Σκόρπιες αναμνήσεις

[Αντώνης Λαζαρής]

 

«Σκόρπιες αναμνήσεις»
του Στέφανου Σακκή

"Μελτέμι αλλαγής"
Σεπτέμβριος 1982,
αρ. φύλλου 53, σελίδα 5

"Τον Αύγουστο του 1922 ήμουν δώδεκα χρονών. Έμενα στο Βόλο όπου γεννήθηκα και μεγάλωσα. Συγκρατώ πολλές αναμνήσεις. Όταν έγινε η Μικρασιατική καταστροφή άρχισαν να καταφθάνουν κάθε μέρα βαπόρια με πρόσφυγες. Η λέξη στην τότε καθημερινότητα ήρθε σαν καινούρια αλλά κυριάρχησε σιγά-σιγά στη γλώσσα και στη ζωή μας.

Τα βαπόρια άραζαν στο «Κεφαλόσκαλο». Έτσι λεγόταν η μεγάλη προβλήτα του Βόλου και κατέβαιναν ομαδικά οικογένειες ή συντροφιές με τους μπόγους στα χέρια και τους ώμους. Βουβοί ήταν όλοι, ακόμη φοβισμένοι δεν πίστευαν ότι πατούσαν σε Ελληνικό έδαφος, δεν διαμαρτύρονταν, περίμεναν, ήλπιζαν. Αφού έμειναν μια-δυο  βραδυές στο ύπαιθρο τους «τακτοποιούσαν» σιγά-σιγά (με υποτυπώδη οργάνωση της Χωροφυλακής, του Δήμου, των Εκκλησιαστικών αρχών και της από παλιά ανεπτυγμένης κοινωνίας του Βόλου) σε σχολεία, εκκλησίες και πάρα πολλούς στις καπναποθήκες (αυτές ήταν τότε πολλές με τρία έως έξι πατώματα, χαμηλοτάβανα όχι για εναποθήκευση αλλά για επεξεργασία καπνών εις φύλλα – κατά ποιότητα και μεγέθη – σε δέματα για εξαγωγή. Η δουλειά αυτή κρατάει περίπου 100-120 μέρες). Κάθε οικογένεια ή μικροομάδα συγγενών ή  φίλων χωρίζονταν από τις άλλες με κουβέρτες ή «μπερτέδες». Άρχισαν και τα συσσίτια. Έβλεπες νέους – νέες, άντρες, γυναίκες, γέρους και γριές να περιμένουν υπομονετικά, με αξιοπρέπεια. Γρήγορα όμως άρχισαν να ζητάν δουλειά – οποιαδήποτε δουλειά, πόρτα με πόρτα, μαγαζί με μαγαζί και στα εργαστήρια και εργοστάσια. – Οι περισσότεροι, ντόπιοι προσπαθούσαν να βοηθήσουν, άλλοι δίνοντας δουλειά ή στέγη, ή τρόφιμα και ρούχα. Άλλοι όμως – επίσης πολλοί – αδιαφορούσαν. υπήρχαν και αρκετοί οι ενοχληθέντες και δυσφορούντες. Κι αυτά στα ανθρώπινα είναι. Θυμάμαι είχαμε πάρει στο πατρικό μαγαζί έναν λίγο μεγαλύτερο από μένα για «μικρόν», κουβέντιαζα ώρες μαζί του και διατηρώ λέξη με λέξη στη μνήμη μου μια κουβέντα του: «Τρεις Πλαστήριδι να είχαμε δεν θα γινόταν η καταστροφή».
Σχεδόν γρήγορα ήρθε η «Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων» με πολύ αμερικάνικο χρήμα, οργανωτικό μυαλό με επικεφαλής κάποιον δραστήριο Μοργκεντάου» (Η Αμερική τότε δεν είχε «φθαρεί» και η βοήθεια ήταν αγνή, ουσιαστική και ανθρώπινη). Έφερναν συνέχεια βαποριές ξυλεία και με γοργό ρυθμό έφτιαξαν τους «συνοικισμούς».

