ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΗΝΩΝ

[Στάθης Δημητρακός]

ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΗΝΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΤΡΙΓΛΙΑ

Ο Τρύφων Ε. Ευαγγελίδης στο βιβλίο «Βρύλλειον Τρίγλεια» ( σελ. 111 ) γράφει τα «Ονόματα  μηνών», όπως ονομάζονταν στην παλιά Τρίγλια . Ακριβώς το κείμενο έχει ως εξής:
«Ο Δημήτριος Μ. Σάρρος λαβών αφορμήν εκ του έργου του  Αθανασίου Μπούτουρα γράψαντος: Τα ονόματα των μηνών εν τη Νεοελληνική (Αθ.1910) και τα περί αυτού βιβλιογραφίας της δημοσιευθείσης εν τη «Λαογραφία» (1910, 1911 Β' σ.506 εξ) εδημοσίευσεν εν τω αυτώ περιοδικό σ. 698  τα εξής: εν Τριγλεία ο  Απρίλιος ονομάζεται Αησγεώργης, ως λέγεται Αγιουργιάτης εν Δαρνακοχωρίοις Σερρών και Αγιώργης εν Αδριανουπόλει. Τα ονόματα των  μηνών έχουσιν ώδε: Γενάρης, Φλεβάρης, Μάρτης(1) Αησγεώργης (2), Μάϊς (3), Θεριστής (4), Αλωνιστής (5), Αύγουστος (1), Τρυγητής( 6) , Αηδημητριάτης (7), Αηστράτης ( 8 ) , Δεκέμβρης (1)». 

Σημειώσεις- σχόλια  επί του κειμένου

(1) Ο Γενάρης, ο Φλεβάρης, ο Μάρτης, ο Αύγουστος και ο Δεκέμβρης έχουν τις κοινές ονομασίες που απαντούνται σχεδόν σ' όλο το πανελλήνιο.

(2)Σε πολλά μέρη της πατρίδας μας, ο Απρίλιος αναφέρεται ως Αηγιωργίτης ή Αηγιωργάτης, από την εορτή του Αγίου Γεωργίου στις 23 αυτού του μήνα. Έτσι και στην παλιά Τρίγλια, τον Απρίλη τον έλεγαν Αησγεώργη.
Στην Τρίγλια  υπήρχαν δύο εκκλησίες , ο Αϊ Γιώργης ο Επάνω, στον επάνω μαχαλά και ο Αϊ Γιώργης ο Κάτω, στον κάτω μαχαλά. 
Υπήρχε επίσης τοπωνύμιο(τοποθεσία κτημάτων) Α ϊ Γιώργηδες.

(3) Ο Μαϊος αναγράφεται Μαϊς με ι (γιώτα) αντί Μάης.
 
(4) Θεριστή έλεγαν τον Ιούνιο, τον Ιούνη.  Θεριστής ήταν και η πιο συνηθισμένη λαϊκή ονομασία για το μήνα Ιούνιο, γιατί στο μήνα αυτόν γινόταν ο θερισμός των σιτηρών.

(5)Η βασική λαϊκή ονομασία για τον Ιούλιο ή Ιούλη είναι Αλωνάρης, Αλωνήτης, Αλωνιάτης , Αλωνιστής και προέρχεται από τον αλωνισμό σιτηρών που γίνονταν αυτό το μήνα.

(6)Ο Τρυγητής είναι η πιο γνωστή και διαδεδομένη από τις λαϊκες ονομασίες του Σεπτέμβρη. Συνδέεται με τον τρύγο των σταφυλιών  που γίνεται το μήνα αυτό. Στην Τρίγλια ( βλέπετε Τριγλιανά κρασιά), εκτός από κρασιά έφτιαχναν και γλυκίσματα με τον μούστο.

(7)Ο Οκτώβριος ή Οκτώβρης αναφέρεται συχνά από τον λαό  Αηδημητριάτης ή Αηδημήτρης από την μεγάλη γιορτή του Αγίου Δημητρίου. Όπως γράφει ο Τρύφων Ε. Ευαγγελίδης ο Οκτώβριος λεγόταν Αηδημητριάτης. Σημειώνει ότι Αγιοδημητριάτικα εκ του μηνός Αηδημητριάτη καλούνται τα άνθη χρυσάνθεμα (Βρύλλειον Τρίγλεια, σελ.149).   

( 8 )Ο Νοέμβριος, Νοέμβρης αναφέρεται με διάφορες λαϊκές ονομασίες. Επειδή στις 8 Νοεμβρίου εορτάζονται οι Ταξιάρχες, Αρχάγγελοι, στρατηλάτες των ουρανίων δυνάμεων, ο  Νοέμβριος συναντάται σε πολλά μέρη της πατρίδας μας και ως Αϊ Ταξιάρχης, Αρχαγγελίτης, Αρχαγγελιάτης, ΑϊΣτράτης (όπως στην Τρίγλια της Προποντίδας) και Αϊ Στρατηγός.

Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός.

Πηγές:
1. Τρύφωνος Ε. Ευαγγελίδη «Βρύλλειον Τρίγλεια», Αθήνα 1934.
2.Κ. Ψαλτήρας, Ο Ιούνιος στην ιστορία και στην λαογραφία, "Ιστορία Εικονογραφημένη", Ιούνιος 1990, τεύχος 264.
3.Κ. Ψαλτήρας, Ο Ιούλιος στην ιστορία και στην λαογραφία, "Ιστορία Εικονογραφημένη", Ιούλιος  1990, τεύχος 265.
4.Σ. Θεοδοσίου- Μ. Δανέζη, Νοέμβριος, "Η Καθημερινή, 7 ημέρες", Κυριακή 4/11/ 2001.

[Ηρακλής Ψάλτης]

Η καταγωγή μου είναι μικρασιατική και από τους δυο γονείς μου. Ο πατέρα μου ήταν Τριγλιανός, ο Παπαθανάσης  Ψάλτης, και η μητέρα μου Παλατιανή, η Μαρίτσα Πολιτάκη. Εδώ και 30 χρόνια ζω και εργάζομαι στα Νέα Παλάτια και μαθαίνω την ιστορία του τόπου, σύγχρονη και προγενέστερη.
Ένα εξαιρετικό βιβλίο που καταγράφει την ιστορία των Παλατίων και  τα λαογραφικά έθιμα των κατοίκων της  είναι αυτό του κ. Θεόδωρου Ηλιάδη (2001). Σ΄αυτό υπάρχει και η καταγραφή της ονοματολογίας των μηνών και των ημερών,  που επιβεβαιώνει  ότι δεν υπήρχε μεγάλη απόκλιση από αυτή των Τριγλιανών.
Τους μήνες οι Παλατιανοί τους ονόμαζαν:  Γενάρης, Φλεβάρης, Μάρτης , Απρίλης, Μάης, Θεριστής, Αλωνιστής, Αύγουστος, Σταυρός, Αηδημητριάτης, Νοέμβρης και Δεκέμβρης.
Οι αποκλίσεις από τους Τριγλιανούς είναι μόνο σε τρεις μήνες: στον Απρίλη (Αησγεώργης/Απρίλης ), τον Σεπτέμβρη  (Τρυγητής / Σταυρός)  και τον Νοέμβρη (Αηστράτης/ Νοέμβρης).
Οι Παλατιανοί τις ημέρες τις ονόμαζαν:  Δευτέρα, Τρίτη, Τετράδη, Πέφτη, Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή.