά φορά πώς τα φέρνει η ζωή; Να σας στείλω το βιβλίο, να έχετε καταγωγή από την Τρίγλια και να διαβαστεί και το «Πωλητήριο».
Σας στέλνω και το θρύλο που είπαμε για την Πόλη και με είπατε ότι δεν τον έχετε.

Να μην σας κουράζω
Φιλικά   
Ελένη Καρτσαγκούλη


«Πωλητήριον»
Δια του παρόντος πωλητηρίου εγγράφου δήλον  γίνεται, ότι, ο υποφαινόμενος ονόματι Απόστολος Σ. Συρκιόγλου, κάτοικος Τριγλίας, και υπήκοος της Υψηλής Πύλης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, οικιοθελώς και ευχαρίστως επώλησα το ιδιόκτητο μου πλοίον (μπογιαντέ) χωρητικότητος τόνων δύο, αριθμητ. (2), υπό σημαίαν Οθωμανικήν.
Επώλησα λέγω, το ανωτέρω πλοίον μου μπογιαντέ, ελεύθερον παντός χρέους και υποθήκης, εις τον κύριον Αθανάσιον Θ. Τζότζογλου, κάτοικον εν Αγία Κυριακή και εις του καημακαμίου Γιάλοβας, επί τη ομοφωνία διά λίρας οθωμανικάς είκοσι τρεις Αιθμητ. (23) και τας οποίας έλαβα παρ' αυτόν μέχρι οβολού και εις το εξής αποξενούμαι του δικαιώματος της ιδιοκτησίας του ανωτέρου πλοίου μου μπογιαντέ και αποκαθιστώ θέλεται ιδιοκτήτην του αγοραστήν μου κύριον Αθανασίον Θ. Τζότζογλου ίνα διαχειριστεί αυτό ης βούλεται επιφυλασσόμενος να δώσω και την ομολογία μου (    ) όπου δει.
Επί τούτου εγένετο το παρόν προσωρινόν πωλητήριον έγγραφον, εδόθη εις τας χείρας του αγοραστού μου κυρίου Αθανασίου Θ. Τζότζογλου διά ωφέλεια του προσυπογεγραμμένου και παρά των αξιοτίμων υποφαινομένων μαρτύρων ως υποφαίνονται.


Οι μάρτυρες                                                 Εν Τριγλία τη 23η Ιουνίου 1905
Γεώργιος Παπαγιάννης                               
Δημήτριος Καλεμκερής                                      Απόστολος Σ. Συρκιόγλου

http://www.triglianoi.gr/index.php?action=gallery;sa=view;id=524

Για την μεταφορά όλων των παραπάνω
Στάθης Δημητρακός

[Στάθης Δημητρακός]

Στο βιβλίο της κ. Καρτσαγκούλη «Εκεί που τα ρόδα δεν είχαν αγκάθια» περιέχεται το έγγραφο της αγοράς ενός πλοίου (μπογιαντέ) από τον παππού της κ. Καρτσαγκούλη,  Αθανάσιο Θ. Τζότζογλου, στην Τρίγλια της Βιθυνίας το 1905.

Το Πλοίο (μπογιαντέ) πουλήθηκε από τον Απόστολο Σ. Συρκιόγλου, κάτοικο Τριγλίας και υπήκοο της Υψηλής Πύλης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, στον Αθανάσιο Θ. Τζότζογλου, κάτοικο εν Αγία Κυριακή και εις του καημακαμίου Γιάλοβας. Ο τελευταίος ήταν ο παππούς της κ. Καρτσαγκούλη.

[Στάθης Δημητρακός]

Η κ. Καρτσαγκούλη μου μετέφερε τα παρακάτω σχετικά με το "Πωλητήριο" και το καΐκι που αγόρασε ο παππούς της στην Τρίγλια το  1905:

"Όταν είπα στη μητέρα μου, «ο κόσμος καιγότανε και εσείς πήρατε το πωλητήριο;» με είπε ότι το είχανε στα εικονίσματα και μαζί με άλλα, πήρανε και αυτό, και μάλιστα βρέθηκε ξεχασμένο στη τσέπη της.