Τότε έγινε η παραγκούπολη «Νέα Ιωνία» που τώρα είναι ωραία, ανεξάρτητη πόλις σχεδόν συνέχεια του Βόλου και οι συνοικισμοί στο «γυμναστήριο» και την «ανάληψη». Στις πλατείες Ελευθερίας και Ρήγα Φερραίου – κεντρικές - έγιναν διώροφες παράγκες. Κάτω είχαν το «μαγαζί» του αποκατασταθέντος και πάνω με εσωτερική σκαλίτσα το σπίτι του. Στον καθένα με το επάγγελμα που  είχε στην ξεριζωμένη πια πατρίδα του (χασάπικα, ζαχαροπλαστεία, μαραγκούδικα, μανάβικα κλπ. Σε λίγο καιρό όλα αυτά τα μαγαζάκια δούλευαν περίφημα γιατί είχαν πάστρα, προθυμία, ευγένεια και χαμόγελο.

Αργότερα έγινε η υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών κι απεχώρησαν τότε από τον Βόλο και από ολόκληρη τη Θεσσαλία (κι από ολόκληρη την Ελλάδα με ατυχή εξαίρεση της Θράκης), οι τελευταίοι υπάρχοντες Τούρκοι – στα σημαντικά κτήματά τους και στα εν μέρει απαλλοτριωθέντα Ελληνικά τσιφλίκια – οι γεωργο - κτηνοτροφικής απασχόλησης Μικρασιάτες και Πόντιοι -. Ασφαλώς δεν περιλαμβάνονται στην παραπάνω ιστόρηση όσοι από τους «πρόσφυγες είχαν εδώ καταθέσεις», χρήμα ή κοσμήματα κι ήταν κι αυτοί πολλοί.

Άσχετα με τα πάντοτε αμφιλεγόμενα αίτια που προκάλεσαν την Μικρασιατική καταστροφή που τόσο οδυνηρές απώλειες προκάλεσε σε ανθρώπινες ψυχές, υλικό πλούτο και εθνικά δικαιώματα, θέλω να τονίσω την βαθειά μου – από παλιά και πάντοτε – πίστη, ότι η ενσωμάτωση του «προσφυγικού» στοιχείου στον κορμό της Ελλάδος έδωσε την αποφασιστική εθνική ομοιογένεια κι έναν καινούριο – άγνωστο μέχρι τότε – παλμό εργατικότητος και δημιουργικής προοδευτικότητας σ' όλους τους τομείς της εθνικής και κοινωνικής ζωής.

ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΣΑΚΚΗΣ

     

[Αντώνης Λαζαρής]

Το "Μελτέμι αλλαγής" αποτέλεσε σταθμό για τον τοπικό τύπο της Ραφήνας και της Ανατολικής Αττικής.
Ήταν μια περιοδική έκδοση τοπικού προβληματισμού της Ραφήνας που η διάρκεια ζωής του κράτησε κοντά δέκα χρόνια, από το 1977 έως το 1986-87

Στη συντακτική επιστροπή συμμετείχαν ο Θανάσης Γιακουβάκης, ο Στάθης Δημητρακός, ο Ανδρέας Κεχαγιόγλου, ο Δημήτρης Μισοκοίλης, ο Τάσος Ψαθάς και ο Ηρακλής Ψάλτης.
Η ψυχή του "Μελτεμιού" ήταν ο Στάθης ο Δημητρακός.

Σε σχέση με το σημερινό τύπο της Ραφήνα και της Ανατολικής Αττικής το "Μελτέμι αλλαγής" ήταν πραγματικά πολύ μπροστά.
άνθρωποι με οράματα και ιδανικά για τον τόπο που δεν κατάφεραν να μετουσιωθούν σε πραγματικότητα.

Ας διαβάσουμε ξανά όσα έγραψε ο Στέφανος Σακκής πριν από 36 χρόνια από σήμερα καθώς και πολλά ακόμα άρθρα από το "Μελτέμι αλλαγής" τα οποία θα αναδημοσιευτούν εδώ.