Από την Αγία Κυριακή έχω «θύμησες αγαπημένες», κειμήλια ιερά για μένα και τα φυλάω σαν τα μάτια μου. Δυο μαξιλάρες υφαντές, που μέσα έβαλε η γιαγιά μου τα ρούχα των παιδιών της, την εικόνα του Αη-Νικόλα γιατί το σόϊ μας ήτανε θαλασσινό και μια μικρή εικονίτσα της Παναγιάς της Βρεφοκρατούσας που είναι ένθρονη, στο αριστερό της χέρι έχει το Χριστό, στο δεξί κρατάει ένα σπαθί ελληνικό και δεξιά και αριστερά από το θρόνο της είναι δυο αγγελούδια. Και αυτά  τα φέρνουνε, τα «αρπάξανε» μάλλον είναι καλύτερα να πω, μπήκανε στο καΐκι του αδελφού της και φύγανε.

Ο παππούς ο Θανάσης ούτε ξέρομε τι έγινε. Για να γλυτώσει και να μην πάει στον τούρκικο στρατό, έφυγε μαζί με το καΐκι μαζί με άλλους χωριανούς. Άλλοι είπανε πως χαθήκανε στη Μαύρη Θάλασσα, άλλοι πως κατορθώσανε να πάνε στην Αμερική. Η μητέρα μου, μέχρι και πριν πεθάνει έψαχνε για τον πατέρα της , αλλά δεν μπόρεσε να κάνει τίποτα. Το κλειδί από το σπίτι στην Αγία Κυριακή το πέταξε, γιατί όπως με είπε μετά, δεν υπήρχε ελπίδα να πάει πίσω στο χωριό. Δεν ο πήρα είδηση, που το πέταξε, ήθελα να το έχω.

Σας ευχαριστώ πολύ και ειλικρινά χαίρομαι να γνωρίζω ανθρώπους σαν κι εσάς που αγαπούνε τον τόπο που γεννηθήκανε οι γονείς τους και μάλιστα τέτοιο τόπο όπως είναι η Μικρασία. Που για 'μας παραμένει «περιπόθητη και πολύπαθη».
Εδώ σταματάω για να μην σας κουράσω, γιατί όταν αρχινώ για τη Μικρασία ξεχνάω να σταματήσω".

[Στάθης Δημητρακός]

Η  ΑΓΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗ

Η θαλάσσια λεκάνη της  Προποντίδας έχει κατά μήκος της Μικρασιατικής ακτής  δύο μεγάλους και αξιόλογους κόλπους, τον Αστακηνό κόλπο των αρχαίων  ή κόλπο της Νικομήδειας και τον Κιανό  κόλπο ή κόλπο της Κίου. (βλέπε χάρτης Προποντίδας ). Θεωρούνται από τους πιο όμορφους κόλπους του κόσμου. Κήποι και ελιές καλύπτουν τις κατωφέρειες των βουνών που περιβάλλουν τους κόλπους.
Ο κόλπος της Νικομήδειας (τουρκ.Ισμίτ) εισχωρεί βαθιά στην ξηρά σαν αιχμή δόρατος. Κρασπεδούται από βουνά μέχρι ύψος 650 μέτρων και μοιάζει σαν λίμνη των Άλπεων.
Ο Κιανούς κόλπος ή κόλπος της Κίου εισχωρεί κι αυτός βαθιά στην ξηρά όχι όμως όσο της Νικομήδειας. Έχει περίπου τον ίδιο σχηματισμό.
H Τρίγλια βρίσκεται δεξιά στον εισπλέοντα τον Κιανό κόλπο ή κόλπο της Κίου, στον μυχό του οποίου υπάρχει η πόλη Κίος της Βιθυνίας (τουρκ. Γκελμίκ).
Αντίστοιχα, δεξιά του εισπλέοντα στον κόλπο της Νικομήδειας, τέσσερα χωριά είναι στην ακτή: Κατιρλί, Αγία Κυριακή, Τσινάρι, Κουρί και σε απόσταση μιας ώρας περίπου (5χλμ). από τη θάλασσα υπάρχουν άλλα τέσσερα: Καντίκοϊ, Άγιος Χαράλαμπος, Ελμαλί, Σαφράνι.  Ρωμιοί κατοικούσαν στα παραθαλάσσια αυτά  χωριά. Άλλωστε, η Προποντίδα ήταν Ρωμιοθάλασσα, Ρούμ Ντενιζί έλεγαν οι Τούρκοι τη θάλασσα του Μαρμαρά.
     
H Ελένη Καρτσαγκούλη γράφει  για την Αγία Κυριακή:

«Η Αγία Κυριακή είναι ένα περιθαλάσσιο χωριό[....].   Στον ίδιο κόλπο και κοντά στην Αγία Κυριακή είναι το Κουρί, ο Άγιος Χαράλαμπος, το Κατερλί , το Τσινάρι. Κοντά σ' όλα τα χωριά ήταν η Γιάλοβα. 'Ο,τι υποθέσεις είχαν οι κάτοικοι αυτών των χωριών ,εκεί  πήγαιναν.  Εκεί ήταν τα δικαστήρια, εκεί γίνονταν οι αγορές, οι πωλήσεις , ενώπιων του καϊμακάμη της Γιάλοβας.
Η Αγία Κυριακή είχε περίπου 600 οικογένειες. Οι μισοί κάτοικοί της ήταν γεμιτζήδες και ψαράδες και άλλοι μισοί  γεωργοί. Το εμπόριο που έκαναν με τα μεγάλα καϊκια τους, οι Αγια- Κυριακιώτες στην Πόλη και σ' άλλα μέρη, γέμιζε με χρυσές τον μπεζαχτά τους.  Μα και τα κτήματα ήταν καρπερά , δεν έβγαζαν δα και λίγα, από το λάδι, τις ελιές , τους συκομπαξέδες, τα φρούτα , τα στάρια και τα αμπέλια. Τα σπίτια ήταν δίπατα, είχαν και το μπαχτσέ τους  δίπλα, ό,τι ήθελες φύτευες μέσα, από πούλουδο (=λουλούδι), ζαρζαβάτι, μέχρι κερασιές και βυσσινιές.
Τα  κατώγια ήταν γιομάτα. Όλα τα σπίτια είχαν αργαλειούς.  Οι γυναίκες της Αγίας Κυριακής, ήταν ξακουστές υφάντρες.  Ύφαιναν με μετάξι, βαμβάκι και μαλλί, χράμια, προσόψια, ρούχα για να ντυθούν,  χαλιά.  Η λεπτότητα, τα σχέδια , τα χρώματα, όλα έδεναν αρμονικά μεταξύ τους. Ήταν αριστουργήματα. Πολλές Αγια- Κυριακιώτισσες, αλλά και Κατερλιώτισσες , Κουριώτισσες, Τσιναρίτισσες και Αη Χαραλαμπιώτισσες , πήγαιναν στον Χάρακα και δούλευαν , ύφαιναν χαλιά».


Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός.

Πηγές:  1 . Παντ. Μ. Κοντογιάννης, «Γεωγραφία της Μ.Ασίας», Σύλλογος προς διάδοσιν ωφελίμων βιβλίων, Αθήναι 1921.
             2. Σια Αναγνωστοπούλου, «Μικρά Ασία, 19ος αι.- 1919 Οι Ελληνορθόδοξες Κοινότητες, Από το Μιλλιέτ των Ρωμιών στο Ελληνικό Έθνος», Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 1997.
           3. Ελένη Καρτσαγκούλη, «Εκεί που τα ρόδα δεν είχαν αγκάθια», Δημοτική             Βιβλιοθήκη Ν.Ιωνίας  Μαγνησίας, Εκδόσεις Ώρες- 1995.